NGHIÊN CỨU KHXH&NV
Tìm hiểu về biến đổi vai trò của người phụ nữ ven biển Cửa Lò
Tin đăng ngày: 3/7/2017 - Xem: 636
 

Trần Thị Lan - Lê Thị Hiếu

Trung tâm KHXH&NV Nghệ An

1. Sự biến đổi về vai trò của phụ nữ trong đời sống gia đình

Khi đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn, ngư dân miền biển Cửa Lò chỉ sắm được thuyền nhỏ, đàn ông ở đây chỉ đánh bắt cá tôm quanh quẩn gần bờ. Buổi sáng đi biển, chiều đã có mặt ở nhà. Hầu như chuyện gì trong gia đình đều có người chồng cáng đáng.

Sau này, khi kinh tế khấm khá hơn, người dân sắm được tàu thuyền lớn có thể vươn thẳng ra khơi, và kéo theo đó là những chuyến đi biển kéo dài hơn, có khi cả tháng trời. Mọi việc lớn nhỏ trong nhà một tay người phụ nữ lo liệu, vun vén, song vai trò của người phụ nữ vẫn là phụ, kinh tế chủ yếu phụ thuộc vào chồng. Và nếu chẳng may rủi ro, giông bão ập đến với người chồng, thì những người phụ nữ sẽ dễ bị gục ngã, có người chỉ biết gắng gượng nuôi con trong đói nghèo, vất vả muôn đường.

 Trải qua bao nhiêu năm, những nỗi đau, nỗi mất mát và cả những khó khăn chất chồng trong cuộc sống đã dạy cho người phụ nữ miền biển nơi đây ngày càng cứng cỏi, vững vàng và chủ động hơn. Thậm chí, những người phụ nữ có chồng ra khơi còn âm thầm chuẩn bị tâm lý và xác định được vai trò “làm chủ gia đình” trong trường hợp xảy ra “tình huống xấu”. Nếu chẳng may thiếu vắng chồng, nhiều phụ nữ chấp nhận ở vậy, làm lụng nuôi con.

Ngày nay, phần lớn phụ nữ làng biển đã thoát khỏi cái bóng “vọng phu”, sống dựa dẫm vào chồng. Khi những người đàn ông vươn khơi, chị em ở nhà cũng tảo tần mưu sinh lo toan cuộc sống, trở thành điểm tựa để chồng con yên tâm bám biển.

  Chính sự thay đổi của hoàn cảnh xã hội và ý thức làm chủ cuộc sống đã làm biến đổi vai trò của người phụ nữ trong đời sống gia đình.

Khảo sát cho thấy có đến 80% số phụ nữ trong gia đình nắm giữ tài chính, quyết định chi tiêu trong gia đình. Phụ nữ toàn quyền trong việc mua sắm lương thực, thực phẩm và các nhu yếu phẩm hàng ngày phục vụ cho gia đình. Họ là người quyết định nội dung bữa ăn, phân bố chi tiêu hàng ngày cho các thành viên trong gia đình (điểm này, giống với phụ nữ trong gia đình truyền thống). Riêng việc quyết định mua sắm các đồ gia dụng có giá trị trong gia đình có sự tham gia của người phụ nữ ngày càng cao. Thậm chí việc quyết định xây nhà hay mua sắm những vật dụng có giá trị lớn đều có tiếng nói, đóng góp tài chính của người phụ nữ.

Có thể thấy trong mỗi công việc, trong gia đình cả vợ và chồng đều có quyền quyết định như nhau, điều này chứng tỏ có xu hướng bình đẳng trong gia đình. Những việc lớn như dựng vợ gả chồng cho con cái (60%), mua sắm vật dụng đắt tiền (54%), phân chia tài sản cho con (51%)... đều có sự tham gia góp ý và quyết định của hai vợ chồng.

Trong đời sống vợ chồng, trước đây, thị xã Cửa Lò là địa bàn thường xuyên xảy ra rất nhiều trường hợp bạo hành gia đình, trong đó nạn nhân chủ yếu là nữ, từ 16 - 59 tuổi (chiếm 85%), hình thức chủ yếu là bạo lực. Tuy nhiên, con số này chưa hẳn đã phản ánh đúng thực tế, trong khi các hình thức bạo hành kinh tế và bạo lực tình dục thường ít bị phát giác do hành vi vi phạm biểu hiện không rõ ràng; nhiều trường hợp các nạn nhân che giấu, âm thầm chịu đựng, không muốn công khai. Sở dĩ có cảnh “cơm không lành, canh không ngọt” là ngoài tư tưởng đàn bà sống phụ thuộc vào chồng, không có tiếng nói trong gia đình còn do đặc thù của nghề biển. Đàn ông ngoài thời gian đi biển hàng tháng trời thì chủ yếu ở nhà, ai thuê gì làm nấy, tháng đói, tháng no. Cuộc sống vẫn bị cái nghèo đeo bám, dẫn đến chán nản, sa vào rượu chè, đánh đập vợ con vô cớ. Trong khi đó người phụ nữ yếu đuối lại chỉ biết cam chịu những trận đòn như cơm bữa của những người chồng vũ phu. Không chỉ bị hành hạ về thể xác mà còn cả về tinh thần với những lời lăng mạ hết sức nặng nề.

Bên cạnh đó, tư tưởng trọng nam khinh nữ ở vùng biển ngày xưa cũng ăn sâu bám rễ vào người dân nơi đây. Quan niệm phải có con trai để nối dõi theo nghề biển cha ông đã trở thành điều bắt buộc trong mỗi gia đình, dẫn đến tình trạng đông con, thiếu ăn quanh năm. Con trai lớn lên theo nghề bố, con gái chỉ được học hết lớp 7. Đa phần là do trong tư tưởng của  nhiều gia đình nghĩ, học cũng chẳng để làm gì, đành ở nhà lao động sản xuất, đến năm 18 tuổi thì lấy chồng. Cứ như thế, tất thảy cuốn vào vòng luẩn quẩn mưu sinh, đói nghèo.

Ngày nay, các ban, ngành đã thể hiện được trách nhiệm của mình trong phòng chống bạo hành giới. Từ năm 2006, được sự hỗ trợ về mặt tài chính của Quỹ Ford, Trung tâm sáng kiến và sức khỏe (CCIHP) đã triển khai dự án “Mô hình lồng ghép phòng chống bạo hành giới dựa vào y tế và cộng đồng” tại thị xã Cửa Lò. Sau hơn 10 năm thực hiện, dự án này đã thực sự đem lại hiệu quả thiết thực, không chỉ hàn gắn nhiều gia đình đang đứng trước nguy cơ tan vỡ mà còn giúp nam giới thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi nhằm ngăn chặn, đẩy lùi bạo hành trong gia đình.

Các CLB “Nam giới trách nhiệm”, “Phụ nữ tự lực” được tổ chức tại các phường như: Nghi Thu, Nghi Hương, Nghi Hòa, Nghi Thủy, Thu Thủy, Nghi Tân, Nghi Hải trên địa bàn thị xã nhằm chia sẻ, giúp đỡ các nạn nhân đồng thời khuyên nhủ, răn đe các trường hợp có hành vi bạo hành. Điểm mới và nổi bật của mô hình này so với các hoạt động khác là sự tham gia tích cực của 2 phía, phía bị bạo hành và phía bạo hành. Kết quả, những người đàn ông tham gia đã phần nào từ bỏ rượu chè, chấm dứt được cảnh bạo lực gia đình, vợ chồng đồng lòng phát triển kinh tế, xây dựng gia đình hạnh phúc. Còn chị em cũng phần nào hiểu rõ trách nhiệm làm vợ, làm mẹ của mình, mạnh dạn đấu tranh, nói ra những suy nghĩ vốn đã chất chứa lâu nay.

Bên cạnh vun đắp đời sống vợ chồng, người mẹ, người vợ vùng biển bây giờ còn rất chú trọng đến việc học hành của con cái, xây dựng kế hoạch hóa gia đình. Vắng bóng người trụ cột, chị em miền biển lại tìm đến nhau, chia sẻ kinh nghiệm làm vợ, làm mẹ, giúp nhau “nuôi con khỏe, dạy con ngoan”. Họ chia sẻ:Ngày xưa, con em dân biển nghỉ học sớm lắm, cứ học đến hết cấp 2 là bỏ học, con gái đi lấy chồng, con trai lại theo bố, theo anh em ra biển. Nhưng bây giờ, chúng tôi cố cho con học hành đến nơi đến chốn. Rồi sau này, có kiếm cái nghề gì đó đi làm, chứ đi biển cả bố, cả con vất vả lắm, ở nhà cứ lo thấp thỏm”. Họ còn biết lập quỹ khuyến học, để một mai trong tương lai không xa trẻ em ở đây có điều kiện vươn lên, đỗ đạt vào các trường đại học, cao đẳng, thoát khỏi sự khắc nghiệt của nghề đi biển. Họ đã từng gửi gắm ước mơ vào biển, nay lại gửi vào con cái, âu đó cũng là lẽ thường tình.

Trải qua các giai đoạn lịch sử thì vai trò của hai nửa thế giới đã có những biến đổi theo chiều hướng tốt hơn. Sự phát triển kinh tế ở đây, trực tiếp là kinh tế du lịch đã thay đổi tư duy, nhận thức của những ngư dân ven biển theo hướng tích cực hơn, mối quan hệ của người đàn ông và người phụ nữ cũng đang ngày càng xích lại gần nhau trong đời sống gia đình.

2. Biến đổi về vai trò người phụ nữ trong kinh tế gia đình và kinh doanh

Theo cố Giáo sư Trần Quốc Vượng thì: ở xã hội nào dù là thời nguyên thủy hay xã hội có giai cấp người phụ nữ là người tham gia đầy đủ vào tất cả các khâu lao động trong xã hội và gia đình họ vẫn luôn giữ vai trò quan trọng của người đàn bà, người mẹ trong gia đình và xã hội… Chính sự tiến bộ của loài người cùng sự cởi mở của xã hội mà phái yếu đã và đang khẳng định khả năng và vị trí của mình, họ đang cùng với phái mạnh chia sẻ những trách nhiệm lớn lao, góp phần vun đắp đời sống tinh thần, người phụ nữ còn đang tiến mạnh và tiến vững chắc trong việc tạo ra của cải vật chất cho xã hội.

Trước đây, miền biển Cửa Lò chủ yếu là các làng chài nhỏ, nơi đại bộ phận đàn ông làm nghề đánh cá biển, phụ nữ thì lấy việc buôn thúng, bán mẹt làm kế sinh nhai. Theo bà Hương (75 tuổi, phường Nghi Thủy), từng có nhiều năm tham gia buôn bán: Từ trước tới đây, hầu hết đàn ông trong làng đều tham gia đi biển, phụ nữ ở nhà lo con cái, cơm nước, chờ các chuyến thuyền về. Khi thuyền cập bến, phụ nữ trong làng đã chờ sẵn, phân loại từng mớ cá, đem đi bán tại các chợ quê trên địa bàn huyện Nghi Lộc và một số vùng lân cận [TG khảo sát ngày 5/2/2015].

Nay về với Cửa Lò, cơ cấu kinh tế đã chuyển dịch mạnh theo hướng tăng tỷ trọng ngành dịch vụ, giảm nông - lâm  nghiệp. Thị xã đã thúc đẩy mạnh việc phát triển kinh tế du lịch, đặc biệt chú trọng thu hút các loại hình dịch vụ, các dự án du lịch cao cấp và mở rộng không gian đô thị du lịch. Và vì thế, phụ nữ bây giờ cũng trở nên thức thời. Không còn cái cảnh chiều chiều vò võ ôm con ra biển ngóng chồng trở về. Bây giờ họ đều tìm cho mình một công việc nhất định, thu nhập ít hoặc nhiều nhưng chẳng ai chịu ngồi chơi không. Người thì làm công nhân, người thì buôn bán, không có việc nữa thì đi làm thuê, làm mướn, chạy chợ, vá lưới thuê, thậm chí có chị còn làm khuân vác trên bến cá. Có nhiều lúc chồng không kiếm được bạn đi biển, các chị lại “làm bạn” đi biển cùng chồng. Có chị em còn tự sắm cho mình chiếc ghe nhỏ mưu sinh, khi thì chở tấm lưới, khi thì chở cá cho các chủ tàu. Gánh nặng kinh tế gia đình, họ không còn để một mình người chồng phải gánh vác.

Người phụ nữ miền biển bây giờ đã biết chủ động hơn trong cuộc sống, không quá phụ thuộc vào những chuyến đi may rủi của chồng con, thậm chí có người rất thành công. Nhiều phụ nữ tiếp tục giữ vai trò của mình trong buôn bán các sản phẩm từ biển. Tại phường Nghi Tân, Nghi Thủy có tới 88% sản phẩm đánh bắt được từ biển do phụ nữ trực tiếp đem đi phân phối tại các chợ quê. Điều đó chứng tỏ người phụ nữ có vai trò rất lớn trong việc tiêu thụ sản phẩm từ biển. Đặc biệt trong những năm gần đây, khi nghề cấp đông ở Cửa Lò ngày càng phát triển, nhiều chị em đã nắm bắt được nhu cầu, phát huy tiềm năng lợi thế của quê hương và vươn lên làm giàu từ đó. Những người phụ nữ có nhiều kinh nghiệm trong kinh doanh, đều trải qua một quá trình tích lũy vốn lâu dài dưới nhiều hình thức khác nhau. Họ thường gom vốn thu mua khối lượng lớn các hải sản để tích trữ, khi thị trường khan hiếm họ đem bán, thu về lợi nhuận lớn. Đây là một trong những cách tích lũy vốn tốt cho gia đình.

 Chị Liên (45t - phường Nghi Thủy) cho biết: Những sản phẩm đàn ông đánh bắt từ biển về, một phần được chị em vận chuyển tiêu thụ tại các chợ quê, phần còn lại dùng để chế biến nước mắm, làm ruốc, làm hải sản khô, phục vụ du khách vào mùa du lịch. Hầu hết các thuyền đều được chị em tiêu thụ hết trong ngày [TG khảo sát ngày 7/2/2015]. Những nguồn thu được từ buôn bán cũng như trong các chuyến đi biển đều được người phụ nữ tính toán rất kỹ lưỡng sao cho có lợi nhuận tốt nhất. Người đàn ông trong gia đình không thể tính toán được lời lỗ từ sau mỗi chuyến đi biển. Ở đây người phụ nữ thường đứng ra cung ứng nguồn vật tư đi biển. Vì thế vai trò của người phụ nữ trong gia đình không chỉ dừng lại việc chi tiêu trong sinh hoạt hằng ngày mà còn mở rộng các nguồn kinh phí lớn hơn hỗ trợ đắc lực cho công việc làm ăn của người chồng.

Tại phường Nghi Thủy, có đến 58% phụ nữ tham gia hoạt động buôn bán, dịch vụ du lịch. Riêng phụ nữ khối 5, khối 9 phường Nghi Thủy nổi tiếng giỏi buôn bán, làm kinh tế. Khi được tiếp xúc với chị Nguyên (khối 5 phường Nghi Thủy), mới thấy hết khả năng và vai trò tạo lập vốn của người phụ nữ trong làm kinh tế: Cách đây 10 năm ngoài một số vốn có được do tích lũy, chị đã vay thêm vốn ngân hàng và người thân để đầu tư xây kho đông lạnh phát triển kinh tế gia đình. Với sự nỗ lực không ngừng kho đông lạnh của chị đã giải quyết việc làm cho 5 lao động trong phường, trừ chi phí thu nhập bình quân từ 20 - 30 triệu đồng/ tháng.

Ngoài việc trực tiếp tham gia lao động sản xuất, buôn bán tạo thu nhập, phụ nữ còn là người tổ chức, động viên, tạo điều kiện cho các thành viên trong gia đình tham gia hoạt động kinh tế, tăng thu nhập cho gia đình và đảm nhiệm vai trò của người giữ tay hòm chìa khóa trong gia đình.      

Với lợi thế ngày nay là địa bàn phát triển mạnh về du lịch, Cửa Lò đang tập trung đầu tư vào dịch vụ lưu trú và kinh doanh các mặt hàng ăn uống. Ngoài việc đẩy mạnh xây dựng cơ sở vật chất khang trang, nâng cao chất lượng các sản phẩm hiện có thì văn hóa ứng xử, giao tiếp với khách hàng được chị em chú trọng. Đa phần chị em phụ nữ đều tự ý thức nâng cao trình độ, kiến thức kinh doanh. Để tồn tại và phát triển điều tất yếu là họ phải thích ứng và học hỏi văn hóa kinh doanh, sự tế nhị, khéo léo trong giao tiếp, biết gạn lọc những yếu tố “tiểu nông” để làm phương tiện thúc đẩy hiệu quả kinh tế. Chị Yến (46t, chủ nhà hàng hải sản) cho biết: Trước khi làm kinh doanh tôi chủ yếu làm ngư nghiệp, khi thị xã phát triển tôi mua mảnh đất ở khu Trung tâm để kinh doanh buôn bán. Chuyển sang làm kinh doanh áp lực hơn, bản thân phải thay đổi mọi thứ để thích ứng với môi trường mới. Trước đây khi làm nông nghiệp ít phải lo nghĩ nhiều, hầu như không phải học chi thêm, cứ thế mà làm thôi! Nhưng từ khi chuyển sang kinh doanh nhiều cái phải học hỏi, học cách kinh doanh, cách tiếp cận khách hàng, cách giao tiếp, phát triển bản thân..., biết phức tạp rứa mà vẫn phải học, không thì không tồn tại được!

Văn hóa ứng xử trong kinh doanh không những giúp người phụ nữ thu hút được nhiều khách hàng, tiêu thụ được nhiều sản phẩm, có thu nhập ổn định mà còn khẳng định vị thế của người phụ nữ trong gia đình và ngoài xã hội.

Rời vùng biển đầy gió, dáng những người phụ nữ với làn da sạm nắng vẫn lam lũ, vất vả nhưng nụ cười lại rạng ngời. Cửa Lò đang bước vào mùa du lịch mới, ta lại thấy trong đó những niềm tin mới mẻ vào cuộc sống khi người phụ nữ đã vươn lên làm chủ cuộc đời. Và ngoài kia, những cơn bão biển, hay giông bão cuộc đời cũng không thể nào đánh gục được những người phụ nữ đầy rắn rỏi và nghị lực ấy.

 
Tên bạn
Email
Số điện thoại
Địa chỉ
Chủ đề
Nội dung
Mã kiểm tra Thay đổi hình ảnh mã số
Nhập mã kiểm tra (Nhập mã số kiểm tra vào ô này)
Nghiên cứu KHXH&NV khác:
Hội thảo khoa học “Giải pháp ứng dụng tri thức bản địa của người Thái vào phát triển kinh tế - xã hội miền Tây Nghệ An” (10/7/2018)
Hiệu quả các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp nông thôn tỉnh Nghệ An (29/6/2018)
Hội thảo khoa học: Phát triển kinh tế xã hội miền Tây Nghệ An (22/6/2018)
Thảo luận Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển tỉnh Nghệ An đến 2020 (22/6/2018)
Hồ Sơ thiên di tài liệu Châu bản ra Hà Nội chụp ảnh (21/5/2018)
Phát triển kinh tế tư nhân - Cần một hành lang pháp lý thông suốt cho một xu thế tất yếu trong thời kỳ mới! (17/5/2018)
Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ở Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư (16/5/2018)
Phương thức đánh giá, đo lường kiến thức và năng lực của cán bộ lãnh đạo cấp chiến lược (16/5/2018)
Phát huy vai trò của trí thức, bộ phận quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao ở nước ta trong giai đoạn hiện nay (15/5/2018)
Biến đặc sản thành hàng hóa (27/4/2018)
Phát triển kinh tế tư nhân - Cần một hành lang pháp lý thông suốt cho một xu thế tất yếu trong thời kỳ mới! (18/4/2018)
Một góc nhìn về các doanh nghiệp khởi nghiệp từ thế mạnh địa phương (13/4/2018)
Sản Vật Nghệ An được bảo hộ (1/3/2018)
Tích tụ, tập trung đất đai cho phát triển nông nghiệp ở Việt Nam trong điều kiện mới (24/1/2018)
Đòn bẩy Nghị quyết 26 của Bộ Chính trị và thực trạng phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp vừa và nhỏ tại Nghệ An (31/10/2017)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách
Con người dân tộc và các nền văn hóa chung sống trong thời đại toàn cầu hóa
Giới thiệu sách Con người dân tộc và các nền văn hóa chung sống trong thời đại toàn cầu hóa
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,413 | Tất cả: 1,301,589
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn