NGHIÊN CỨU KHXH&NV > ĐỀ TÀI
Biến đặc sản thành hàng hóa
Tin đăng ngày: 27/4/2018 - Xem: 318
 

Phạm Xuân Cần

Nghệ An với nhiều địa hình và tiểu vùng khí hậu khác nhau, nhiều dân tộc khác nhau sinh sống là môi trường lí tưởng cho sự đa dạng sinh học và đa dạng văn hóa. Từ sự đa dạng đó đã sinh ra không biết bao nhiêu là đặc sản, những sản phẩm không chỉ phản ánh sự độc đáo của vùng đất mà còn kết tinh sự độc đáo của văn hóa, của con người nơi đây. Từ bao đời nay danh tiếng của những sản vật này không còn dừng lại trong tỉnh, mà đã bay xa đến các vùng miền khác trong và ngoài nước. Về cây đặc sản, hầu như không ai lại không biết những sản vật như: khoai sọ Kì Sơn; xoài Tương Dương; Quế Quỳ; cây lùng Quỳ Châu; trám đen Thanh Chương; các loài dược liệu; các giống dưa rẫy, lúa nương…Về vật nuôi, những bò Mông; trâu Na Hỷ; lợn đen; gà ác, vịt bầu Quỳ; cánh kiến…cũng nổi tiếng từ lâu. Bên cạnh đó, những sản phẩm qua bàn tay chế biến của con người như thổ cẩm, hương trầm, các bài thuốc nam bí truyền; sản phẩm nghề rèn của người Mông, nghề đan lát của người Thái…cũng là những sản phẩm đặc sắc, không chỉ được sử dụng trong đời sống hàng ngày của đồng bào các dân tộc, mà còn là những sản phẩm được ưa chuộng, thậm chí được săn lùng của những người ở nhiều nơi trong và ngoài nước.  

Upload

Dệt thổ cẩm ở Con Cuông, Nghệ An

Từ hàng chục năm nay, nhất là những năm gần đây khi giao thương ngày càng thuận lợi và mở rộng, các sản phẩm đặc sản nói trên càng có cơ hội tốt để dần xâm nhập thị trường. Tuy nhiên, trước nhu cầu ngày càng lớn của thị trường, các đặc sản vẫn đang là đặc sản, với tất cả sự khan hiếm của nó. Hai chữ hàng hóa đối với chúng vẫn chỉ ở dạng tiềm năng là chủ yếu. Đó là chưa kể hàng chục năm qua xu hướng ồ ạt đưa các giống cây, con mới vào miền tây đã và đang lấn át xu hướng phục hồi và phát triển cây con bản địa truyền thống. Các giống lúa lai (chủ yếu có nguồn gốc từ Trung Quốc) ồ ạt xâm nhập miền tây, đẩy các giống lúa nương bản địa dần vào…kí ức. Tương tự chương trình Shin hóa đàn bò cũng đã nhọc nhằn leo dốc lên núi, mà quên mất những trâu Na hỷ, hay bò Mông to lớn, lực lưỡng, phẩm cấp thịt ngon, thích nghi với môi trường bản địa đã hàng trăm năm. Rồi các giống xoài lai tạp cũng đã làm hỏng giống xoài Tương Dương danh tiếng. Vài chục năm trước cây quế lên ngôi. Nhưng, trong cao trào quế ấy, người ta không nhân giống cây quế Quỳ bản địa lừng danh, mà ồ ạt nhập giống quế từ nơi khác về. Kết quả là mấy năm gần đây người dân đang chặt quế để trồng keo lai. Không chỉ có thế, chính giống quế ngoại lai này đã làm mất uy tín danh tiếng của Quế Quỳ. Không phủ nhận trong rất nhiều giống cây con mới được đưa lên miền tây cũng đã có những giống thích nghi và trở thànhh hàng hóa, như cây chè Tuyết shan ở Kì Sơn; cây ngô lai; lúa lai; keo lai … Nhưng, trong lúc mọi nguồn lực hầu như dành cho xu hướng đó, thì rõ ràng cơ hội để cho các đặc sản và sản phẩm truyền thống của các địa phương trở thành hàng hóa hầu như không có.

Upload

Đặc sản Vịt bầu Quỳ

Upload

Hương trầm Quỳ Châu

Mấy năm gần đây đã có một xu hướng đầu tư âm thầm, nhưng kiên trì để dần biến những sản phẩm đặc sản địa phương thành hàng hóa. Hương trầm Quỳ Châu là một ví dụ. Nhận thấy giá trị và tiềm năng thương mại của mặt hàng truyền thống này, liên tục mấy năm nay địa phương và các ngành công thương, nông nghiệp, khoa học công nghệ đã có những đầu tư thích hợp cho nó. Riêng Sở KH&CN sau dự án trồng cây rễ hương dưới tán rừng thành công, đã đầu tư tiếp đề tài nhân giống cây rễ hương bằng hom. Hai công trình này đã góp phần đắc lực giải quyết vấn đề nguyên liệu cho sản xuất hương. Bên cạnh đó, sở KH&CN và sở Công thương cũng đã hỗ trợ địa phương xây dựng và phát triển thương hiệu Hương trầm Quỳ Châu. Đồng thời hiện đang tiếp tục hỗ trợ cơ khí hóa và đa dạng hóa sản phẩm hương. Những cố gắng lồng ghép, hợp lực các nguồn đầu tư đồng bộ và liên tục đó đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của hương trầm Quỳ Châu, biến nó từ một sản phẩm truyền thống quý hiếm trở thành một sản phẩm hàng hóa có chất lượng cao, khối lượng lớn và thương hiệu mạnh. Tương tự như hương trầm Quỳ Châu là câu chuyện con vịt bầu Quỳ. Từ nguy cơ mất giống vài ba chục năm trước, giống vịt bầu Quỳ đã được Viện Chăn nuôi nghiên cứu bảo tồn nguồn gen. Đặc biệt, nó đã được doanh nghiệp tư nhân Diệu Châu dày công nuôi và kiên trì nhân giống, đồng thời đăng kí bảo hộ thương hiệu. Dự án cạnh tranh nông nghiệp do Ngân hàng thế giới tài trợ đã giúp đỡ doanh nghiệp này liên kết với nông dân hình thành nên Liên minh sản xuất và kinh doanh vịt bầu Quỳ. Hiện nay vịt bầu Quỳ không những được bảo tồn, mà còn phát triển trở thành một sản phẩm hàng hóa có danh tiếng rộng lớn. Tuy nhiên không có nhiều sản phẩm có số phận may mắn như hai ví dụ trên đây. Một số sản phẩm như bò Mông, xoài Tương Dương, cánh kiến, thổ cẩm… cũng đã được quan tâm. Nhưng, những tác động về khoa học, về thị trường, về quản lí dù đã có nhưng chưa đủ đồng bộ và đủ mạnh để biến những sản phẩm này trở thành hàng hóa. Đó là chưa kể những sản phẩm như khoai sọ, gừng, gà ác, lợn đen và các loài dược liệu quý hiếm hầu như chưa được quan tâm đầu tư nghiên cứu và phát triển.

Upload

Đặc sản tương Nam Đàn

Từ những thành công và những mày mò thử nghiệm, gần đây trong chiến lược phát triển cũng như các chương trình kinh tế xã hội của tỉnh đã quan tâm hơn đến xu hướng này. Trong đó, khẳng định cần phải tác động đến các đặc sản và sản phẩm truyền thống một cách đồng bộ từ khoa học công nghệ (để giải quyết các vấn đề giống; kĩ thuật nuôi, trồng; công nghệ chế biến), đến tổ chức sản xuất, chế biến, đến xây dựng thương hiệu, tổ chức thị trường. Hãy lấy ví dụ con bò Mông. Đây là giống bò có tầm vóc cao lớn, có phẩm chất thịt tốt, đặc biệt đã thích nghi với khí hậu, thổ nhưỡng vùng cao. Gần đây một dự án khoa học nhỏ đã tác động đến con bò Mông ở Kì Sơn mới chỉ ở hai khâu là thức ăn và thú y, thế nhưng đã mang lại hiệu quả rất tốt. Nếu như được đầu tư để giải quyết rốt ráo khâu giống (khắc phục tình trạng cận huyết hiện nay); khâu chăm sóc và tổ chức nuôi, cùng với chế biến và xây dựng, phát triển thương hiệu, thì câu chuyện thịt bò Mông cạnh tranh ngang ngửa với thịt bò ngoại là điều không đến nỗi xa vời.

Thành công bước đầu của một số mô hình nghiên cứu và ứng dụng đã khẳng định tính khả thi của việc biến các đặc sản và sản phẩm truyền thống thành hàng hóa. Tuy nhiên, cản trở lớn nhất hiện nay chính là hình thức tổ chức sản xuất. Tuyệt đại bộ phận các sản vật nói trên đang là sản phẩm của kinh tế hộ, thậm chí là của những hình thức tổ chức sản xuất hết sức sơ khai, lạc hậu và cực kì manh mún, kể cả du canh du cư. Bởi vậy, để hiện thực hóa xu hướng này đang rất cần vai trò trụ cột, nòng cốt của các doanh nghiệp, các nhà đầu tư. Họ vừa là người xây dựng các cơ sở chế biến, vừa tổ chức xây dựng vùng nguyên liệu, tổ chức thu mua sản phẩm cho người nông dân. Câu chuyện phát triển cây chanh leo ở Quế Phong trong những năm gần đây với vai trò nòng cốt, dẫn dắt của doanh nghiệp là một mô hình đáng tham khảo.

Rõ ràng đặc sản và các sản phẩm truyền thống không chỉ là sản phẩm của sự đa dạng sinh học và độc đáo văn hóa, mà còn chứa đựng tiềm năng thương mại to lớn. Đặc biệt trong xu thế tiêu dùng hướng về các sản phẩm có nguồn gốc thiên nhiên và được chế biến bởi bàn tay con người, mang bản sắc văn hóa vùng miền thì cơ hội để cho đặc sản trở thành hàng hóa càng rộng mở hơn bao giờ hết. Khai thác thế mạnh này cũng là lời giải cho bài toán phát triển kinh tế mà không triệt tiêu, không xâm hại đến văn hóa.

 

Nghiên cứu KHXH&NV khác:
Đi tìm một bản sử thi "Khun Chương" đầy đủ (10/9/2018)
Vấn đề Hồ Xuân Hương - Thử tiếp cận những bài thơ có gốc nguồn văn bản (31/8/2018)
Khoa học & công nghệ trong nông nghiệp ở Nghệ An: Cần có những tác động mới (31/8/2018)
Đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở Nghệ An Thực trạng và giải pháp (31/8/2018)
Nghệ An cần tập trung phát triển chợ đầu mối (20/8/2018)
Hội thảo khoa học Phát triển thương mại - dịch vụ Nghệ An đến năm 2020, định hướng 2025 (20/8/2018)
Nghệ An cần làm gì để khoa học - công nghệ thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh phát triển mới? (15/8/2018)
Hội thảo khoa học Phát triển khoa học và công nghệ Nghệ An đến năm 2030 (15/8/2018)
Các bài văn cúng thông dụng của người xưa (13/8/2018)
Hội thảo Hình thức trình bày Tạp chí theo chuẩn quốc tế (8/8/2018)
Hội thảo khoa học: Những vấn đề lý luận và khung phân tích về biến đổi văn hóa, quản lý Nhà nước về văn hóa các tộc người thiểu số ở Việt Nam (8/8/2018)
Hội thảo phát triển nguồn nhân lực và xây dựng con người văn hoá Nghệ An đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển (6/8/2018)
Hội thảo khoa học “Giải pháp ứng dụng tri thức bản địa của người Thái vào phát triển kinh tế - xã hội miền Tây Nghệ An” (10/7/2018)
Hiệu quả các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp nông thôn tỉnh Nghệ An (29/6/2018)
Hội thảo khoa học: Phát triển kinh tế xã hội miền Tây Nghệ An (22/6/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,144 | Tất cả: 1,415,459
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp