KHÁM PHÁ XỨ NGHỆ AN
Tình hình nghiên cứu về Phan Bội Châu ở nước ngoài từ trước tới nay
Tin đăng ngày: 4/12/2017 - Xem: 489
 

PGS.TS Chương Thâu

 

Upload

Phạn Bội Châu (1867-1940)

Những năm đầu thế kỷ XX, Phan Bội Châu, một nhân vật lịch sử của dân tộc Việt Nam, được nhân dân cả nước kính trọng, lịch sử muôn đời tôn vinh. Nguyễn Ái Quốc khi viết về Phan Bội Châu đã đánh giá: “Một bậc anh hùng, một vị thiên sứ được hai mươi triệu đồng bào sống trong vòng nô lệ tôn kính”. Tên tuổi và sự nghiệp của Phan Bội Châu không chỉ lừng danh trong nước, mà còn lan rộng khắp thế giới. Nhân kỷ niệm 150 năm ngày sinh của Phan Bội Châu (26/12/1867 - 26/12/2017), Chuyên san Khoa học Xã hội & Nhân văn Nghệ An giới thiệu bài viết của PGS.TS Chương Thâu về tình hình nghiên cứu Phan Bội Châu ở nước ngoài từ trước tới nay.

1. Trước hết là tại Nhật Bản, nơi sớm nhất được biết đến tên tuổi Phan Bội Châu mà bước khởi đầu là do trên đường Đông du, Cụ Phan Bội Châu đã được hội kiến, bút đàm với nhà chính khách Trung Quốc nổi tiếng đang cư ngụ tại đây làm “cầu nối” giữa Phan Bội Châu với các chính khách và các nhà đương cục Nhật Bản như Bá tước Đại Ôi Trọng Tín, Tử tước Y Đằng Bác Văn… để cầu mong sự viện trợ của “đất nước đồng văn đồng chủng” này. Tại các cuộc “hội kiến bút đàm”, Cụ Phan Bội Châu đã được xưng tụng là “Thư nhân đại khả kính” (Người này thật đáng kính). Rồi từ đó, danh hiệu: Sào Nam tử, Phan Thị Hán, Việt Nam vong quốc tang nhân giả… được lan tỏa trong suốt thời gian Cụ có mặt ở Nhật Bản cũng như ở Trung Quốc và ở nhiều nước khác vào những năm đầu thế kỷ XX.

Theo những tài liệu nghiên cứu đáng tin cậy của các học giả Nhật Bản như:

- Thạc sĩ, nghiên cứu sinh Đại học Kanazawa là Đào Thu Vân ở bài “Những nghiên cứu về Phan Bội Châu và phong trào Đông du” đã được dịch đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 9-2014.

- Bản báo cáo của Giáo sư Shisraishi Masaya tại Viện Sử học ngày 24-12-1991 “Về tình hình nghiên cứu Việt Nam và Phan Bội Châu ở Nhật Bản”.

- Bài viết của nhà học giả Torado, chuyên nghiên cứu lịch sử Trung Quốc cận đại “Về sự liên hệ giữa nhóm Phan Bội Châu và nhóm người Trung Quốc có khuynh hướng vô chính phủ ở Nhật Bản” (1998).

    v.v…

Trong những năm 1970, nhóm nghiên cứu Việt Nam thuộc thế hệ thứ hai cũng bắt đầu phát biểu một số bài đăng trên các tạp chí khoa học. Trong số những người này, có 2 tác giả là Sakai Izumi và Shiraishi Masaya:

- Bà Sakai Izumi căn cứ vào những tài liệu của miền Bắc Việt Nam, đánh giá rằng mặc dầu Phan Bội Châu là một người lãnh đạo hoạt động giải phóng dân tộc và đoàn kết dân tộc, nhưng Phan Bội Châu không có quan điểm rõ rệt sâu sắc về chủ nghĩa phản đế và vấn đề liên minh công nông.

- Còn Shiraishi thì cho rằng những sách báo, tài liệu của miền Bắc và sách báo của ở cả miền Nam, cũng như những tài liệu sưu tầm được ở Nhật Bản, những sách báo có liên quan đến Phan Bội Châu và có được từ Hoa kỳ, từ Pháp…, ông đã bắt đầu đi sâu nghiên cứu và lần lượt phát biểu một số luận văn về tư tưởng Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng. Đồng thời, ông cũng cố gắng tìm hiểu kỹ hơn hoàn cảnh xã hội, kinh tế, chính trị xung quanh những hoạt động của thế hệ Phan Bội Châu…

Những năm cuối 1970 và những năm đầu 1980, Giáo sư Gotokiupei đã viết một cuốn sách phê bình xu hướng chủ nghĩa châu Á của một cuốn sách khác viết về lịch sử quan hệ Nhật - Việt thời cận đại.

Một số người khác cũng tìm ra một số tài liệu quý hiếm về các ông Asaba Sakitaro và Kashiwabara Buntaron là hai người Nhật từng nhiệt tình giúp đỡ Phan Bội Châu và Phong trào Đông du.

Riêng Shiraishi thì tiếp tục phát biểu khoảng hơn 20 bài nghiên cứu liên quan đến Phan Bội Châu và Phong trào Đông du. Căn cứ vào những tài liệu bằng chữ Hán, chữ Việt, Nhật, Pháp và Anh… đã trình bày nhiều phương diện hoạt động của Phan Bội Châu và Phong trào Đông du, gồm có tư tưởng chính trị, nhận định đánh giá Phan Bội Châu và Phong trào Đông du trong lịch sử dân tộc Việt Nam, mối quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản, thực dân Pháp, sự liên kết giữa Việt Nam, Trung Quốc và những chí sĩ các nước châu Á khác lưu trú và hoạt động tại Nhật Bản hồi đó, v.v… Và tháng 7 năm 1991, ông đã bảo vệ thành công Luận án tiến sĩ quốc gia về Đề tài “Phan Bội Châu và Phong trào Đông du” trên cơ sở tập hợp, bổ sung thêm và khái quát từ những bài đó” (Trích Báo cáo (đã dẫn) ở Viện Sử học ngày 24-12-1991).

Shiraishi sau đó lại trở sang Việt Nam tiếp tục tìm kiếm thêm tài liệu tại Hà Nội, Nghệ An, Huế và thành phố Hồ Chí Minh, tiếp xúc phỏng vấn với các thân nhân Phan Bội Châu và các nhà nghiên cứu Phan Bội Châu nhằm bổ sung, hoàn thiện hơn bản Luận án tiến sĩ, nâng lên thành một cuốn sách khá bề thế để xuất bản tại Tokyo nhân kỷ niệm 125 năm sinh nhà chí sĩ Phan Bội Châu (1992). Cuốn sách này được dịch sang tiếng Việt và được Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia in làm 2 tập, dày 490 trang và 524 trang, nhan đề là: Phong trào dân tộc Việt Nam và quan hệ của nó với Nhật Bản và châu Á về cách mạng thế giới, Nguyễn Như Diệm và Trần Sơn dịch, Chương Thâu hiệu đính, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội - 2000.

Cuốn sách đồ sộ của Shiraishi đúng là một “tập đại thành” các công trình đa dạng, phong phú của nhiều tác giả là “nhà Việt Nam học” sáng giá của Nhật Bản đương đại.

Nhưng vấn đề nghiên cứu Phan Bội Châu ở Nhật Bản không dừng lại đây. Trong năm 2005, nhân kỷ niệm 100 năm Phong trào Đông du ở “đất nước Mặt trời mọc”, vẫn tiếp tục có nhiều học giả tìm hiểu giới thiệu về Phan Bội Châu. Do vậy mà lại có nhiều cuộc hội thảo khoa học, nhiều cuộc “họp lớn” của các nhân sĩ trí thức người Việt, người nước ngoài cư trú ở Nhật khai hội, có những tham luận có giá trị khoa học như:

- Tanaka Tsutomo: Vẻ đẹp Đông du Nhật - Việt, bí mật trong lịch sử dân tộc của Việt Nam: Đông du của Phan Bội Châu và Asaba Sakitaro.

- Trần Đức Thanh Phong: Kỳ Ngoại hầu Cường Để và Phong trào Đông du.

- Triết học Trần Đức Giang: Hoạt động của Cụ Phan Bội Châu ở Trung Quốc tiếp thu tư tưởng cách mạng Nhật - Hoa.

- Đỗ Thông Minh: Hoạt động của Phong trào Đông du tại Nhật Bản.

- Chihiro Miyazawa: Hậu Phong trào Đông du: Hoạt động của Cường Để.

- Shiro Moomoki: Phong trào Đông du. Lịch sử châu Á và thế giới.

    v.v….

Cũng ở thời điểm này, còn có các bài phỏng vấn, các phóng sự được loan tin trên sóng phát thanh với đầu đề như “Kỷ niệm 100 năm Phong trào Đông du - Phan Bội Châu (1905-2005)”, đánh dấu sự khởi đầu cuộc vận động cứu nước nối cuộc đời 30 năm tranh đấu lẫy lừng của Cụ Phan Bội Châu với những trước tác gồm hàng ngàn trang thơ văn của Cụ. Qua cuộc kỷ niệm này, ta sẽ biết được công cuộc đấu tranh thoát ách thực dân của nhân dân Việt Nam 100 năm trước của một chí sĩ tìm hướng đi cho quê hương và dân tộc.

Gần đây, một nữ Nghiên cứu sinh, Thạc sĩ Đào Thu Vân ở Đại học Kanazawa có bài viết mang tựa đề: “Những nghiên cứu về Phan Bội Châu và Phong trào Đông du ở Nhật Bản từ đầu thế kỷ XX đến nay (năm 2013)”. Bài này đã được dịch sang tiếng Việt đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 9-2014.

Bài luận văn công phu này gồm 3 phần chính: 1. Những tác phẩm của Phan Bội Châu và các chí sĩ Đông du được dịch thuật xuất bản tại Nhật Bản; 2. Những nghiên cứu sớm nhất về Phan Bội Châu và Phong trào Đông du ở Nhật Bản; 3. Những hướng nghiên cứu chính về Phan Bội Châu và Phong trào Đông du ở Nhật Bản từ những năm 1960 đến nay (2013).

* Những tác phẩm của Phan Bội Châu và các chí sĩ Việt Nam đã được dịch in ở Nhật Bản như Việt Nam vong quốc sử, Hải ngoại huyết thư, Sùng bái giai nhân, Tân Việt Nam, Phan Bội Châu niên biểu, Việt Nam nghĩa liệt sử, v.v… Tác giả Goto Kiupei còn viết thêm bài “Nhật Bản trong lòng Việt Nam”, đều là những tài liệu tham khảo có giá trị, chứng tỏ sự quan tâm của giới học giả Nhật Bản dành cho đối tượng nghiên cứu của họ là các nhà chí sĩ Việt Nam mà đứng đầu là Phan Bội Châu và Phong trào Đông du.

Cũng nhờ vậy mà bộ sách “Truyện ký về các chí sĩ tiền bối Đông Nam Á” do KoKuryukai (Hắc Long Hội) biên soạn đã có nhắc đến hoạt động của các chí sĩ Việt Nam trên đất Nhật Bản. Bộ sách này được Bộ Ngoại giao Nhật Bản ấn hành, xuất bản lần đầu năm 1936, tái bản năm 1966 và 1977.  Trong chương 6 của bộ sách, các soạn giả có viết: “An Nam là nước có lịch sử lâu đời. Nhân dân An Nam muốn thoát khỏi sự cai trị của thực dân Pháp, khôi phục lại nền độc lập hoàn toàn, khoảng năm 1902, họ đã khởi xướng phong trào có tổ chức vì độc lập của An Nam. Nhân vật trung tâm của phong trào là Phan Bội Châu, ông đã thành lập Duy Tân hội và đưa gần 200 thanh niên ưu tú của An Nam sang lưu học ở Chấn Võ học hiệu và Đông Á Đồng Văn thư viện, được sự giúp đỡ của Fukishima Yasamara, Kashiwabara Buntaron mãi cho đến sau khi Phong trào Đông du tan rã bởi “Hiệp ước Pháp - Nhật 10-7-1907” vẫn còn có quan hệ tương thân”. Đây là tài liệu sớm nhất đề cập đến Phan Bội Châu và Phong trào Đông du, có giá trị nghiên cứu về quan hệ Nhật - Việt đầu thế kỷ XX.

* Những hướng nghiên cứu chính về Phan Bội Châu và Phong trào Đông du từ 1960 đến nay:

+ Năm 1961, tác giả Tanigawa Yoshihiko có bài viết “Chủ nghĩa Dân tộc Việt Nam trước Chiến tranh thế giới lần thứ nhất”, tác giả này dùng trực tiếp tài liệu Hán văn như Ngục trung thư, Việt Nam nghĩa liệt sử, Tự truyện của Phan Bội Châu… để giới thiệu 2 nhà cách mạng tiêu biểu Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và phong trào đấu tranh chống Pháp thời đó.

+ Năm 1966, 2 nhà học giả Nagaoki Shingrou và Kawamoto Kunie cho in cuốn sách “Việt Nam vong quốc sử và các tác phẩm khác” được dịch sang tiếng Nhật, có thêm phần nghiên cứu về Phan Bội Châu ở Việt Nam và điểm thêm một số sách của Phan Bội Châu có từ trước, như: Bình Tây thu Bắc, Lưu Cầu huyết lệ tân thư, v.v… Đây là một công trình biên khảo có giá trị nhất “Kỷ niệm 100 năm sinh Phan Bội Châu” rất đáng ghi nhận và biết ơn các soạn giả.

+ Năm 1972, có tác giả Sakri Izumi viết bài “Phong trào chống Pháp ở Việt Nam đầu thế kỷ XX” và nhiều bài nghiên cứu về lịch sử Việt Nam của Giáo sư Shiraishi Masaya như đã kể ở trên.

+ Năm 1989 có Nguyễn Tiến Lực, Nghiên cứu sinh người Việt Nam học tại Đại học         Hiroshima, nghiên cứu Đề tài “Về quan hệ Việt - Nhật thời cận đại” và đã bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ. Luận án cũng đã dịch ra tiếng Việt và xuất bản tại Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh. Luận án này đã góp phần mở ra một hướng mới nghiên cứu lịch sử quan hệ Việt - Nhật, rất đáng trân trọng và đánh giá cao.

Đào Thu Vân sau khi nêu lên ba mục chính của luận văn viết công phu đã đưa ra mấy nhận xét khá chính xác và sắc sảo:

  1. Nhật Bản đã có vị trí quan trọng trong việc xuất bản, truyền bá các tác phẩm của Phan Bội Châu về Việt Nam trong thời kỳ Đông du (1905-1909).
  2. Tại Nhật Bản, một số công trình, tác phẩm tiêu biểu của Phan Bội Châu và của các chí sĩ Việt Nam được dịch thuật sang tiếng Nhật đã giúp cho việc nghiên cứu, tìm hiểu về cuộc đời hoạt động của cụ Phan, Phong trào Đông du được tiếp cận dễ dàng hơn.
  3. Những cuốn sách viết về Phan Bội Châu, Cường Để và phong trào chống thực dân Pháp của các chí sĩ An Nam được xem là những nghiên cứu sớm nhất và tạo điều kiện cho những nghiên cứu giai đoạn sau.
  4. Đây là thời kỳ phát triển mạnh mẽ và đạt nhiều thành tựu trong nghiên cứu chủ đề này ở Nhật Bản vào những năm 70 - 90 của thế kỷ XX. Giai đoạn này, nhiều tư liệu gốc ở Nhật liên quan đến Phan Bội Châu và Đông du được các nhà nghiên cứu khai thác tận dụng một cách hiệu quả nhất.
  5. Giai đoạn từ sau năm 2000, một số tác giả tiếp tục nghiên cứu mối quan hệ giữa Phan Bội Châu với một số yếu nhân của Nhật Bản cùng với sự giúp đỡ tận tình của họ đối với Phan Bội Châu như Bác sĩ Asaba Sakitaro, những câu chuyện và việc làm cảm động giữa Phan Bội Châu với họ đến bây giờ mới được kể lại đầy đủ làm xúc động lòng người. Ngoài ra, những hoạt động của Cường Để cũng được quan tâm khai thác và công bố công khai.

Như vậy, theo Đào Thu Vân, thông qua lịch sử nghiên cứu trong hơn 100 năm qua, bên cạnh những điểm tích cực như nhiều tư liệu mới bằng tiếng Nhật được công bố, giúp cho việc đánh giá khách quan về phong trào, lý giải cụ thể lý do thay đổi con đường cứu nước của Phan Bội Châu (cuốn sách của Shiraishi về tư tưởng Phan Bội Châu…). Tuy nhiên, những tư liệu về hoạt động Đông du ở bản địa nước Việt Nam có liên quan đến Phong trào Đông Kinh nghĩa thục ở trong và ngoài nước (tức với Nhật Bản) chưa được xem xét nghiên cứu cụ thể.

Chúng tôi hy vọng những khoảng trống trên sẽ được nghiên cứu làm rõ thêm để chứng minh cho mối quan hệ qua lại khăng khít giữa Nhật Bản và Việt Nam ở thời cận đại thông qua hiện tượng Đông du và có thể sẽ là mối quan hệ giữa Đông Du - Đông Kinh nghĩa thục và mô hình Keio Gijuku (Khánh ứng nghĩa thục) trong buổi đầu hình thành, v.v… sẽ được làm rõ hơn.

2. Tại Trung Quốc: Phan Bội Châu hiện diện trên diễn đàn văn chương, lịch sử… là do sự mở đầu việc in ấn cuốn “Việt Nam vong quốc sử” (1905) của Phan Bội Châu được Lương Khải Siêu cho in trên tờ Tân Dân tùng báo với Lời tựa của Ẩm Băng Thất chủ nhân như sau: “Gần đây, ta gặp một người Việt Nam vong mệnh, thường khi nói chuyện với ta ông hay giàn giụa nước mắt! Ta nghĩ nếu không biết tự thương mình mà lại thương người khác, thì có khi người lại thương cho số phận của mình đấy!

Ta đọc sách này chẳng những đã thương mà lại còn sợ nữa!

Tháng 9 năm Ất Tỵ (1905)

Ẩm Băng Thất chủ nhân ký”.

Rồi Ẩm Băng Thất chủ nhân còn viết tiếp Lời nói đầu gọi là Tiền lục kể rõ đầu đuôi các cuộc tiếp xúc với Sào Nam tử, được coi là bài Soạn thuật của Lương Khải Siêu. Và sau 4 chương chính của cuốn Việt Nam vong quốc sử, Lương còn cho in thêm một mục gọi là Việt Nam tiểu chí viết khá kỹ về lịch sử Việt Nam (có lẽ vì phần viết của Lương in trong Việt Nam vong quốc sử khá dài, chiếm nhiều số trang của sách, được Quảng Trí thư cục sưu tập nên sau này đã bị xếp lẫn vào các Toàn tập, Chuyên tập của Ẩm Băng Thất chủ nhân Lương Khải Siêu (!) và được in đi in lại nhiều lần ở Trung Quốc, gây nên sự nhầm lẫn tác giả là Phan Bội Châu hay là Lương Khải Siêu?). Từ đó, ở Trung Quốc lục địa và Đài Loan đã có nhiều tác giả viết lịch sử quan hệ Trung - Việt đã đề cập đến vai trò, vị trí của Phan Bội Châu trong đó… Mấy chục năm sau, tại các Học viện Sư phạm và trường Đại học Trung Quốc như ở các tỉnh Quảng Đông, Vân Nam, Quảng Tây, Hồ Nam, Hà Bắc, Bắc Kinh… đều có nghiên cứu giới thiệu Phan Bội Châu và tác phẩm của Phan Bội Châu. Ngay như năm 1906, có một tác giả sau khi đọc Việt Nam vong quốc sử của Phan Bội Châu đã viết một bài “cảm tưởng” khá dài, trong đó nhấn mạnh:

“Tôi đọc sách này, mới biết mưu kế xâm lược của người Âu và lối đánh thuế nặng nề của các nước châu Âu đại đế đều như thế. Nhưng ở châu Âu đã có nghĩa vụ đóng thuế thì phải được hưởng quyền lợi chính trị. Còn như ở thuộc địa thì chỉ có nghĩa vụ mà không có quyền lợi!”…

“Tôi đọc sách này mà biết được rằng: nước đã mất rồi, lấy lại rất khó. Than ôi! Tôi đọc sách này, trăm nỗi băn khoăn, không thể không vì người Việt mà đau buồn lo sợ! Thế nhưng tôi không phải riêng vì người Việt mà lo sợ. Tôi lại tự lo sợ cho mình hơn là lo cho người Việt...” (theo bản chữ Hán, lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, ký hiệu sách: A.56 - Chương Thâu dịch).

Phan Bội Châu khi ở Nhật viết khá nhiều bài, nhiều công trình nghị luận và cả nhiều thơ văn tuyên truyền yêu nước đăng trên các tạp chí của các Hội Điền Quế Việt, Hội Đông Á đồng minh. Mỗi bài báo của Cụ được đăng tải trên Tạp chí Vân Nam hay Tân Dân tùng báo đều được Ban biên tập các báo viết Lời dẫn rất trang trọng. Chẳng hạn như khi đăng tác phẩm Hải Ngoại huyết thư, ông Triệu Trực Trai chủ nhiệm tờ Vân Nam tạp chí đã viết Lời giới thiệu như sau: “Sào Nam tử người nước Việt Nam viết Hải Ngoại huyết thư để nói với người nước ông, lời lẽ bi ai thống thiết, đối với kế mưu khôi phục lại đất nước thật là tường tận rõ ràng. Tôi tuy thương cho cảnh ngộ đó và phục về ý chí của ông, nhưng trộm nghĩ không thể không giận cho các kế đó sao lại không đưa ra sớm hơn. Kế không được ra sớm, nên hơn 20 năm nay đã bóp chết hàng trăm vạn khối óc và máu của hàng chục vạn người đã chảy mà chưa thể làm tổn thất tí nào cho bọn địch. Than ôi! Những ai sắp là Việt Nam mà chưa phải là Việt Nam cũng nên biết lấy đó mà làm gương. Hoặc nói không phải vì thế mà giận Sào Nam, bởi vì thực ra những lời của bậc tiền bối nói với vua thì như vậy, quan thì như vậy, xã hội nói chung là như vậy (vua không biết có dân, nước không biết có dân, dân không biết có nước!) nên đã để lại mối thương tâm đó. Cũng tức là nói, như nay thì theo tôi, tình trạng nước ta cũng có thể lấy đó làm tin”.

Thời gian sau này, từ sau năm 2000, ở Trung Quốc vẫn còn có nhiều tác giả viết về Phan Bội Châu, như Giáo sư Lương Chí Minh ở Đại học Bắc Kinh, năm 1994 có viết một luận văn nghiên cứu nhận định đánh giá so sánh Phan Bội Châu với Phan Châu Trinh. Tiếp theo đó, tại Trịnh Châu, Giáo sư Đới Khá Lai cũng có bài và sách nghiên cứu lịch sử cận đại Việt Nam, có đề cập tương đối kỹ về nhà chí sĩ Phan Bội Châu.

Trước đó, vào năm 1981, tại Đại học Ký Nam Quảng Châu, học giả Từ Thiện Phước cũng có một luận văn dài viết về Phan Bội Châu đăng trên tờ Học Báo của Đại học Ký Nam số 3 và 4-1981.

Như vậy là hình ảnh Phan Bội Châu - Con người, cuộc đời và sự nghiệp cứu nước của Cụ đã được quảng bá rộng rãi ở Trung Quốc lục địa và Đài Loan không kém gì ở đất nước Nhật Bản. Chúng ta vô cùng trân trọng những tình cảm quý giá đó của các học giả Trung Quốc đã có công sưu tầm thêm một số tư liệu quý hiếm liên quan đến Phan Bội Châu có ở các Thư khố, Thư viện của Trung Quốc đã cung cấp cho chúng ta tham khảo thêm về sự nghiệp của Cụ được phong phú đầy đủ hơn.

 

Khám phá xứ Nghệ An khác:
30 năm hải chiến Gạc Ma, Trường Sa: Tháng Ba khắc khoải (14/3/2018)
Kỷ niệm 50 năm cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968: Ảnh hưởng quốc tế và hoạt động ngoại giao của cuộc tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968 (1/3/2018)
KH&CN Nghệ An - Dấu ấn năm 2017 (19/12/2017)
Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh Phan Bội Châu (26/12/1867-26/12/2017): Phan Bội Châu trong lịch sử và văn chương Việt Nam đầu thế kỷ XX(1) (19/12/2017)
Tình hình nghiên cứu về Phan Bội Châu ở nước ngoài từ trước tới nay (4/12/2017)
Cách mạng tháng Mười - Văn học Xô Viết và văn học Việt Nam (31/10/2017)
Những cảm nhận sâu sắc, những mối tình bền chặt (5/10/2017)
Tuyên ngôn độc lập 1945 - Những giá trị về quyền con người và quyền độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam (7/9/2017)
Những năm tháng "Ăn cơm nhà, làm việc nhà" trên đất bạn (7/9/2017)
Ghi chép của người 6 lần được gặp Bác Hồ (3/7/2017)
Một số luận điểm của Hồ Chí Minh về kinh tế nhiều thành phần (3/7/2017)
Biết bao nhiêu tình... (3/7/2017)
Về vấn đề "Một nước hai chế độ" của Trung Quốc (3/7/2017)
Viết nhân ngày sinh lần thứ 127 của Chủ tịch Hồ Chí Minh (23/5/2017)
VĂN HỌC TRONG HAI CUỘC CHIẾN TRANH VÀ MỘT ĐỘI NGŨ NHÀ VĂN CẦM SÚNG (31/3/2017)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nghĩa Lộc (1953-2017)
Giới thiệu sách: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nghĩa Lộc (1953-2017)
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,234 | Tất cả: 1,559,545
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp