KHXHNV & ĐỜI SỐNG
“Những lá thư thời chiến Việt Nam” - Thông điệp từ trái tim
Tin đăng ngày: 11/9/2017 - Xem: 1384
 

Hồng Lam

 

Tháng 12 năm 2004, vào đúng dịp kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, thay mặt một nhóm các Nhà văn và Cựu chiến binh, Nhà văn Đặng Vương Hưng cùng các đồng đội  đã chính thức phát động Cuộc vận động sưu tầm và xuất bản bộ sách là "Những lá thư và Nhật ký thời chiến Việt Nam" trên các phương tiện thông tin đại chúng. Ý tưởng trên đã được các đồng nghiệp và bạn đọc gần xa hưởng ứng nồng nhiệt. Các tác phẩm: "Mãi mãi tuổi hai mươi", "Nhật ký Đặng Thùy Trâm", "Sống để yêu thương và dâng hiến", "Tài hoa ra trận", "Nhật ký Vũ Xuân", "Trở về trong giấc mơ", "Tây tiến viễn chinh" v.v... chính là kết quả của cuộc phát động này. Và đó cũng là những tác phẩm tiêu biểu, cùng hàng trăm cuốn sách khác của "Tủ sách Mãi mãi tuổi 20".

Đặc biệt, việc xuất bản hai cuốn sách "Mãi mãi tuổi hai mươi" và "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" đã trở thành một trong 10 sự kiện văn hóa tiêu biểu của Việt Nam trong năm 2005, do Bộ Văn hóa - Thông tin tổ chức bình chọn và ông đã vinh dự được nhận Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin. Năm 2012, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác nhận: Đặng Vương Hưng là Nhà văn Việt Nam đầu tiên tổ chức Cuộc vận động Sưu tầm và xuất bản bộ sách "Những lá thư và Nhật ký thời chiến Việt Nam".

Là một nhà văn, đồng thời cũng là một người lính đã từng trực tiếp cầm súng bảo vệ biên giới thiêng liêng của Tổ quốc, như nhiều cựu chiến binh khác, Nhà văn Đặng Vương Hưng hiểu thế nào là chiến tranh cùng sự hy sinh và mất mát!Nghề làm báo đã giúp ông đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều người, để tìm hiểu nhiều sự kiện và nhân chứng... Công việc viết văn đã "ngộ" ra một điều: Đôi khi, chính những trang thư, nhật ký, ghi chép... tưởng chừng rất đỗi riêng tư, lại mang đến cho chúng ta những thông tin và tư liệu cực kỳ quý báu; chúng có thể gợi mở biết bao điều về đời sống tinh thần, vật chất và cả văn hóa của xã hội trong quá khứ; góp phần lý giải những bí mật của lịch sử, làm cho cuộc sống hiện tại và tương lai của chúng ta tốt đẹp hơn!

Có những người, có thể do thói quen, trong suốt cuộc đời không viết một lá thư, không ghi một trang nhật ký nào. Nhưng với nhiều người khác thì viết thư và ghi nhật ký lại là một nhu cầu không thể thiếu, thậm chí lại là sự đam mê.

Thực ra, viết thư, hay ghi nhật ký, đều không phải là làm văn, mà trước hết đó chính là cuộc đời. Không có một người nào khi đặt bút viết những dòng chữ ấy lại nghĩ rằng, sau mấy chục năm nữa chúng sẽ được in thành sách và họ trở thành những tác giả... Bởi thế, tất cả đều chân thực và sinh động đến lạ kỳ.

Ngoài những trang viết phơi phới lạc quan chiến thắng, đây đó ta còn bắt gặp cả những "Nỗi buồn chiến tranh", những trang viết thấm đẫm nước mắt. Ta biết được đã có lúc người lính hoang mang, vì anh có thể đón nhận những điều phũ phàng nhất do chiến tranh mang lại. Thậm chí, đã có phút giây anh nghĩ tới cái chết. Nhưng đó là những tình cảm rất thật của con người.Trong mỗi người lính đều có những niềm vui, nỗi buồn và tình yêu không bao giờ vơi cạn.Điều quan trọng là họ vẫn tiếp tục chiến đấu cho tới ngày toàn thắng. Không ai có thể phủ nhận được lý tưởng cao đẹp và tình yêu quê hương đất nước của các anh - những người đã ngã xuống và những người còn sống sót!

Sẽ không có bút mực và cũng không có nhà văn nào viết được tác phẩm như thế; trừ những người trong cuộc viết ra trong một khoảnh khắc nào đó, đáp ứng nhu cầu của tình cảm riêng tư. Đó là những trang viết máu thịt của cuộc đời. Đọc lên, ta có thể hình dung ra từng số phận con người. Và cao hơn nữa là hơi thở của cả thời đại. Chính vì thế, qua những trang thư ấy, ta có thể hiểu được phần nào quan niệm, lý tưởng, lẽ sống, sự cống hiến và hy sinh vì Tổ quốc của nhiều thế hệ, đã góp phần làm nên ngày chiến thắng 30 tháng 4 năm 1975 vĩ đại của dân tộc!

Hầu hết những người có thư in trong bộ sách này là các chiến sỹ Quân đội nhân dân, Công an nhân dân thời kháng chiến chống Mỹ (và cả kháng chiến chống Pháp) gửi cho thân nhân của các anh và ngược lại. Ngoài ra, bộ sách này còn có cả thư của những người lính thuộc "phía bên kia". Tại sao không, khi mà chiến tranh phải có sự tham gia từ nhiều phía. Nếu nếu nhìn dưới góc độ tình cảm cá nhân, gia đình. thì những người lính ra trận đều có vợ con, cha mẹ và nỗi nhớ nhung giống nhau. Nếu họ không may ngã xuống, thì dù ở bên nào cũng đều để lại nỗi mất mát, trống vắng và đau đớn không thể bù đắp được cho người thân. Bởi thế, những lá thư từ phía "bên kia" chính là để góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh.

Những người viết những lá thư trong bộ sách này xuất thân từ nhiều thành phần, nhiều ngành nghề: trí thức, công nhân, nghệ sỹ, giảng viên đại học, họa sỹ, nông dân, sinh viên, học sinh, v.v... với nhiều trình độ học vấn khác nhau.Có những lá thư được viết bằng thơ, có những lá thư mộc mạc chân chất. Có cả những lá thư người đứng tên không biết chữ, phải nhờ người khác viết hộ. Nhiều bức thư được viết như nói, sử dụng từ ít dùng, cách ví von cũng mộc mạc. Thậm chí, một số đoạn ta bắt gặp những câu chữ nôm na, diễn đạt lủng củng; sai cả ngữ pháp và chính tả...

Một điều đặc biệt là: phần lớn các tác giả góp mặt trong bộ sách này đều không còn nữa. Họ đã ngã xuống ngoài chiến trường, hoặc bị thương và di chứng chiến tranh, nên đã mất sau khi trở về. Ngoài thư (bản chính) mà thân nhân của họ đã tin tưởng, trân trọng chuyển cho tác giả, còn có cả những di ảnh của người đã khuất – Di vật thiêng liêng của gia đình -với hy vọng: "Sau khi cuốn sách được phát hành, biết đâu sẽ tìm được phần mộ liệt sỹ, hoặc thông tin mất tích của người thân"...

Cuốn sách này là những niềm tâm sự của những người con đã hiến dâng tuổi thanh xuân, hiến dâng cả cuộc đời mình cho tương lai đất nước - qua những trang thư, những lời tâm tình gan ruột của những người anh, người cha, người chồng, người vợ, người con, người thầy, người bạn với những người thân yêu của mình, trong phút dừng chân trên chặng đường hành quân ra trận, trong khoảnh khắc yên lặng giữa hai trận đánh... Những dòng thư như những lời thơ ngân vang, trong trẻo, đầy thiết tha ước vọng về một cuộc sống thanh bình, những lời dặn dò như những lời di chúc, những lời thề quyết tâm thắng Mỹ, những lời hứa bảo toàn danh dự của những người con yêu quý của Tổ quốc trong cảnh đất nước có chiến tranh, những niềm thương yêu cháy bỏng, những nỗi nhớ thương da diết, khắc khoải, những bồn chồn lo âu, mong đợi.

Bạn đọc trẻ thời nay rất khó hình dung, bởi có những bức thư được viết trên mảnh vải quần, thư gửi người đã chết, thư lấy từ hầm sâu bí mật dưới thành cổ Quảng Trị và những trang viết cuộc đời của chàng trai giỏi Văn nhất miền Bắc một thời đã mãi mãi tuổi hai mươi, thư tiên tri về cái chết của chính mình, thư vẫn để trên bàn thờ, thư viết từ trại Đa-vít, thư của anh hùng Tạ Lưu... Các bạn sẽ được đọc thư của các chiến sĩ điệp báo, thư của những sinh viên - chiến sỹ, thầy giáo - chiến sỹ,... Bạn sẽ được nghe kể về lai lịch bức thư sau 22 năm mới tới tay người nhận, bạn sẽ thấy bóng hình của những lá thư viết và gửi từ "địa ngục trần gian", thư viết trong ngày vui đại thắng 30/4/1975, thư của một người yêu gửi cho người yêu đã hy sinh từ gần bốn mươi năm trước.

Bạn sẽ rưng rưng khâm phục trước những tâm tình của anh hùng, liệt sỹ Hoàng Kim Giao, liệt sỹ Lê Văn Huỳnh, liệt sỹ Lê Trọng Dũng. Bạn cũng sẽ xao xuyến cùng liệt sỹ Phan Sỹ Đoái trước màu xanh của đất trời Quảng Trị, trong cái khoảnh khắc yên bình giữa hai trận đánh; bạn sẽ ngậm ngùi xót xa thương cảm trước những ước mơ cao đẹp còn dang dở của anh lính pháo binh Nguyễn Văn Thân, của các anh lính sinh viên Nguyễn Duy Trung, Đặng Thế Cường. Bạn sẽ nao nao bồi hồi trước tâm tình của người thầy giáo - chiến sỹ Nguyễn Đại với người học trò yêu.

Cũng như người sưu tầm và biên soạn, hẳn bạn sẽ rưng rưng trước lời căn dặn - nỗi lo lắng, tình yêu thương tha thiết, sự trân trọng kính yêu, sự tôn thờ dành cho cha mẹ và các em của các anh, các liệt sỹ Nguyễn Duy Trung, Trần Duy Ngọ, Trần Cảnh Hùng, Trần Công Nhị, Nguyễn Kỳ Sơn, Nguyễn Bá Bảo... Sống giữa chiến trường đầy bom đạn và máu lửa, anh quên mình để an ủi, động viên cha mẹ và các em an tâm về mình; anh lo hầm trú bom của mẹ và các em ở quê nhà chưa đủ kiên cố, lo mẹ và các em không kịp xuống hầm khi máy bay Mỹ bắn phá. Anh chu tất, trìu mến căn dặn các em việc lớn, việc nhỏ, việc xa, việc gần. Anh hỏi thăm quan tâm tới sức khỏe, công ăn việc làm, học hành của bà con, thầy cô, bè bạn xa gần... Trong khoảnh khắc yên bình hiếm hoi ấy, anh không nghĩ về mình, chỉ nghĩ về Đất nước, về những người thân yêu ngoài chiến trường và hậu phương. Chu đáo tận tình đến mức có anh còn dặn em gái nhớ trả cho người hàng xóm giúp anh hai bìa đậu phụ và một quả chanh, mà buổi tối ngày anh về phép, gia đình không kịp mua thức ăn, phải sang vay tạm hàng xóm.

Nhiều lá thư có trong bộ sách này là "Thư duy nhất" của một người không còn nữa, là ước vọng da diết, cháy lòng: Mong có thêm thông tin về con em mình để có thể tìm được mộ chí và đưa được hài cốt về quê; của những ông bố, bà mẹ đã 80, 90 tuổi; của những đứa em, những đứa con mà ngày các anh ra chiến trường còn là những em bé, nay đã là những kỹ sư, bác sĩ, chiến sĩ, công nhân, nông dân, thẩm phán, thầy cô giáo; của người yêu mà ngàyanh đi      là một thiếu nữ một thanh nữ đã gửi theo tấm tình yêu thương tha thiết và lời thề thủy chung son sắt, nay đã là thiếu phụ; của những người đồng đội còn may mắn trở về, mà ngày chia tay anh tóc còn xanh thắm, nay đã nhuốm màu khói sương...

Trong mạch chung của những lá thư viết trong thời kì kháng chiến chống Mỹ của những người con của Tổ quốc, của dân tộc trong những ngày đạn bom và máu lửa với những nỗi niềm chung vì hòa bình, hạnh phúc của nhân dân, đất nước, và cả những nỗi niềm riêng tư của mỗi người, mỗi nhà, mỗi cảnh. Trải rộng trên những trang thư của các anh gửi về cho mẹ, cho em, cho vợ con, cho cô bác và bạn bè gần xa là nỗi lòng.Và tương tự thư các anh, thư người thân của họ từ quê nhà gửi tới chiến trường cũng chung một khát vọng, một mục đích: Hòa Bình!

Ta sẽ gặp ba bức thư được gửi cách đây đã hơn 40 năm nhưng những người thân của các anh chưa từng được đọc và cũng không ai biết tác giả của những bức thư hiện còn hay mất; nếu may mắn sống sót trở về sau chiến tranh thì các anh đang làm gì, ở đâu? Những câu hỏi này chưa được giải đáp. Bởi người lưu giữ ba bức thư này đã từng là thông dịch viên cho Mỹ - ngụy và thư lấy được từ thi thể của người chiến sỹ chuyển thư đã hy sinh trong khoảng thời gian từ 1967 - 1968. Cũng trong bộ sách này, ta sẽ gặp những bức thư rút ra từ gia phả, mang xuống từ bàn thờ, thư của những người cha, người mẹ, người anh, người chị từ trong Nam gửi cho con, em, cháu đi tập kết ở ngoài Bắc; thư của người từng đi lính cho Pháp, thư của cán bộ trực tuyển quân với gia đình có chiến sỹ trẻ vừa đăng ký nhập ngũ; thư của một người lính ở phía "bên kia" viết cho người yêu, khi anh ta ở chiến trường Quảng Trị...

Chúng ta sẽ gặp những nỗi lòng rất thật, những cảnh tượng rất thật của quê nhà mà người mẹ kể trong những trang thư gửi cho con trai nơi chiến trường xa.Chúng ta được đọc những lá thư của những chàng trai, những người lính chưa đến 20, mới 17, 18 tuổi, thậm chí vừa qua tuổi 15 nhưng chứa chất những nghĩ suy chín chắn, những tình cảm sâu nặng với gia đình, Tổ quốc, bạn bè, thầy cô (thư các anh Thanh Sơn, Phạm Khắc Duyến, Nguyễn Văn Phải, Trần Cảnh Hùng, Bùi Xuân Hòa, Nguyễn Đức Uyên...).

Cũng qua Tuyển tập Những lá thư thời chiến Việt Nam, người đọc có thể hình dung phần nào cảnh sống, sinh hoạt của những người dân khu Bốn - vùng tuyến lửa - nói riêng và miền Bắc nói chung trong những năm chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ: hình ảnh chiếc mũ rơm, căn hầm chữ A, hầm ếch, giao thông hào, hình ảnh chiếc đèn dầu hỏa "chui vào" ống tre, ống nứa, chui vào hộp gỗ thậm chí "chui vào" cả vào ống pháo sáng của Mỹ, bí mật rọi phần sáng còn lại trên trang sách em thơ, lên cối gạo mẹ giã để nuôi quân, hình ảnh Hội Mẹ chiến sỹ, hình ảnh dân làng cùng góp sức với bộ đội bắn máy bay Mỹ... Cả hình ảnh nghĩ suy của người lớn lẫn trẻ nhỏ đối với những kẻ "Bê quay" hèn nhát... Song bao trùm và xuyên suốt vẫn là tấm lòng yêu thương, nỗi nhớ mong tha thiết của người lính đối với gia đình, Tổ quốc, vẫn là ước vọng Hòa Bình, đoàn tụ...

Cùng với sự phát triển của internet, máy tính nối mạng và điện thoại thông minh, những lá thư được viết bằng bút mực trên giấy, ngày một hiếm dần đi. Thay vào đó là những email, facebook và đơn giản hơn là tin nhắn qua điện thoại. Ngày nay, công nghệ số hóa cho phép người ta chỉ cần vài thao tác đơn giản trên máy tính, hoặc điện thoại thông minh là có thể gửi thư cho nhau cách xa hàng vạn cây số. Và trong thư không chỉ có nội dung những con chữ, mà còn cả hình ảnh, âm thanh sống động của người thân...Có lẽ vì thế, mà những lá thư viết tay, đặc biệt là "Những lá thư thời chiến Việt Nam", lại càng có giá trị hơn!

Giữa sự im lặng của những con chữ và từ những trang giấy mỏng manh đã cũ kỹ và ố vàng vì thời gian ấy, ta bỗng nhận ra khí phách Việt Nam trong quá khứ hào hùng và cả trách nhiệm với những người đã hy sinh, cống hiến và thời đại chúng ta đang sống!

                                                                                        

KHXHNV & Đời sống khác:
Quán triệt quan điểm lịch sử - cụ thể trong việc giảng dạy triết học Mác -Lênin tại Trường đại học Kinh tế Nghệ An hiện nay (11/9/2018)
Quan điểm của Xuân Diệu trước 1945 về tính dân tộc và yêu cầu hội nhập nhân loại của văn học Việt Nam (10/9/2018)
Những người phụ nữ đi đầu trong “Tuần lễ vàng” (6/9/2018)
Chủ tịch Hồ Chí Minh với đội ngũ trí thức trong - Cách mạng tháng 8/1945 và kháng chiến chống Pháp (31/8/2018)
Lịch sử một dân tộc “dễ bị tổn thương” (31/8/2018)
Đẩy mạnh hội nhập quốc tế về Khoa học và công nghệ trong giai đoạn phát triển mới (28/8/2018)
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - Đại thắng từ lòng dân (19/8/2018)
Tác động của tivi và những thay đổi trong quan hệ gia đình, cộng đồng của người Thái (Qua tư liệu Dự án ti vi tại huyện Quỳ Châu và Quế Phong, tỉnh Nghệ An (13/8/2018)
Chiến tranh, nỗi đau và hi vọng (7/8/2018)
Hình ảnh "mộc tồn" trong thành ngữ, tục ngữ, ca dao (31/7/2018)
Vị thế Phật giáo trong đời sống văn hóa của cư dân xứ Nghệ (31/7/2018)
Năm 2020, con người sẽ "sống hai cuộc đời" (10/7/2018)
Xung đột gia đình trong các vợ chồng trẻ và vai trò của nam giới trong vấn đề bạo lực gia đình (9/7/2018)
Con số bốn trong ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam (Qua dẫn liệu thành ngữ, tục ngữ, ca dao người Việt) (9/7/2018)
Thi ca viết về thầy cô - những người đưa đò thầm lặng (2/7/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,353 | Tất cả: 1,422,453
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp