DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Luận bàn về CHỮ và NGHĨA
Tin đăng ngày: 17/5/2018 - Xem: 233
 

Phan Hữu Thịnh

 1. Linh hồn là nói về đàn bà hay đàn ông?

Nhiều năm nay hầu như tất cả các bức trướng đám tang đều in hoặc thêu sẵn cụm từ "kính viếng hương hồn" để chủ động bán cho tang gia thêm tên bất kể là đàn ông hay đàn bà. Và trong nhiều bài điếu, kể cả của một số vị lãnh đạo các cấp đều dùng từ "hương hồn".

Như vậy có chính xác không?

Xin trình bày một số ý kiến luận giải như sau:

Trước đây trên Tạp chí Giáo dục & Thời đại có đăng một bài đề cập vấn đề này. Bài ấy dẫn lại câu chuyện một lần Hồ Chủ tịch đi dự đám tang của một ông cụ, nghe người đọc lời điếu đã dùng từ "hương hồn". Trên đường về Hồ Chủ tịch nói riêng với mấy cán bộ đi theo: "Anh em mình đã dốt lại hay nói chữ. Hương hồn là nói về người đàn bà, còn với người đàn ông thì phải dùng từ "linh hồn", sách xưa đã nói "nam linh nữ hương".

Thật vậy, vào tháng Giêng năm 1947, trong một bức thư chia buồn với cụ Bộ trưởng Bộ Thương binh - Xã hội Vũ Đình Tụng về sự hi sinh của người con trai của cụ, Bác đã dùng từ "linh hồn cháu". Dịp khác, trong bức thư gửi cụ Nguyễn Sinh ngày 9/11/1950, Bác lại viết "tôi xin chịu tội vất đễ trước linh hồn anh" (Nguyễn Sinh Khiêm).

Vàu sau này, trong bài điếu đồng chí Hồ Tùng Mậu đề ngày 1/8/1951, Hồ Chủ tịch đã hai lần viết:

"Lòng ta rất đau xót, linh hồn chú biết không" và "Tôi nghiêng mình trước linh hồn chú".

Vây xin thưa, chúng ta có nên tuân theo Hồ Chủ tịch không?

Mong rằng những ai đã từng lầm lỡ thì nên sửa xin đừng gàn, chặc lưỡi cho là chuyện vặt đáng gì.

  1. Hai từ UY và TÍN quan hệ với nhau như thế nào?

Đi làm về việc, xe đạp bị hỏng, tôi dừng lại ở một quán gần cầu Long Biên để sửa. Bác chữa xe đẹp trạc tuổi gần 60, trông chất phác, từ tốn và có vẻ thâm trầm.

Trong khi chờ vá chiếc xăm thủng, tôi lân la hỏi:

- Bác chữa xe mỗi ngày thu nhập được bao nhiêu?

Bác ta làm ngơ không trả lời. Tôi khen:

- Bác làm cẩn thận thế này chắc có uy tín lắm nhỉ?

- Tôi làm gì có uy, chỉ có tín thôi.

Biết mình dùng từ uy tín không chuẩn nên đã bị "sửa" nhưng thấy bác chữa xe nói hay hay nên tôi hỏi tiếp:

- Sao Bác lại nói thế?

- Có gì đâu. Uy bây giờ thường do cấp trên, do tổ chức đem lại là chính. Tôi làm nghề chữa xe tự do chẳng cần có uy mà chỉ cần có tín thôi. Tín là do mình lấy từ trong lòng của khách hàng, không ai làm thay cho mình được.

- Thế uy và tín không có liên quan gì với nhau à?

- Có chứ. Có tín khắc sẽ có uy, nhưng có uy chưa chắc đã có tín. Và một khi tín giảm thì thường là phải tăng uy mà càng tăng uy thì tín lại càng giảm.

- Căn cứ vào đâu mà Bác lại nói vậy?

- Chẳng đâu xa, ngay việc chữa xe đạp của tôi là đã rõ. Có hôm tôi bị một người có uy quyền vào loại xoàng thôi đến sửa xe mà không trả tiền. Họ phải dùng uy để "trấn" kiểu đó thì dĩ nhiên với tôi họ làm gì có tín nữa.

- À ra thế. Vậy theo bác, làm thế nào để có uy tín thực sự được?

- Anh đã hỏi, tôi thử nói xem nhé. Theo tôi chữ tín là phải tạo lấy. Tín tạo nên uy thì uy mới có hiệu lực, mới vững chắc. Như thế nào cho cùng, cả uy và tín đều do mình tạo ra. Cách hay nhất là cách làm của Bác Hồ: Lời nói phải đi đôi với việc làm, nên nói ít làm nhiều.

- Nhưng lời nói và việc làm của người cầm quyền là phải theo hướng nào mới tạo được cả uy lẫn tín?

- Đúng, là theo hướng phục vụ lợi ích cho quần chúng. Một khi người lãnh đạo làm việc không phải phục vụ lợi ích cho quần chúng mà quan liêu, hách dịch, tham nhũng, đặc quyền, đặc lợi, vi phạm lợi ích của quần chúng thì quần chúng "kính nhi viễn chi" mà thực ra cũng chẳng cần "kính" nữa đâu. Cho nên nói như Lê Nin (lại dẫn cả kinh điển nữa): "mối quan hệ giữa người lãnh đạo với quần chúng là mối quan hệ tín nhiệm chính trị giữa đôi bên". Mãi mê nói dông dài, tôi chưa kịp anh làm việc ở đâu nhỉ?

- À tôi làm việc ở Ban tư tưởng văn hóa Trung ương.

- Thôi chết tôi rồi, thế là tôi đã bị một ông "nội phủ" moi tư tưởng ruột gan của mình mất rồi!

Lên xe qua cầu Long Biên, tôi nghĩ lại, nghe giọng trọ trẹ và cách nói năng của bác chữa xe, tôi cho thế là mình vấp phải một cụ cán bộ về hưu hay chữ lại hay nghĩa, bộc trực mà thâm trầm của "xứ Nghệ choa" rồi!.

  1. Chủ nhật là ngày thứ mấy của tuần lễ?

Lại xin nói một chuyện vặt nữa.

Hiện nay trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng, trên các cơ quan ngôn luận các cấp (kể cả các báo của Nghệ An) và trên nhiều lịch tờ đều không thống nhất về việc xác định ngày cuối tuần là ngày thứ mấy? Nhiều tờ báo kể cả những tờ báo tầm cỡ "phương diện quốc gia" lấy ngày chủ nhật làm ngày cuối tuần, nhưng một số báo lại lấy ngày thứ 7. Trên Đài truyền hình Trung ương và Đài Tiếng nói Việt Nam ngay trên Đài của mình cũng chồng chéo nhau.

Vậy, ai đúng ai sai? Đây là một kiến thức sơ đẳng mà lại cơ bản có tính chất quốc tế, sao ở ta lại hơi tùy tiện như thế nhỉ?

Xin trình bày sự hiểu biết như sau:

Còn nhớ vào năm 1942, khi tôi học ở Trường tư thục Lễ Văn ở thành phố Vinh, trong một buổi học, thầy hiệu trưởng Nguyễn Đức Bính bảo tôi, kể thứ tự các ngày trong tuần (hỏi và đáp đều bằng tiếng Pháp). Theo thói quen tôi lần lượt kể, từ ngày thứ 2 cho đến ngày chủ nhật. Nghe xong thầy nghiêm nghị hỏi lại "Sao lại bắt đầu từ ngày thứ hai, còn ngày thứ nhất đâu? Và ngày chủ nhật là ngày thứ 8 à?".

Tôi ớ ra không trả lời được nhưng cũng không biết mình sai như thế nào? Về nhà tra từ điển Larousse thì thấy "Dimanche est le premier jour de la semaine" (chủ nhật là ngày đầu của tuần lễ). À thì té ra như vậy.

Tròn 60 năm sau, báo quốc tế của Bộ Ngoại giao số 11 ra từ ngày 14/3/2002 đến 20/3/2002 ở trang 8 đăng bài "nguồn gốc tên gọi các ngày trong tuần" đã viết:

"Ngày đầu tiên là ngày chủ nhật, tiếng Đức là Sontag, tiếng Anh là Sunday. Ý rằng ngày "Mặt trời" "ứng với kim loại quý nhất là vàng".

Thế là đã rõ: Sự thật, chân lý chỉ là một, mong rằng những đâu đã sai thì sửa chứ đừng nên kéo dài sự ngộ nhận, sự thiếu hiểu biết của mình để thiên họ cười cho. Nếu chưa chịu thì hãy theo giải pháp "thỏa hiệp" mà trước nay một số báo đã dùng:
"Tiểu thuyết thứ 7" "Báo chủ nhật".

Diễn đàn khác:
Định giá lại “nông nghiệp, nhà nước, văn minh”? (16/10/2018)
Hướng đi nào cho nông thôn mới? (9/10/2018)
Đôi điều suy ngẫm về đạo đức công vụ trong tình hình hiện nay (11/9/2018)
Vẻ đẹp cá tính người phụ nữ trong bài thơ "Bánh trôi nước" (10/9/2018)
Dùng một lần (7/9/2018)
Đánh vần thì đánh, đừng đánh thầy Đại (7/9/2018)
Khi nông dân chán... đại học (6/9/2018)
Đối thoại với nhà nghiên cứu Trương Công Anh về kinh doanh rừng tổng hợp (31/8/2018)
Với cuộc cải cách bộ môn Ngữ văn ở bậc phổ thông hiện nay - Đôi điều tôi muôn nói (31/8/2018)
Về sách giáo khoa bậc phổ thông - Như tôi hiểu và mong muốn (8/8/2018)
Mấy suy nghĩ trong việc đánh giá đúng cán bộ (7/8/2018)
Quản trị nhân lực công (7/8/2018)
Tham nhũng vẫn rất nghiêm trọng! (2/8/2018)
Dạy sai có thể khiến cả một dân tộc sai lầm (2/8/2018)
Hình thành dần thói quen làm khoa học cho doanh nghiệp (20/7/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 8/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 8/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 440 | Tất cả: 1,466,007
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp