GIỚI THIỆU CHUNG
Người Nghệ đỗ cử nhân năm Tuất
Tin đăng ngày: 2/3/2018 - Xem: 371
 

Chu Trọng Huyến

Về cách thức thi cử của nền Hán học thuở trước, nhà Nguyễn cũng thực hiện theo thể lệ có từ thời Lê. Chỉ từ đời Minh Mệnh (1820-1840) thì niên hạn để mở từng khoa thi là có ngắn hơn.

Như dưới thời vua Lê Thái Tông (1434-1442), triều đình định ra cái lệ cứ 6 năm thì có một khoa thi. Đến đời Lê Thánh Tông (1460-1497), từ năm Bính Dần (1446), định thêm rằng, cứ năm trước thi Hương thì năm sau thi Hội. Sang thời Nguyễn, vua Gia Long vẫn áp dụng cách thi cử ấy. Về việc định tên cho học vị, bấy giờ cũng như dưới thời Lê, với những người đỗ bảng Giáp thi Hương thì được gọi là Hương cống  mà người đứng đầu là Thủ khoa; còn những người chỉ đạt bảng Ất của kỳ thi ấy thì là Sinh đồ. Các vị chỉ mới là Sinh đồ thì khoa sau có thể đi thi tiếp để đỗ Hương cống. Thời Minh Mệnh (1820-1840), triều đình cho đổi Hương cống thành Cử nhân mà người đỗ đầu bảng là Giải nguyên. Còn Sinh đồ được đổi thành Tú tài và định lệ là cứ 3 năm thì mở một khoa thi. Cụ thể là thi Hương vào các năm: Tý, Mạo, Ngọ, Dậu và thi Hội vào các năm: Sửu, Mùi, Thìn, Tuất. Trừ những biệt lệ, ví như khi một vị vua nào đó mới đăng quang hay đất nước có điều vui gì lớn thì triều đình có thể mở ân khoa. Ở bài viết này chúng ta chỉ đề cập đến chuyện thi Hương dưới triều Nguyễn mà vào thời kỳ ấy, chỉ có một khoa mở vào năm Tuất, là Canh Tuất (1850).

Số là, vốn đã có khoa thi Hương Đinh Mùi (1847) ở đời Thiệu Trị nhưng rồi tháng Chín năm đó, vua băng hà. Đến tháng Mười, hoàng tử Hồng Nhậm kế vị và sang năm sau Mậu Thân (1848) vị tân vương này lấy hiệu là Tự Đức nguyên niên. Đoạn, vua cho mở thi Hương, gọi là ân khoa. Rồi sau đó, theo lệ thi cử hồi ấy thì từ Vị đến Tuất là đủ 3 năm, nên vẫn có khoa thi Hương Mậu Tuất (1850). Và đấy cũng là một năm Tuất duy nhất có thi Hương dưới thời Nguyễn.

Trường thi Nghệ An năm đó do Nguyễn Đức Hoan, Bố chánh tỉnh Tuyên Quang làm Chủ khảo và Phạm Chi Hương, Bố chánh tỉnh Thanh Hóa làm Phó chủ khảo.

Khoa thi này, người Nghệ An có các vị sau đây đỗ Cử nhân:

  1. Nguyễn Hữu Lập, người làng Trung Cần, huyện Thanh Chương (sau vùng đất này cắt về huyện Nam Đàn). Ông là con của Cử nhân Nguyễn Trọng Dữ, cháu của Thám hoa Nguyễn Văn Giao. Đến khoa thi Hội năm Nhâm Tuất (1862), ông đỗ Hoàng giáp, được cử đi sứ sang Trung Quốc (nhà Thanh), lúc về được thăng làm Tham tri Bộ Hộ.
  2. Nguyễn Đức Hậu, người làng Trung Cần. Ông là cháu của Cử nhân Nguyễn Trọng Dực và Thám hoa Nguyễn Văn Giao, anh con bác của Hoàng giáp Nguyễn Hữu Lập (sách “Hương khoa lục” không nói đến chức quan, những trường hợp như thế này là không có sự bổ nhiệm).
  3. Bùi Văn Bính, người làng Phú Hậu, Quỳnh Lưu, chức quan: Điển học (Quảng Trị).
  4. Nguyễn Trí Cự (sau đổi La Trạch), người làng Đông Tháp, huyện Đông Thành (nay là Diễn Châu), làm Án sát Bắc Ninh, sung chữ Đốc vận quân thứ Thái Nguyên.
  5. Nguyễn Hữu Dục, người làng Quan Trung, Đông Thành, Giáo thụ.
  6. Trần Hữu Pháp, người làng Thịnh Trường, Chân Lộc (nay là Nghi Lộc).
  7. Phạm Đình Trác, người làng Thanh Sơn, huyện Quỳnh Lưu, năm Quý Sửu (1953) thi Hội đỗ Phó bảng.
  8. Trương Xuân Thái, người làng Đông Hải, huyện Chân Lộc.
  9. Nguyễn Ngọc Bích (sau đổi là Khuê), người làng La Mạc, Thanh Chương.
  10. Nguyễn Xuân Nhuận, người làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, Án sát tỉnh Tuyên Quang.
  11. Phan Danh Chiểu, người làng Đông Hải, huyện Nghi Lộc, làm Huấn đạo.
  12. Trần Hữu Dực, người làng Đông Cao, huyện Yên Thành. Năm Tân Hợi (1851) ân khoa thi Hội, đỗ Cát sĩ (tương đương Tiến sĩ), làm quan Thị giảng ở viện Tập hiền.
  13. Nguyễn Văn Quán, người làng Quan Xá, huyện Đông Thành, làm quan Hồng lô tự khanh, sung chức Biện lý bộ Công.
  14. Phan Thế Trung, người làng Hạ Thành, Yên Thành, chức quan Điển học, Quảng Trị.

Như thế là với khoa thi này Nghệ An có 14 người đỗ. Trong số ấy chỉ có 8 người đi làm quan, mà 5 vị là giữ chức ở ngành giáo học, tu thư. Điều đó chứng tỏ đất Nghệ trọng khoa hơn trọng hoạn mà có đi làm quan thì phần nhiều cũng làm công việc dạy học hay trước tác.q

                                                                                                       

 

                                                                                                               

 

 

 

Giới thiệu chung khác:
Di sản tài liệu Hán Nôm họ Nguyễn Khắc Hồng Long, Nam Đàn (13/4/2018)
Người Nghệ đỗ cử nhân năm Tuất (2/3/2018)
Di sản Hán Nôm với hệ thống di tích Tây Yên Tử (19/12/2017)
Khảo lại ba bản dịch Hai bài Văn bia đền Cuông (6/10/2017)
Kim Vân Kiều tân truyện Trong “Kho sách xưa” của Trường Đại học Yale (26/9/2017)
Bốn chuyến bay không thể nào quên (11/9/2017)
Sa mu dầu - Di sản Nghệ An trong top 10 cây lớn nhất trái đất? (8/9/2017)
Hợp tác KH&CN Việt – Lào hướng đến tầm cao mới (3/7/2017)
Bàn thêm 16 chữ vàng (Tứ tôn châm) của Hoàng giáp Nguyễn Khắc Niêm (3/7/2017)
Công tác tuần tiểu, kiểm soát vùng biển miền Trung qua một số tư liệu Châu bản triều Nguyễn (3/7/2017)
Bàn về những suy diễn tùy tiện trong “Bản lý lịch di tích” đền Bạch Vân (31/3/2017)
THỬ BÀN THÊM VỀ MỘT SỐ KÝ HIỆU NGHỆ THUẬT TRONG CÁC TÁC PHẨM VIẾT VỀ TÂY NGUYÊN (31/3/2017)
CỬ NHÂN ĐẤT NGHỆ ĐỖ Ở CÁC KHOA NĂM DẬU (20/1/2017)
CÁC VỊ ĐẠI KHOA XỨ NGHỆ TRONG KHOA THI TIẾN SĨ CUỐI CÙNG (KỶ MÙI – KHẢI ĐỊNH THỨ 4 (1919)) (20/1/2017)
BA TRANG, BẢY TRẠI BÂY GIỜ LÀ ĐÂU? (20/1/2017)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 8/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 8/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,176 | Tất cả: 1,519,708
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp