KHXHNV & ĐỜI SỐNG > KHÁM PHÁ XỨ NGHỆ AN
Kho báu văn hóa từ các ngôi cổ tháp
Tin đăng ngày: 17/5/2018 - Xem: 309
 

 

Nguyễn Tấn Tuấn

(Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bình Định)

Sự giàu có đầy bí ẩn của Vương quốc Chăm xưa kia có thể đúng như các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố. Nhưng ngay cả khi sự thật không phải là như thế thì với việc thừa hưởng 14 quần thể tháp Chăm cổ còn lại khá nguyên vẹn có thể khẳng định rằng tỉnh Bình Định đang sở hữu một phần kho báu của cả nhân loại…

  • KỲ LẠ THÁP CHĂM

          Theo tư liệu của Viện Khảo cổ học Việt Nam, di tích văn hóa Chăm được phân bổ đều khắp trên dải đất các tỉnh duyên hải miền Trung, từ vĩ tuyến 11 đến vĩ tuyến 18, (từ tỉnh Quảng Bình vào đến tỉnh Bình Thuận). Còn ở vùng rừng núi Tây nguyên, các di tích Chăm pa cũng xuất hiện rải rác ở các địa phương như: Gia Lai, KonTum, Đăk Lăk, Lâm Đồng, thậm chí ở đồng bằng Nam bộ người ta cũng phát hiện các di tích của tháp Chăm …

          Tỉnh Bình Định thuộc vùng Vijava từ thế kỷ 11 đến 15, từng là kinh đô của Chămpa (1000 - 1471). Cùng với việc xây dựng thành “Đồ Bàn” (An Nhơn), hàng loạt các công trình tôn giáo khác cũng đã được xây dựng ở miền đất võ. Đất Bình Định từng là kinh đô của Vương quốc Chăm Pa, hiện nay  còn lưu lại 14 ngôi cổ tháp quý giá. Những cuộc khai quật tự phát của cư dân địa phương trong hàng trăm năm nay cũng đã tìm thấy nhiều di vật Chăm cổ có giá trị như buồng cau, lá trầu và những vật dụng, tượng thờ cúng bằng vàng, bằng đá hoặc bằng gốm sành sứ ...

          Khác với di tích Chăm ở tỉnh Quảng Nam được xây dựng rất tập trung ở khu Thánh địa Mỹ Sơn, các di tích Chăm ở Bình Định lại phân bố rải rác ở nhiều nơi trên địa bàn của tỉnh. Hiện còn tồn tại 14 công trình kiến trúc Chăm tại 8 địa danh như: Tháp Đôi, Tháp Bánh Ít, Dương Long,  Hưng Thạnh, Cánh Tiên, Phú Lốc, Phú Thiện, Bình Lâm và tháp Hòn Chuông. Ngoài ra còn có 4 tòa thành cổ gồm Thành Thị Nại, Thành Đồ Bàn, Thành An Thành, Thành Uất Trì và hàng loạt các tác phẩm điêu khắc, những phế tích khác của tháp Chàm như giếng cổ hình vuông, rắn Naga, trụ văn bia, tượng thần điểu Garuđa, phù điêu Lăng Ông, tượng tu sĩ, khu mộ cổ ... đều đã được phát hiện tại Bình Định. Lịch sử Vương quốc Chăm Pa từ thời hoàng kim đến lúc suy vong đã trải dài hơn 2000 năm, lưu lại cho hậu thế hàng chục ngôi cổ tháp với những kiểu kiến trúc, chạm trổ độc đáo, bí hiểm. Theo ghi nhận của các nhà nghiên cúu, hiện ở khu vực duyên hải miền Trung có trên 19 khu tháp với hơn 40 ngôi tháp cổ lớn nhỏ còn tồn tại và đã được trùng tu, nghiên cứu và khai thác du lịch …   

  • ngàn năm còn mỘt chút nẦy ...

          Tháp Đôi (Tháp Hưng Thạnh)

          Ở thành phố biển Quy Nhơn có 2 ngọn tháp đứng kề nhau, dân gian gọi là Tháp Đôi. Các tư liệu xưa còn ghi chép Tháp Đôi còn có tên là tháp Hưng Thạnh. Vào ngày 10/7/1980, Tháp Đôi được Nhà nước xếp hạng vào danh mục những di tích lịch sử - văn hóa Quốc gia. Tháp Đôi được tiến hành trùng tu đầu tiên ở Bình Định và được các nhà nghiên cứu xếp vào loại di sản độc đáo của nghệ thuật kiến trúc Chăm. So với các ngọn tháp khác trong tỉnh, và trong khu vực miền Trung. Tháp Đôi có phong cách kiến trúc không giống với bất kỳ một ngôi tháp cổ nào hiện có ở Việt nam. Thế nhưng các nhà khoa học đến nay vẫn chưa tìm ra lý do của sự khác thường nầy. Tháp Đôi xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XII. Hiện nay công trình di tích Tháp đôi đã được UBND tỉnh Bình Định cho tu sửa, trở thành một điểm tham quan độc đáo cho du khách trong và ngoài nước khi đến thăm thành phố biển Quy Nhơn.

Tháp Dương Long (Tháp Ngà)

          Cùng với di tích Tháp Đôi, chúng ta ngược lên vùng Tây Sơn hạ đạo, để chiêm ngưỡng cụm tháp Dương Long. Ngày xưa người Pháp gọi đây là Tháp Ngà, dân địa phương thì gọi là tháp An Chánh. Tháp Dương Long có 3 tòa tháp cổ đồ sộ với chiều cao từ 29 đến 36 mét so với mực nước biển. Các hệ thống cửa giả phần lớn trước đây đã bị sụp đổ, hư hỏng những đã được trùng tu từ năm 2007 đến nay. Nhìn vào các tác phẩm điêu khắc của cụm tháp Dương Long khiến ta liên tưởng đến những nghệ nhân Chămpa đã từng dày công sáng tạo một nền văn hóa Chăm độc đáo. Nhiều nhà nghiên cứu ở Bình Định, trong nước và quốc tế đã xác định niên đại của 03 ngọn tháp được xây dựng vào khoảng nửa sau thế kỷ 12. Đây là cụm di tích thứ 2 đã được Bộ Văn hóa và Thông tin nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lich xếp hạng cùng lúc với Tháp Đôi Qui Nhơn.

          Tháp Cánh Tiên (Tháp Đồng)

          Sau hai cụm Tháp Đôi và tháp Dương Long, là tháp Cánh Tiên và tháp Bánh Ít. Tháp Cánh Tiên được người Chàm xây dựng ngay ở trung tâm thành Đồ Bàn, nay thuộc địa phận xã Nhơn Hậu, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định. Tháng 11-2004, Chính phủ Công hòa Liên bang Đức đã tài trợ cho Việt nam 100.000 Euro giúp tỉnh Bình Định tiến hành trùng tu tháp Cánh tiên, đến cuối năm 2008 tháp Cánh Tiền đã hoàn thành việc trùng tu, khôi phục nét đẹp quyến rũ vốn có để khai thác du lịch.

          Theo tài liệu của người Pháp thì tháp Cánh Tiên cũng được gọi là Tháp Đồng, nhưng vì sao có tên gọi nầy thì đến nay vẫn còn là điều bí ẩn. Tháp cao khoảng 20 mét, trông xa giống như đôi cánh của nàng tiên trong chuyện cổ tích đang bay lên trời xanh, Khác với các tháp Chàm khác, tháp Cánh Tiên được xây dựng một phần bằng chất liệu đá sa thạch, xung quanh có nhiều phù điêu chạm khắc tạo cho ngôi cổ tháp một dáng vẻ độc đáo.

          Tháp Bánh ít

          Cụm tháp Bánh Ít nằm trên một đỉnh đồi thuộc địa phận xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, cách thành phố biển Qui Nhơn khoảng 20 km. Nói là cum tháp vì ở đây có đến 4 tòa tháp lớn nhỏ khác nhau. Dân Bình Định quen gọi là tháp Bánh Ít vì khi đứng xa nhìn những ngọn tháp giống như những chiếc bánh ít lá gai - một sản vật thường thấy trong các dịp cúng lễ, giỗ chạp ở miền đất võ. Bốn ngôi cổ tháp đều có các tượng thờ, hình vũ nữ đang múa, hình voi, hình các vị thần linh. Kiểu trang trí làm cho ta có cảm giác như đang lạc vào thế giới thần bí của người Chàm cổ xưa.

          Tháp Bình Lâm

          Cũng tại xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước, Bình Định còn có một ngôi cổ tháp có từ xa xưa gọi là tháp Bình Lâm. Người cao niên ở đây kể lại rằng, thôn Bình Lâm là nơi có những cư dân người Việt lần đầu tiên đến đây khai phá mở mang vùng đất phì nhiêu này. Trong hệ thống tháp Chàm Bình Định, thì tháp Bình Lâm là nhóm tháp cổ có niên đại sớm nhất. Năm 2008 tháp Bình Lâm bắt dầu được trùng tu, tôn tạo với kinh phí hơn 400 triệu đồng.

          Tháp Thủ Thiện

          Một cụm tháp Chăm khác ở xã Bình Nghi huyện Tây Sơn, tên là tháp Thủ Thiện, có sách gọi là Tháp Đồng, nằm bên cạnh Quốc lộ 19, hiện vẫn chưa được trùng tu, nhiều di tích, cấu trúc của ngọn tháp đã bị thời gian và con người phá hủy. Tuy vây nhìn bề ngoài thì ngôi cổ tháp vẫn còn khá nguyên ven và cổ kính.

          Tháp Phú Lốc (Tháp Vàng)

          Di tích được xếp hạng cùng lúc với tháp Thủ Thiện là tháp Phú Lốc. Người Pháp đặt tên là Tháp Vàng. Phú Lốc nằm giáp giới giữa 2 huyện An Nhơn và Tuy Phước, cách tuyến đường dẫn ra sân bay Phù Cát khoảng một cây số. Tháp nằm trên đỉnh một quả đồi cao 76 mét so với mực nước biển. Hiện ngọn tháp đã bị đổ nát khá nhiều, cây dại mọc bao phủ xung quanh bít cả lối vào. Tuy vậy nhìn một cách tổng quát vẫn thấy được dáng vẻ bề thế, uy nghi của một công trình kiến trúc Chăm cổ từ ngàn xưa ở miền đất võ.

          Ngoài 7 cụm tháp ở Bình Định đã được Nhà nước xếp hạng, hiện nay vẫn còn một số di tích tháp Chăm cổ khác chỉ còn các phế tích như chân đế, chân móng năm sâu dưới lòng dất. Những dấu tích tháp cổ đã bị sụp đổ hoàn toàn do chiến tranh hoặc do con người phá hũy, đào xới để tìm vàng, ngọc, châu báu diễn ra từ hàng nhiều thế kỷ, trong đó có tháp Hòn Chuông ở huyện Phù Cát. Ngôi tháp nầy cùng nhiều tháp Chàm khác đang chờ nguồn kinh phí để trùng tu, tôn tạo, nhằm bảo vệ những di sản văn hóa có một không hai ở đất Bình Định.

          Có thể nói những cụm tháp Chăm với tổng số 14 tòa tháp cổ còn lại trên đất Bình Định hiện nay được xem như một tài sản vô cùng quý giá mà lịch sử và người xưa đã ban tặng. Những bí ẩn về tháp Chăm mặc dù đã được tìm hiểu nghiên cứu từ cả hàng mấy chục năm nay, tuy vậy cũng chỉ là những nghiên cứu bên ngoài. Chúng ta tin rằng còn khá nhiều điều kỳ lạ, nhiều huyền thoại lý thú đang cần được làm sáng tỏ.

Một số ảnh tháp Chăm.

Upload

 

Tháp Dương Long (Tháp Ngà)

Upload

Tháp Bình Lâm ở Tuy Phước

Upload

Tháp Đôi ở Quy Nhơn

Upload

Tháp Thủ Thiên ở Tây Sơn

 
Tên bạn
Email
Số điện thoại
Địa chỉ
Chủ đề
Nội dung
Mã kiểm tra Thay đổi hình ảnh mã số
Nhập mã kiểm tra (Nhập mã số kiểm tra vào ô này)
KHXHNV & Đời sống khác:
Năm 2020, con người sẽ "sống hai cuộc đời" (10/7/2018)
Xung đột gia đình trong các vợ chồng trẻ và vai trò của nam giới trong vấn đề bạo lực gia đình (9/7/2018)
Con số bốn trong ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam (Qua dẫn liệu thành ngữ, tục ngữ, ca dao người Việt) (9/7/2018)
Thi ca viết về thầy cô - những người đưa đò thầm lặng (2/7/2018)
Làn điệu Xuối (2/7/2018)
Thương mại hóa trí thức dân gian các dân tộc thiểu số (29/6/2018)
Gia đình là cái nôi của văn hóa đọc (26/6/2018)
Cộng đồng các dân tộc thiểu số Nghệ An phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ mới (18/6/2018)
Mẹ chồng - Con dâu trong cấu trúc gia đình Việt (18/6/2018)
Cách mạng khoa học - công nghệ và tác động của nó đến con người và xã hội Việt Nam (30/5/2018)
Thế hệ trí thức thời đại Minh Mệnh (25/5/2018)
Bác Hồ nói về sự nghiệp khoa học - kỹ thuật (24/5/2018)
Sức sống của Truyện Kiều trong tâm thức dân gian (21/5/2018)
Chuyện Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp người anh ruột Nguyễn Sinh Khiêm ở Hà Nội (21/5/2018)
Kho báu văn hóa từ các ngôi cổ tháp (17/5/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách
Con người dân tộc và các nền văn hóa chung sống trong thời đại toàn cầu hóa
Giới thiệu sách Con người dân tộc và các nền văn hóa chung sống trong thời đại toàn cầu hóa
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,486 | Tất cả: 1,301,662
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn