CHỨC NĂNG NHIỆM VỤ
MƯỜI NĂM TRUNG TÂM KHXH&NV NGHỆ AN VỚI VIỆC GIẢI PHÓNG TIỀM NĂNG KHXH&NV XỨ NGHỆ
Tin đăng ngày: 29/11/2016 - Xem: 681
 
  1. Từ nhận thức đúng về vai trò của KHXH & NV…

Cao trào đổi mới khởi động từ nửa cuối thập niên 80 thế kỷ trước mang lại những điều kiện tích cực chưa từng thấy cho hoạt động khoa học và mọi lĩnh vực khác của đời sống dân tộc hợp với đà tiến và quy luật của lịch sử hiện đại. Trên phạm vi cả nước và riêng xứ Nghệ, ở Nghệ An trước đổi mới, do những yêu cầu và giới hạn đặc thù của lịch sử, hoạt động KHXH & NV chủ yếu là thực hiện chức năng truyền - giáo, chức năng giải thích, cụ thể hóa các nguyên lý, quan điểm, đường lối… đã có, cùng với vai trò tổng kết hay nhìn lại hoạt động của con người, của cộng đồng thực hiện các yêu cầu đã có ấy hơn là chức năng phát kiến, sáng tạo giá trị mới - vốn là chức năng cơ bản, chức năng đặc trưng cho một loại hình hoạt động tư duy của con người, của loài người: hoạt động nghiên cứu khoa học.

Việc thành lập Trung tâm KHXH&NV Nghệ An (từ đây viết tắt: Trung tâm) mười năm trước đây (2007) là một sự kiện phản ánh bước chuyển có ý nghĩa cách mạng trong quan niệm, trong nhận thức của lãnh đạo tỉnh và ngành về chức năng, vai trò của NCKH nói chung và tính loại hình đặc trưng của các ngành khoa học nói riêng. Ông Phan Đình Trạc - nguyên Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An - trong một bài phát biểu hồi năm 2012 tại lễ kỷ niệm 5 năm thành lập Trung tâm đã cho biết: “… từ hơn mười năm trước (nghĩa là lúc ta mới bước chân vào thế kỷ XXI - LVT), tỉnh đã có chủ trương thành lập Trung tâm Khoa học Xã hội & Nhân văn”(1). Và “ngay sau khi Trung tâm được thành lập (2007) tỉnh đã chủ trương xây dựng và phê duyệt đề án phát triển KHXH & NV Nghệ An đến năm 2020”(2) và các thời kỳ tiếp theo. Bước chuyển tích cực và quan trong đó - vẫn theo ông Trạc - phản ánh “quan điểm, chủ trương đúng đắn, sự cầu thị của lãnh đạo và các cán bộ quản lý, cán bộ nghiên cứu của Nghệ An…”(3), do đó: “đã nhận được sự đồng tình ủng hộ của các cơ quan, các nhà khoa học trong và ngoài tỉnh, tạo nên sự cộng hưởng, giúp tỉnh giải quyết nhiều vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội”(4). Ý kiến của ông Phan Đình Trạc là quan điểm chính thức của Đảng bộ và chính quyền tỉnh Nghệ An khẳng định vai trò, chức năng, vị trí của KHXH & NV trong nền khoa học chung của đất nước: “… là khoa học về con người, về tư duy…, phát triển KHXH & NV là một chìa khóa để khám phá và khơi dậy, phát huy nguồn lực con người vô giá của Nghệ An”(5). Tuy vậy, trong thực tiễn cho đến bây giờ, không phải ai cũng nhận thức được sự đúng đắn của quan điểm ấy. Đâu đó, vẫn còn những người hoặc thiếu hiểu biết, hoặc lạnh nhạt với vai trò, chức năng của KHXH & NV trong hệ thống khoa học nói chung. Chúng tôi cứ nghĩ đây chỉ là hạn chế về mặt trí tuệ chứ chưa đến mức một quan điểm ngược chiều. Đến đây, rất tự nhiên tôi nhớ tới một quan niệm sai lầm, ấu trĩ không biết từ thời nào, của ai về sự giàu, nghèo chỉ “đo” bằng thước đo vật chất khi nói về xứ Nghệ: “Hữu Nghệ Tĩnh bất phú/ Vô Nghệ Tĩnh bất bần” (Có Nghệ Tĩnh không giàu hơn/ Không có Nghệ Tĩnh chẳng nghèo thêm). Ngày nay, cách nhìn thiển cận, vụ lợi vật chất của một số người nào đó về KHXH & NV cũng cùng xu hướng sai lầm như ai đó ngày xưa nghĩ về xứ Nghệ: Có KHXH & NV cũng không giàu hơn, không có cũng chẳng nghèo đi. Vậy nên với họ chiến lược phát triển khoa học chỉ nên là khoa học công nghệ (!), vì lĩnh vực này trực tiếp làm giàu của cải vật chất. Vai trò cực kỳ quan trọng của khoa học công nghệ với cuộc sống hiện đại phải bàn trong một bài khác. Ở đây chỉ xin cảnh báo: nghĩ như vậy, rất gần với nguy cơ tha hóa của văn minh. Và nếu chỉ như vậy, con người sẽ tự mình ly khai với nền tảng văn hóa, cội nguồn văn hóa vốn để phân biệt giống người với các giống khác. Nhưng nhìn chung, xu hướng chiếm ưu thế là tán thành và ủng hộ quan điểm đúng đắn, tích cực của lãnh đạo tỉnh trước đây cũng như hiện nay. Mười năm qua, hoạt động của Trung tâm KHXH & NV Nghệ An đã chứng tỏ tính đúng đắn và tích cực của quan điểm trên.

2… đến thành tựu mười năm hoạt động của Trung tâm KHXH & NV Nghệ An

Upload

Hội thảo "Quá trình đô thị hóa ở Nghệ An, những vấn đề thực tiễn và giải pháp phát triển"

Mười năm trong vận mệnh của một trung tâm khoa học mới chỉ là những bước đi ban đầu. Mặc dù “vạn sự khởi đầu” bao giờ cũng khó khăn nhiều hơn thuận lợi, nhưng những gì đạt được đã chứng tỏ đó là những bước đi vững chắc trên đường hướng khoa học chuẩn xác để Trung tâm bước tiếp một cách bản lĩnh và tự tin trong các thời kỳ tiếp theo.

Thành tựu mười năm của Trung tâm, trong một bài báo nhỏ không thể phản ánh đầy đủ. Ở đây xin nói một vài nhận thức về các thành tựu đó.

2.1. Có một thuật ngữ mà từ đổi mới đến nay được dùng rất phổ biến: tiềm năng, để chỉ những của cải, những tài nguyên đang ẩn tàng dưới lòng đất, trong tự nhiên, trong quá khứ và trong chính con người chưa có điều kiện khai thác để phục vụ cho con người, do trình độ khoa học cũng có, mà do chính những rào cản từ phía con người cũng có.

Ở xứ Nghệ, ở Nghệ An những tiềm năng này thật là dồi dào, to lớn. Tuy nhiên, trên nhiều lĩnh vực, nhiều năm rồi những tiềm năng ấy vẫn còn đang ở dạng… tiềm năng. Riêng trong lĩnh vực KHXH & NV, chỉ nói mười năm qua kể từ khi Trung tâm hoạt động, tài nguyên quý giá nhất, tiềm năng của mọi tiềm năng là nguồn lực con người xứ Nghệ, từng bước một đã được khai phá có hiệu quả hiện thực. Nhưng nếu nói nguồn lực con người chung chung thì vẫn gây cảm giác trừu tượng. Nguồn lực ấy được khai phá từ góc độ con người - văn hóa, được hiểu là nền tảng giá trị của con người. Con người văn hóa xứ Nghệ hình thành từ trong quá khứ hàng ngàn năm, càng về sau càng được bổ sung các giá trị tiến bộ tích cực, và quá trình đó cũng đồng thời là một quá trình thanh lọc văn hóa. Tuy vậy, nhiều chục năm trước đây con người xứ Nghệ mới chỉ là những trầm tích văn hóa trong phán đoán khoa học hoặc từ những nghiên cứu cá biệt, riêng lẻ. Mười năm qua đã ghi nhận những thành tựu lớn trong hoạt động của Trung tâm từ việc giải phóng tiềm năng của nguồn lực đó: gần 60 công trình lịch sử, văn hóa, địa chí học cùng 17 đề tài khoa học cấp tỉnh với 12 cuộc hội thảo, dù đề tài đi theo hướng nào, giải quyết những vấn đề thực tiễn nào thì nguồn lực con người xứ Nghệ - tài nguyên quý giá nhất trong mọi tài nguyên của xứ sở vẫn là vấn đề trung tâm, là góc nhìn khoa học đích đáng nhất. Con người văn hóa xứ Nghệ từ trong quá khứ trở về được chiếu ứng với con người hiện tại để giải thích hiện tại và góp một phần câu trả lời về tương lai. Trong các thành tựu ấy phải kể đến một công trình địa chí học mà theo sự biết của tôi là công trình địa chí văn hóa đồ sộ nhất của nước ta kể từ xưa tới nay. Đó là Nghệ An toàn chí. Qua nhiều cuộc hội thảo do Trung tâm tổ chức, mặc dù vẫn còn nhiều vấn đề khoa học phải tiếp tục thảo luận, nghiên cứu để công trình hoàn hảo hơn, nhưng quả thật, người xứ khác đọc vào công trình này sẽ hình dung được rất cụ thể chân dung văn hóa của xứ Nghệ, người Nghệ. Công trình Lịch sử Nghệ An cũng là một thành quả đáng tự hào trong hoạt động của Trung tâm.

Một thành tựu khác phải kể tới như là một dấu ấn rõ nét và nổi bật của Trung tâm. Đó là Chuyên san KHXH & NV Nghệ An. Với 74 số chuyên san đã xuất bản (tính đến hết 2016), ấn phẩm này đã chuyển tải hàng trăm bài báo và công trình khoa học tới công chúng. Ở đây, tài nguyên quý giá nhất, tiềm năng quan trọng nhất là con người xứ Nghệ được hiện diện như là vấn đề trung tâm, chủ yếu. Tuy vậy, Chuyên san KHXH & NV Nghệ An đã không biến xứ Nghệ thành một ốc đảo văn hóa. Bao nhiêu vấn đề con người văn hóa Nghệ đều được soi rọi dưới cái nhìn khoa học trong quan hệ với vấn đề chung của cả nước, của thời đại. Chẳng hạn, các vấn đề về chiến lược giáo dục, những vấn đề văn hóa, văn học nghệ thuật và ngôn ngữ, các vấn đề về kinh tế học, quản lý xã hội, lao động xã hội.v.v… Người ta có thể đọc thấy chất Nghệ đặc thù trong cộng hưởng với cộng đồng quốc gia và dân tộc.

2.2. Thành tựu giải phóng tiềm năng KHXH & NV xứ Nghệ mười năm qua có lớn nhưng vẫn là những bước đi đầu trong bao nhiêu khó khăn, cản trở. Những tài nguyên quý giá ấy, tiềm năng của mọi tiềm năng ấy tự chúng không thể giải phóng được để mang lại giá trị cho thời hiện đại. Rõ ràng, những thành tựu khai phá giải phóng các tiềm năng ấy trong mười năm qua của Trung tâm lại chính là kết quả từ một sự giải phóng khác: giải phóng các năng lực nhân tính của người trí thức và những người lao động trí tuệ. Đây là vốn quý của quốc gia, của xứ sở. Nhưng từ lịch sử trung cổ đến cận hiện đại, vốn quý này chủ yếu cũng chỉ tồn tại ở dạng tiềm năng. Do sức thống trị của quân quyền, thần quyền và quan niệm ấu trĩ từ các đệ tử của giai cấp luận giáo điều dung tục, năng lực nhân tính của cá nhân con người bị phong bế bởi bao nhiêu rào cản. Những tài năng lớn, có bản sắc trong lịch sử cũng từng mang khát vọng tháo cũi sổ lồng, nhưng cuối cùng vẫn lâm vào bi kịch. Người trí thức xứ Nghệ trong lịch sử là một điển hình của cả nước. Bao nhiêu nhân tài phải bỏ xứ mà đi để lập công, lập ngôn, lập thân, lập nghiệp ở xứ khác và cuối cùng để lại mối hận nghìn thu.

Từ đổi mới (1986) và nhất là từ mười năm lại đây, do cách nhìn mới của lãnh đạo tỉnh và ngành, do tư duy năng động của những người phụ trách Trung tâm, năng lực nhân tính của cá nhân người trí thức có điều kiện để được giải phóng. Tiềm năng lớn này trong giới trí thức xứ Nghệ, từng bước một được thể hiện trong thực tiễn nghiên cứu và cống hiến cho quê hương xứ sở những phát kiến, những giá trị mới góp phần “giúp cho tỉnh giải quyết được nhiều vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội”(6). Một thời kỳ, do ám ảnh của các quan niệm sai lầm, những người trí thức ở xứ ta và cả xứ khác, người có hoặc không có học vị, học hàm, già cũng như trẻ, sống và làm việc lờ đờ như những cái bóng, không dám biểu thị cá tính, bản sắc huống gì nói đến thể hiện năng lực trí tuệ và tư duy khoa học. Rồi một ngày kia, khi Trung tâm được thành lập và hoạt động, gần như có một sự bừng thức những năng lực nhân tính ấy trong người trí thức. Họ trở nên năng động và cùng với các công trình, bài báo đăng trên Chuyên san là những tên họ tưởng đã bị quên lãng lại được công chúng tìm đến. Họ trở thành các nhà nghiên cứu, các cộng tác viên tích cực của Trung tâmChuyên san. Họ là nguồn lực lao động khoa học được giải phóng để tham dự có hiệu quả vào việc giải phóng các tiềm năng, các “đặc sản” văn hóa, tinh thần của xứ Nghệ. Đây là một thành quả đặc biệt của Trung tâm vì nó đã và sẽ tạo nguồn nhân lực chính cho việc khai phá những giá trị văn hóa và con người của xứ sở.

Mở được con đường giải phóng các tiềm năng nhân lực khoa học tại chỗ, hoạt động của Trung tâm cũng đã hút được nhiều “hạt cơ bản” trong giới khoa học của đất nước. Đặc biệt trong đó có nhiều “hạt” từng phải văng ra khỏi xứ Nghệ vì nhiều lý do khác nhau trong những thời kỳ trước. Họ đã tham dự một cách tự nguyện và chuyên nghiệp vào việc khai thác và cung cấp các giá trị văn hóa của xứ Nghệ, của cả nước, của nhân loại cho công chúng. Cuộc trở về và tham dự của họ vào tiến trình của Trung tâm đã tạo ra sự tương tác tích cực trên tinh thần văn hóa và khoa học giữa các nhà nghiên cứu trong và ngoài tỉnh, sống ở quê hoặc xa quê. Cần ghi nhận đó cũng là thành tựu nổi nét của Trung tâm trong mười năm qua.

2.3. Mười năm ấy, một đội ngũ cán bộ quản lý KHXH & NV đã trưởng thành trong một quá trình vừa làm việc vừa học tập, vừa được đào tạo và tự đào tạo. Mặc dù trước mắt, yêu cầu của cuộc sống và khoa học ngày càng cao, thuận lợi tuy có nhiều nhưng thách thức cũng nhiều hơn - kể cả thách thức từ những quan niệm ấu trĩ còn sót lại đối với KHXH & NV - nhưng có thể tin tưởng họ sẽ tiến bước vững vàng, có thể khắc phục, vượt qua những giới hạn của “tuổi trưởng thành”, nhờ hậu thuẫn từ những quan điểm đúng đắn của lãnh đạo và các nhà quản lý tỉnh nhà, nhờ sự đồng cảm, tri âm và tham dự tích cực của các nhà khoa học, của các cộng tác viên và công chúng. Có thể tin tưởng rằng, các ấn phẩm của Trung tâm, nhất là Chuyên san KHXH & VN ngày càng được gia tăng chất lượng khoa học nhằm giải quyết hiệu quả các bài toán cuộc sống cùng những nghịch lý phức tạp trong thực tiễn xã hội ngày nay.

Chú thích

(1), (2), (3), (4), (5), (6): Dẫn từ Chuyên san Khoa học xã hội và Nhân văn Nghệ An, số 4 - tháng 6/2012, trang 19-20.

Lê Văn Tùng

Chức năng nhiệm vụ khác:
Vận dụng tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong công tác tuyên truyền, giáo dục quần chúng hiện nay (4/7/2017)
Phan Bội Châu - Phan Châu Trinh một thế kỷ nhìn lại (4/7/2017)
Đôi điều về công trình "Văn hóa phồn thực dân gian xứ Nghệ" (4/7/2017)
Kế thừa, phát huy giá trị văn hóa tốt đẹp của gia đình truyền thống trong việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại (4/7/2017)
Cúng bản (4/7/2017)
Dấu vết, di tích lịch sử của nghĩa quân Lê Lợi trên đất Anh Sơn (4/7/2017)
Rừng có phải là “vàng” của người Việt? (4/7/2017)
Bàn thêm cách dịch bài thơ "Thiết cảng" (4/7/2017)
Trung tâm KHXH&NV Nghệ An - Dấu ấn qua 10 năm và mô hình phát triển (23/5/2017)
Xây dựng Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Nghệ An trở thành đầu mối khoa học của tỉnh, của vùng (23/5/2017)
Khoa học xã hội và nhân văn – mười năm phát triển và mấy giới hạn (23/5/2017)
MƯỜI NĂM HOẠT ĐỘNG - NHỮNG KẾT QUẢ ĐÁNG GHI NHẬN (Tiếp theo) (30/12/2016)
CHUYÊN SAN KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN NGHỆ AN - MỘT DIỄN ĐÀN KHOA HỌC TIN CẬY VỀ XỨ NGHỆ (30/12/2016)
KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA TRUNG TÂM KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN NGHỆ AN NĂM 2016 (29/12/2016)
MƯỜI NĂM TRUNG TÂM KHXH&NV NGHỆ AN VỚI VIỆC GIẢI PHÓNG TIỀM NĂNG KHXH&NV XỨ NGHỆ (29/11/2016)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 387 | Tất cả: 3,402,299
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp