DIỄN ĐÀN
Hướng đi nào cho những vùng sản xuất cam Vinh không nằm trong Chỉ dẫn địa lý?
Tin đăng ngày: 4/12/2017 - Xem: 200
 

Th.S Hồ Thủy

 Ngày 31 tháng 5 năm 2007, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Văn bằng bảo hộ Chỉ dẫn địa lý (CDĐL) “Vinh” cho sản phẩm cam quả Nghệ An. Cam Vinh là sản phẩm nông sản hàng hóa đầu tiên của Nghệ An xây dựng thành công chỉ dẫn địa lý và trở thành tài sản quốc gia được nhà nước bảo hộ trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Và Chỉ dẫn địa lý đã trở thành “giấy thông hành” cho cam Vinh ngày càng khẳng định thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ trong cả nước.

    Tuy nhiên, tổng diện tích trồng cam trên toàn tỉnh Nghệ An có 4.757ha, trong đó diện tích trồng cam Vinh trong Chỉ dẫn địa lý chỉ có 1.681 ha, chiếm 1/3 diện tích. Như vậy, có đến hơn 3.100 ha trồng cam Vinh không thuộc Chỉ dẫn địa lý, chiếm 2/3 diện tích trồng cam. Vậy, từ trước đến nay đã có cơ chế, chính sách, giải pháp gì cho các hộ sản xuất cam Vinh không nằm trong vùng Chỉ dẫn địa lý, hay người sản xuất vẫn đang tự “bơi” trong việc xây dựng thương hiệu, tìm thị trường tiêu thụ cho sản phẩm cam quả của mình?

Chỉ dẫn địa lý - “Giấy thông hành” cho việc phát triển thương hiệu cam Vinh

Bảo hộ chỉ dẫn địa lý và tên gọi xuất xứ sản phẩm đang được xem là một hướng đi có hiệu quả nhằm bảo vệ tên tuổi và nâng cao giá trị cho hàng hóa. Không dừng lại ở ý nghĩa đơn thuần là giúp người tiêu dùng nhận biết được xuất xứ địa lý của hàng hóa, chỉ dẫn địa lý còn đóng vai trò tích cực trong việc liên hệ đến chất lượng của sản phẩm, bao gồm những đặc điểm của sản phẩm mà chỉ có được do nguồn gốc địa lý của nó, chẳng hạn như khí hậu, đất đai hoặc các phương thức sản xuất truyền thống.

Xét về khía cạnh pháp lý, Bảo hộ chỉ dẫn địa lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước hết nó sẽ trao cho quyền được ngăn cấm những người không có thẩm quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý, hoặc đối với những sản phẩm không có nguồn gốc từ khu vực địa lý đã nêu, hoặc loại trừ những mặt hàng thuộc cùng một khu vực địa lý nhưng sản phẩm không đáp ứng được yêu cầu về chất lượng.

Ðặc biệt, việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý có vai trò và ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn; Phát triển sản xuất đặc sản, phát triển giá trị tài sản quốc gia; Phát triển ngành, nghề truyền thống, phát triển nông nghiệp, nông thôn, gìn giữ và khẳng định bản sắc dân tộc, bảo vệ sự thật, quyền lợi người tiêu dùng và bảo vệ quyền lợi người sản xuất, kinh doanh.

Theo Chỉ dẫn địa lý, có 3 giống cam được bảo hộ đó là: Cam Xã Đoài, cam Vân Du và cam Sông Con. Đây là 3 giống cam bản địa, nó được trồng ổn định ở Nghệ An từ cuối thế kỷ 19, trong khu vực địa lý thuộc 5 huyện: Huyện Nghi Lộc: gồm 2 xã Nghi Hoa với diện tích 0,76 ha, Nghi Diên 1,3 ha; Huyện Hưng Nguyên: 19,1ha tập trung ở Hưng Trung; Huyện Nghĩa Đàn: diện tích 947,7 ha, tập trung ở 5 xã (Nghĩa Sơn 513,5ha, xã Nghĩa Lâm 141,35ha, Nghĩa Bình 68,18ha, Nghĩa Hồng 38,27ha, Nghĩa Hiếu 186,4ha); Huyện Quỳ Hợp: có xã Minh Hợp 534,81ha; Huyện Tân Kỳ: diện tích 177,82 ha, ở 3 xã Tân Phú 77,2ha, xã Tân Long 46,1ha, xã Tân An 54,52ha.

Tính đến nay, cam Vinh được Bảo hộ chỉ dẫn địa lý được 10 năm, giá trị cam Vinh được nâng lên theo thời gian, người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng và biết đến cam Vinh nhiều hơn. Nhờ đó, giá trị gia tăng của sản phẩm hàng hóa cam Vinh ngày càng cao. Khi chưa có bảo hộ CDĐL, sản phẩm cam Vinh có giá từ 12.000 - 14.000đ/kg, sau khi cam Vinh mang nhãn hiệu CDĐL cuối năm 2011 thì giá trị tăng lên từ 25.000 - 30.000 đ/kg, những năm đầu sử dụng CDĐL (2012, 2013), giá 1kg cam Vinh từ 45.000 - 50.000 đ/kg. Hiện nay, giá cam giao động từ 50.000đ - 60.000đ/kg tùy vào từng giống cam. Cao điểm có những lúc giá cam lên đến 100.000đ - 120.000đ/kg, nhất là vào dịp tết Nguyên Đán. Năng suất bình quân đạt 27 tấn/ha, có những vùng năng suất đạt trên 45 tấn/ha. Mỗi hécta cam đem lại cho người trồng trên 700 triệu đồng. Nhiều hộ nông dân sản xuất cam không chỉ thoát nghèo mà làm giàu và trở thành tỉ phú nhờ trồng cam.

Diện tích cam cũng không ngừng được mở rộng, trước đây diện tích trồng cam cả tỉnh khoảng 1.976 ha khi chưa Bảo hộ Chỉ dẫn địa lý, nhưng đến nay đã có gần 5.000 ha, dự kiến đến năm 2020, diện tích trồng cam tăng lên 6.000ha. Diện tích trồng cam gia tăng đi liền với chất lượng sản phẩm cũng không ngừng được xây dựng, cam Vinh đã chinh phục được những thị trường rộng lớn, cao cấp và khó tính như thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng,... Vinh dự được tôn vinh đạt tốp 100 thương hiệu nhãn hiệu nổi tiếng năm 2013, đạt thương hiệu người tiêu dùng tin dùng năm 2014, sản phẩm vàng nông nghiệp Việt Nam năm 2015,...

Như vậy, có thể thấy Bảo hộ chỉ dẫn địa lý đã mở ra cho cam Vinh cơ hội phát triển lớn, giống như “giấy thông hành” đảm bảo về thương hiệu, chất lượng, tính pháp lý cũng như cơ hội mở rộng thị trường ra khắp cả nước. Tuy nhiên, đó là đối với những diện tích, những hộ sản xuất nằm trong vùng Bảo hộ chỉ dẫn địa lý, còn đối với những vùng sản xuất không thuộc Bảo hộ CDĐL (chiếm đến 2/3 diện tích), có thực sự được “bảo hộ” hay họ cũng đang loay hoay giải bài toán: thương hiệu, chất lượng và thị trường tiêu thụ?

Những khó khăn

Thực hiện theo Thông báo kết luận số 229/TB-UBND ngày 27/4/2017 của Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Xuân Đường tại Hội nghị bàn giải pháp về khai thác, phát triển và quản lý Chỉ dẫn địa lý cam Vinh, ngày 8/11, Sở Khoa học & Công nghệ đã chỉ đạo các đơn vị, tổ chức, cá nhân sản xuất cam Vinh trong vùng Chỉ dẫn địa lý dán tem điện tử truy xuất nguồn gốc. Tem nhãn sử dụng Chỉ dẫn địa lý cam “Vinh” phải đảm bảo đúng quy định của pháp luật và truy xuất được nguồn gốc của sản phẩm cam “Vinh” (địa chỉ vườn cam, hộ trồng cam, giống cam, quá trình sinh trưởng, lịch trình phòng trừ sâu bệnh,…). Việc dán tem truy xuất nguồn gốc có ý nghĩa hết sức quan trọng giúp cho người sản xuất, kinh doanh, người tiêu dùng và cơ quan chức năng có thể truy tìm được quá trình hình thành và lưu thông của sản phẩm và đặc biệt trong điều kiện hiện nay truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm nông sản, thực phẩm như rau, củ, quả, thịt, cá,...

Như vậy, các đơn vị, tổ chức, cá nhân sản xuất cam Vinh thêm một lần nữa được “bảo hộ” một cách tốt nhất về thương hiệu, pháp lý và thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, còn hàng ngàn ha cam Vinh nằm ngoài vùng Bảo hộ chỉ dẫn địa lý thì như thế nào? Những khó khăn gì đối với những người nông dân sản xuất cam Vinh nằm ngoài vùng chỉ dẫn?

Tổng diện tích sản xuất cam Vinh không nằm trong Chỉ dẫn địa lý hơn 3.100 ha, chiếm 2/3 diện tích sản xuất cam Vinh toàn tỉnh, trong đó, tập trung nhiều nhất ở huyện Quỳ Hợp hơn 1.600 ha; huyện Con Cuông hơn 255 ha; huyện Yên Thành gần 200 ha; huyện Tân Kỳ 180 ha; Thanh Chương hơn 200 ha;... Mặc dù nằm ngoài vùng chỉ dẫn nhưng cam Vinh trồng ở vùng này vẫn được người tiêu dùng đánh giá cao, ngọt thanh và có hương vị đặc biệt, không thua kém gì cam Vinh được Bảo hộ CDĐL.

Ở huyện Con Cuông (Nghệ An), những năm gần đây người dân các xã Yên Khê, Lục Dạ, Môn Sơn, Bồng Khê, Chi Khê... chọn cây cam làm thế mạnh phát triển kinh tế. Cam Con Cuông được người tiêu dùng đánh giá cao, nhờ có hương vị đặc trưng thơm bởi được trồng tại vùng chân núi đá vôi. Con Cuông nổi danh với sản phẩm cam quả của Nông trường Bãi Phủ. Cam Bãi Phủ được chứng minh bằng chất lượng và giá trị kinh tế vượt trội, trong đó cam ngon nức tiếng được trồng ở xã Đỉnh Sơn. Mặc dù cam Con Cuông đã có từ rất lâu nhưng do vào thời điểm Nghệ An đăng ký chỉ dẫn địa lý cam Vinh ở đây chỉ còn lác đác một số vườn nên không nằm trong vùng Chỉ dẫn địa lý. Tuy nhiên hiện nay, vùng này bao gồm cả huyện Con Cuông và Anh Sơn hiện nay đã có hơn 420 ha cam, với gần 1/3 diện tích cam trong thời kỳ kinh doanh. Không nằm trong chỉ dẫn địa lý cam Vinh nên cam Con Cuông hiện chưa được dán logo, không được dán tem điện tử truy xuất nguồn gốc.

Không chỉ riêng Con Cuông mà các vùng trồng cam Vinh khác không nằm trong vùng Chỉ dẫn địa lý cũng chịu chung “số phận” về thương hiệu, khiến thị trường tiêu thụ không ổn định, bị tư thương ép giá, nên giá trị kinh tế mang lại chưa cao. Thông thường giá cam của các vùng sản xuất này thấp hơn gần một nửa so với giá cam của vùng Chỉ dẫn địa lý, thậm chí có những năm giá cam chỉ có 10.000đ/kg. Chịu giá cam thấp hơn, người nông dân còn phải tự tìm mối tiêu thụ sản phẩm nên rất dễ bị tư thương ép giá. Việc không được gắn thương hiệu, sản phẩm cam của các vùng này cũng rất dễ bị trà trộn, mất uy tín đối với người tiêu dùng.     

Khi tiến hành khảo sát, tìm hiểu hiện trạng cam Vinh ở các vùng không nằm trong Chỉ dẫn địa lý, thậm chí cả một số vùng nằm trong Chỉ dẫn địa lý, có một thực tế là người trồng cam đang loay hoay tìm kiếm giải pháp kỹ thuật, quy trình canh tác theo cách mà mình cho là đúng nhất. Từ việc lựa chọn giống cam; cách lai ghép mắt giống; sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón…  tất cả gần như được tiến hành rất cảm tính. Với việc phát triển quá “nóng” diện tích trồng cam như hiện nay, nếu không có sự thống nhất trong quy trình kỹ thuật sẽ tạo ra những hệ lụy về môi trường, chất lượng cam Vinh nói chung.

Hướng đi nào cho những vùng sản xuất cam Vinh không nằm trong Chỉ dẫn địa lý?

Diện tích trồng lớn, sản lượng cao, chất lượng sản phẩm tốt, những tiềm năng lớn này của các vùng sản xuất cam Vinh không nằm trong Bảo hộ chỉ dẫn địa lý đang đặt ra cho Nghệ An là cần phải hình thành một hướng đi bền vững đối với cây cam nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế sẵn có. Nhất là cây cam với ý nghĩa cây làm giàu đã được thực tiễn đánh giá và kiểm chứng.

Ứng dụng khoa học kỹ thuật

Cây cam không chỉ là cây làm giàu, nó còn là cây “nhà giàu”, nghĩa là việc trồng cam phải đầu tư rất lớn. Từ cải tạo đất, làm hạ tầng, cây giống, thời gian chăm sóc, quy trình kỹ thuật… Trong khi đó không phải hộ dân nào có diện tích trồng cam cũng đều nắm rõ được quy trình canh tác, phương pháp kỹ thuật trồng cam. Thậm chí, nhiều khu vực không nằm trong diện quy hoạch, nhưng một số hộ dân đã phá bỏ cây mía chuyển sang trồng cam. Chính điều này tạo ra sự bất ổn định trong mục tiêu phát triển kinh tế.

Điều quan trọng nữa là lựa chọn và sử dụng đúng giống cam Vinh có giá trị nhất.   Hiện nay, có rất nhiều giống cam Vinh, nhưng các giống cam được trồng phổ biến là: cam Xã Đoài, cam Vân Du, cam Sông Con, cam          Valencial. Các cơ quan quản lý phải có giải pháp bảo tồn giống cam “tiến Vua” quý hiếm, đồng thời, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào nâng cao chất lượng, năng suất của những giống cam khác trong toàn tỉnh.

Riêng huyện Quỳ Hợp đã ban hành Nghị quyết, đề án phát triển vùng nguyên liệu cam Quỳ Hợp theo hướng sản xuất hàng hóa giai đoạn 2016 - 2020 và những năm tiếp theo. Mục tiêu của nghị quyết, đề án là sẽ xây dựng được vùng cam nguyên liệu mang thương hiệu “Cam Quỳ Hợp” với diện tích 3.000 ha. Trong đó, có 70% sản phẩm cam khi xuất bán sẽ có thương hiệu, nhãn hiệu; 50% diện tích cam được sản xuất theo quy trình VietGap. Khi tham gia vào mô hình, người nông dân sẽ được tham các lớp tập huấn từ cải tạo đất, làm hạ tầng, cây giống, thời gian chăm sóc, quy trình kỹ thuật,...

Mô hình sản xuất cam Vinh theo đề án của huyện Quỳ Hợp cần được nhân rộng đối với các huyện cùng diện tích sản xuất cam Vinh trên địa bàn tỉnh Nghệ An. 

Xây dựng các hợp tác xã cam chuyên canh để tạo thương hiệu riêng

Việc mở rộng thêm diện tích trồng cam trong Bảo hộ Chỉ dẫn địa lý là việc khó khăn, vì vậy, với những vùng cam nằm ngoài vùng chỉ dẫn địa lý cam Vinh, cần liên kết với nhau để thành lập doanh nghiệp hoặc hợp tác xã, xây dựng nhãn hiệu tập thể riêng.

Việc xây dựng được các HTX cam chuyên canh sẽ là giải pháp tốt nhất trong việc mở rộng giống cam trên quy mô lớn gắn với thương hiệu để xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm bền vững cho giống cây trồng chủ lực này tại các vùng sản xuất cam không nằm trong Chỉ dẫn địa lý. Các HTX cam chuyên canh này còn có vai trò thống nhất các hộ dân với nhau, giúp họ có thể tiếp cận, áp dụng KH-CN vào sản xuất và hợp tác một cách cụ thể với các doanh nghiệp trên địa bàn huyện, để bảo vệ quyền lợi cho các hộ dân trồng cam. Mỗi HTX đều đăng ký một nhãn hiệu cam riêng, và tạo nên thương hiệu cam riêng gắn với sản phẩm, uy tín của mình.

Cần sự vào cuộc của Nhà nước và Hội Sản xuất và Kinh doanh cam Vinh

Theo thống kê chưa đầy đủ, bình quân mỗi năm các vùng sản xuất cam Vinh nằm ngoài Chỉ dẫn địa lý sản xuất và đưa ra thị trường hàng chục ngàn tấn cam tươi. Số lượng hàng chục ngàn tấn cam này được tiêu thụ bởi tư thương là chủ yếu. Lý do một phần bởi người nông dân chưa biết làm thị trường và không có khả năng để quảng bá thương hiệu, mà hoạt động này chỉ có thể thực hiện nếu có sự vào cuộc của Hội Sản xuất và Kinh doanh cam Vinh và các cơ quan quản lý nhà nước. 

Từ năm 2008, Hội Sản xuất và Kinh doanh cam Vinh đã ra đời. Dù đã có một số những thành quả như tham gia góp phần giúp cho Cam Vinh có tiếng tăm trên thị trường; người trồng cam nâng cao được giá trị sản xuất, tuy nhiên, thì Hội  hiện vẫn đang “có rất nhiều bất cập”, “có danh mà không có thực”. Và mục tiêu quan tâm của Hội cũng chỉ mới bó hẹp trong vùng sản xuất cam nằm trong Chỉ dẫn địa lý. Do đó, Hội cần kết nối các vùng, các hộ trồng cam tham gia vào các khâu, quy trình sản xuất; góp phần cùng cơ quan Nhà nước giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc mà cam Vinh nói chung và cam Vinh ở những vùng sản xuất không nằm trong chỉ dẫn nói riêng đang gặp phải như: thị trường, quảng bá thương hiệu…

Về vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước, dù đã có sự quan tâm đến cây cam nhưng chưa đủ để nâng tầm thương hiệu cam Vinh tiến xa so với giá trị thực. Bài học thực tiễn từ công tác quảng bá thương hiệu của cam Cao Phong - Hòa Bình, tỉnh nên nghiên cứu để có các giải pháp quản lý thị trường, tìm kiếm đối tác lớn, ổn định để tiêu thụ sản phẩm và thực hiện chiến lược quảng bá thương hiệu cam Vinh của mình.

Diễn đàn khác:
Đôi điều suy ngẫm về đạo đức công vụ trong tình hình hiện nay (11/9/2018)
Vẻ đẹp cá tính người phụ nữ trong bài thơ "Bánh trôi nước" (10/9/2018)
Dùng một lần (7/9/2018)
Đánh vần thì đánh, đừng đánh thầy Đại (7/9/2018)
Khi nông dân chán... đại học (6/9/2018)
Đối thoại với nhà nghiên cứu Trương Công Anh về kinh doanh rừng tổng hợp (31/8/2018)
Với cuộc cải cách bộ môn Ngữ văn ở bậc phổ thông hiện nay - Đôi điều tôi muôn nói (31/8/2018)
Về sách giáo khoa bậc phổ thông - Như tôi hiểu và mong muốn (8/8/2018)
Mấy suy nghĩ trong việc đánh giá đúng cán bộ (7/8/2018)
Quản trị nhân lực công (7/8/2018)
Tham nhũng vẫn rất nghiêm trọng! (2/8/2018)
Dạy sai có thể khiến cả một dân tộc sai lầm (2/8/2018)
Hình thành dần thói quen làm khoa học cho doanh nghiệp (20/7/2018)
Hãy nghĩ để hướng tới ngành trông rừng hỗn giao kinh doanh tổng hợp cho miền Tây Nghệ An (9/7/2018)
Ý kiến về cải cách giáo dục: Thầy giáo phải có tri thức uyên bác và văn hóa cao (9/7/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,114 | Tất cả: 1,415,429
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp