Bỏ phố về quê - Cơ hội khởi nghiệp nào cho người trẻ

Hồ Thủy, Hồng Bắc (thực hiện)
9/8/2022

Nếu trước đây nhiều người trẻ cố thoát ly nghề nông để có cuộc sống nhàn hơn, thì những năm gần đây, xuất hiện một dòng chảy ngược khi nhiều bạn trẻ quyết định bỏ phố, ở quê khởi nghiệp. Lĩnh vực nông nghiệp với đa dạng ngành nghề, nhiều dư địa khai thác trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho nhiều bạn trẻ dấn thân lập nghiệp. Bức tranh mới về khởi nghiệp nông nghiệp đang mở ra nhiều cơ hội cho các bạn trẻ, tuy nhiên trên thực tế, để đầu tư một cách hiệu quả, đem lại lợi nhuận thì không phải việc dễ dàng. Cùng Đặc san Khoa học Xã hội và Nhân văn Nghệ An trò chuyện với Th.S Trần Quốc Thành - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, “bà đỡ mát tay” cho các starup xứ Nghệ trong những năm qua, để hiểu thêm về cơ hội cũng như thách thức trong khởi nghiệp nông nghiệp ở Nghệ An.


PV: Thời gian trở lại đây, ngày càng có nhiều bạn trẻ quyết tâm bỏ phố về quê làm nông, khởi nghiệp; hoặc vẫn làm việc ở phố nhưng đầu tư trang trại, nhà vườn ở quê. Ông có nghĩ đây là phong trào nhất thời không, thưa ông?

Ông Trần Quốc Thành:

Từ trước tới nay, luôn có dòng chảy lao động từ nông thôn ra thành thị và ngược lại. Việc hồi hương trước kia thường xảy ra ở người già, người về hưu, thì nay có một lượng lớn người trẻ tham gia, làm cho tiến trình hồi hương trở nên sôi động và nhiều “màu sắc” hơn.

Có muôn vàn lý do cho câu chuyện bỏ phố về quê lập nghiệp của giới trẻ, nhưng phần lớn những ý tưởng bỏ phố về quê hiện nay lại đến từ những người có tình yêu sâu đậm với quê hương, khát khao mang những tri thức được học, góp bàn tay xây dựng cuộc sống làng quê ngày càng khởi sắc hơn.

Có nhiều bạn trẻ bỏ phố về quê vì không chịu nổi sức ép đô thị như tìm việc làm khó khăn, thu nhập bấp bênh, giá cả quá đắt đỏ, cộng thêm ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông, kẹt xe,... Nhưng đông đảo bạn trẻ khác hồi hương vì họ quan tâm nhiều đến chất lượng cuộc sống, khao khát phục hưng các giá trị truyền thống, được thử sức trong một lĩnh vực mà có nhiều dư địa phát triển, sống thân thiện với thiên nhiên, xây dựng lối sống “sinh thái”,...

Đó cũng chính là các bạn đang thực hiện đam mê của mình - chọn trở về quê nhà gắn bó với công việc nhà nông như: trồng rau sạch, lúa sạch, trồng vườn với nhiều loại rau củ, cây trái với giá trị kinh tế cao, áp dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, tăng năng suất chất lượng sản phẩm; tham gia vào các chuỗi phân phối nông sản, kinh doanh sản phẩm phục vụ làng nghề, cung cấp thức ăn chăn nuôi, giống cây trồng, làm du lịch cộng đồng,…

Nói như vậy để thấy rằng việc “bỏ phố về quê” của giới trẻ hiện nay không phải là hành động nhất thời, cũng không phải là trào lưu của những người sợ áp lực, mà là một xu hướng phát triển kinh tế nông thôn bền vững, hiện đại hóa nông thôn hiện nay.

Nghệ An cũng không nằm ngoài xu hướng tích cực đó khi có nhiều bạn trẻ tri thức bỏ phố về lập nghiệp, khởi nghiệp thành công trong lĩnh vực nông nghiệp như: Vi Thị Thắm, Lê Na, Phan Xuân Diện, Phạm Kim Tiến, Trần Văn Quân, Trần Đình Toàn, Đặng Thị Tâm,... Đây là một tín hiệu tích cực cho việc “phát triển tam nông”, vốn quý, thế mạnh của tỉnh nhưng chưa được phát huy hiệu quả. 

PV: Như ông phân tích thì các bạn trẻ hồi hương là để góp phần “phát triển tam nông”, vậy ông có thể nói rõ hơn về những cơ hội khởi nghiệp cho các bạn trẻ trong lĩnh vực này?

Ông Trần Quốc Thành:

Lĩnh vực nông nghiệp với đa dạng ngành nghề được xem là mảnh đất giàu tiềm năng và nhiều dư địa để các bạn trẻ khai thác trên con đường lập nghiệp, khởi nghiệp, trong đó nguồn tài nguyên bản địa chính là cơ hội lớn nhất để các bạn bắt đầu sự nghiệp của mình. Nguồn tài nguyên bản địa ở đây chính là: Sự đa dạng về thổ nhưỡng, sinh học, khí hậu, tri thức,... Phát huy nguồn tài nguyên bản địa đòi hỏi các bạn trẻ phải am tường mạnh về tài nguyên đó ở từng địa phương và tùy vào kinh nghiệm của mỗi người mà quyết định khởi nghiệp trong lĩnh vực nào. Các bạn có thể khởi nghiệp mô hình dựa vào tài nguyên thiên nhiên như: nông nghiệp sạch; nông nghiệp kết hợp trải nghiệm sinh thái, khu cắm trại, farmstay (kiểu du lịch kết hợp nông trại và nghỉ dưỡng); mô hình khai thác tài nguyên văn hóa du lịch dựa vào cộng đồng; sản xuất, chế biến các loại sản phẩm đặc trưng của địa phương theo hướng nâng tầm giá trị sản phẩm…

Nghệ An có dư địa lớn là miền Tây Nghệ An với nhiều thế mạnh phát triển kinh tế, nhưng lại chưa được khai thác hiệu quả. Đây là vùng có tiềm năng và lợi thế phát triển về nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy điện, khai khoáng, du lịch và phát triển kinh tế cửa khẩu; là địa bàn có vai trò quyết định đối với môi trường sinh thái của tỉnh khi có tới 9 huyện nằm trong khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận và là khu dự trữ sinh quyển thế giới có diện tích lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Là vùng có nhiều lợi thế so sánh trong phát triển kinh tế rừng, nhất là dược liệu. Vì những tiềm năng, lợi thế và vị trí chiến lược quan trọng đó miền Tây trở thành một trong ba vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh Nghệ An, trở thành địa bàn được các cấp, các ngành hết sức quan tâm, với nhiều chủ trương, chính sách phù hợp.

Trước làn sóng khởi nghiệp và sáng tạo, ngoài các chính sách của nhà nước, tỉnh Nghệ An đã ban hành các chính sách để hỗ trợ các startup và Hệ sinh thái khởi nghiệp. Đặc biệt, các bạn startup được hỗ trợ đào tạo, được mở văn phòng ở không gian làm việc chung, được hỗ trợ bảo hộ tài sản trí tuệ, hỗ trợ ứng dụng thiết bị - công nghệ mới, sản xuất sản phẩm mới….

Ngoài ra, kể từ khi Hiệp định EVFTA được ký kết và có hiệu lực, nông sản Việt Nam đã có cơ hội tham gia chuỗi phân phối toàn cầu. Nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam hiện đã và đang nằm trong top đầu về xuất khẩu như: Rau quả, hạt điều, gạo, cà phê... Một số nông sản Nghệ An cũng có tiềm năng rất lớn để tham gia vào Hiệp định EVFTA và mở rộng thị trường EU.

Vài năm trở lại đây, bỏ phố về quê không phải là sự lựa chọn ngắn hạn, thích thì làm, không thì bỏ. Đó là câu chuyện của ý chí lập nghiệp, có sinh kế bền vững. Do đó, tâm lý xã hội cũng có những chuyển biến tốt, có sự chấp nhận và khuyến khích khởi nghiệp và làm chủ của các bạn trẻ yêu nông nghiệp và muốn đóng góp cho sự phát triển nông nghiệp, nông thôn của tỉnh nhà.

Các điều kiện đó chính là cơ hội tốt cho không chỉ các bạn trẻ ở thành phố trở về mà còn cả với những bạn trẻ tại địa phương có niềm đam mê, có khát vọng phục hưng nền nông nghiệp quê hương.

PV: Với những cơ hội đó, các startup xứ Nghệ cần phải quan tâm đến vấn đề gì để khởi nghiệp thành công trong lĩnh vực nông nghiệp, thưa ông?

Ông Trần Quốc Thành:

Cần chuẩn bị gì cho việc khởi nghiệp nông nghiệp là thắc mắc của rất nhiều người, tuy nhiên, câu trả lời cho câu hỏi này còn tùy thuộc vào mỗi người, mỗi hoàn cảnh nhưng vẫn có những điểm chung cho những ai đam mê với nông nghiệp.

Thứ nhất, phải hiểu được bản thân mình muốn gì, có những điểm mạnh và điểm yếu gì để cân đo xem phù hợp với lĩnh vực gì. Từ đó có những hướng đi riêng, tạo ra sự khác biệt, sự khác biệt ở đây có thể là về sản phẩm, tư duy, cách tổ chức thực hiện, cách tạo ra câu chuyện sản phẩm, tổ chức quản lý,... 

Thứ hai, quan tâm đến thị trường tiêu thụ nông sản. Đây là vấn đề nan giải không chỉ riêng đối với nông nghiệp Nghệ An mà còn cả nước. Đặc biệt, trong những năm gần đây do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đã khiến cho chuỗi cung ứng bị đứt gãy khiến tình hình thị trường càng gay go hơn. Do đó, để tìm kiếm thị trường các startup cần nắm bắt thông tin thị trường, tổ chức hệ thống vận chuyển, mở rộng các hình thức bán hàng, tham gia các sàn giao dịch thương mại điện tử,...

Thứ ba, cần tìm hiểu kỹ về điều kiện tại chỗ từ thổ nhưỡng, khí hậu, văn hóa, tri thức bản địa,… rồi đến công nghệ, quản trị, đặc biệt là vấn đề liên kết chuỗi với nông dân để làm sao có sự bền vững trong đó, hạn chế thấp nhất sự xung đột giữa doanh nghiệp khởi nghiệp với người nông dân, từ đó tạo nên khối hợp tác vững và bền. Có như vậy mới thu hút được những doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp bên ngoài tham gia vào hoạt động và chuỗi liên kết của mình. Nhất là áp dụng kinh nghiệm quốc tế “suy nghĩ địa phương nhưng tầm nhìn quốc tế”, có như vậy mới phát triển mạnh và có tầm nhìn xa.

Thứ tư, ứng dụng khoa học công nghệ vào hoạt động phát triển kinh tế nông nghiệp. Trước đây, chúng ta phát triển nông nghiệp dựa trên khai thác tài nguyên: đất, nước, lao động, rừng, biển nhưng dư địa đó hiện đã cạn. Do đó, từ giờ trở đi, động lực quan trọng nhất để phát triển nông nghiệp phải là trí tuệ con người, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Cuối cùng, các startup cần quan tâm đến nguồn vốn. Có rất nhiều nguồn vốn để các startup huy động như: vốn chính sách, tín dụng, vốn hỗ trợ từ các doanh nghiệp, từ các quỹ đầu tư (hiện Nghệ An có 2-3 quỹ đầu tư), các quỹ quốc tế cũng sẵn sàng rót vốn. Vì vậy các bạn trẻ cần tìm hiểu để có cách trong việc tiếp cận vốn.

PV: Được ví là “bà đỡ mát tay” cho các startup Nghệ An trong những năm qua, Ông có những đề xuất gì để khởi nghiệp nông nghiệp của các starup trẻ Nghệ An có được những bước phát triển mạnh mẽ hơn?

Ông Trần Quốc Thành:

Trong những năm qua, Nghệ An đã có nhiều chính sách thu hút đầu tư vào nông nghiệp và khuyến khích các starup trong lĩnh vực nông nghiệp, tuy nhiên vẫn chưa đủ mạnh để tạo những chuyển biến, đột phá. Đối với vấn đề này, theo tôi, tỉnh Nghệ An cần:

Thứ nhất, giải quyết vấn đề đất đai cho doanh nghiệp, các starup bằng việc mở rộng hành lang pháp lý xuống các chính quyền địa phương làm sao khuyến khích được người dân hiểu và góp vốn đất đai cùng các doanh nghiệp, starup. Đồng thời cần phải có một phần quỹ đất hợp lý để giao cho doanh nghiệp yên tâm đầu tư, bảo đảm quyền lợi doanh nghiệp và nông dân.

Thứ hai, nhà nước cần có một “quỹ mồi” trong lĩnh vực khởi nghiệp, nó thoát ra khỏi luật ngân sách để tạo ra nền tảng thu hút quỹ tư nhân vào cuộc, từ đó để giải quyết nhanh vấn đề cấp vốn cho các starup.

Thứ ba, có chính sách hỗ trợ về đào tạo nguồn nhân lực, đào tạo có địa chỉ một cách nghiêm túc, mang tính thực hành nhiều hơn. Để các bạn thực hiện công việc khởi nghiệp một cách thực sự, và thông qua đó vận hành tốt nguồn nhân lực tại chỗ một cách tốt nhất. Vì nguồn nhân lực tại chỗ là quan trọng nhất. Thậm chí có thể đưa thanh niên nông thôn sang tu nghiệp sinh tại các nước như Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật... để tạo thành nguồn nhân lực tại chỗ mạnh trong lĩnh vực nông nghiệp.

Cuối cùng xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp trong đó có chính quyền, đội ngũ tư vấn, đội ngũ làm công tác khởi nghiệp, có nhà đầu tư, đội ngũ ngân hàng, các doanh nghiệp lớn,… cùng xoay quanh trục hệ sinh thái đó. Tất cả sẽ làm cho phong trào khởi nghiệp trong toàn xã hội rầm rộ lên. Và nó sẽ tạo ra sự kết nối không chỉ trong ngành nông nghiệp nông thôn mà còn tạo ra sự kết nối với các ngành khác cùng hỗ trợ nó như công thương, khoa học, tư pháp,… tạo thành một trục của hệ sinh thái. Và khi có phong trào phát triển thì sẽ có những ngọn hải đăng, những con đại bàng xuất hiện và điều quan trọng nữa là một hệ sinh thái phát triển mạnh thì tự khắc sẽ có những doanh nghiệp lớn tìm đến, đó là quy luật.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!


CÙNG CHUYÊN MỤC