KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Lan man về đạo đức và gia phong
Tin đăng ngày: 17/2/2022 - Xem: 193
 

               Giao Hưởng

Người có đạo đức, nước có luật pháp, nhà có gia phong. Như ta biết, nước Việt dân tộc Việt là tập hợp của “trăm họ” con cháu Vua Hùng, văn hoá madein Việt Nam là tích hợp giá trị đạo đức văn hoá gia phong của “trăm họ vạn nhà”. Vậy nên cho dù mang giá trị đạo đức văn hoá thuộc phạm vi gia đình gia tộc, nhưng xét đến cùng gia phong truyền thống Việt cũng là sản phẩm đạo đức văn hoá của dân tộc Việt.

Upload

Gia phong gia đình Việt được thể hiện rõ nét trong những ngày tết cổ truyền

1-“Đạo đức” (道德) là khái niệm thuộc phạm trù triết học. “Đạo đức”,như tôi hiểu, thường được gắn với hành vi của cá nhân con người-chủ thể của xã hội, được xã hội thừa nhận là thước đo cơ bản nhất để đánh giá hành vi của cá nhân trong quan hệ tương tác với các cá nhân khác trong cộng đồng. Nội hàm của khái niệm đạo đức hướng tới là các quy tắc, tiêu chuẩn thường được dùng để đánh giá hành vi của con người cá thể trong các mối quan hệ xã hội.

Trong tiếng Việt, “đạo đức” là từ ghép đẳng lập có nguồn gốc Hán Nôm, được hình thành từ chữ  “đạo” (道) và chữ “đức” (德), có mấy cách viết như 徳, 悳, 惪, dù cách viết không giống nhau song đều định vị chữ “tâm” làm nền tảng. Hiểu theo nghĩa truyền thống, “đạo” là con đường, là lối đi, cũng có nghĩa là cách sống, cách ăn ở; là mức độ hiểu đạo-hành đạo, là mức độ hiện diện của đạo trong hành vi ứng xử của con người cá thể. Chữ “đức” 德, tra cứu sách các cụ xưa biết nó được kết hợp từ ba bộ: Sách (bước đi, hành động) + Trực (ngay thẳng, chính trực)+ Tâm (sự suy tư, ý nghĩ, tư duy).

Về chữ nghĩa, có thể hiểu nôm na “đức” nghĩa là sống thực với chính mình, làm đúng với lương tâm mình. “Đức” hàm chỉ việc thực hành lối sống, lối ứng xử ăn ở chuẩn mực, đúng đắn, tốt đẹp của con người cá thể, rộng ra là của các chủ thể xã hội. Ngắn gọn là vậy, song thực hành không dễ bởi không phải ai cũng chịu hiểu đúng hiểu đủ về mình, không phải ai cũng tự giác sống thẳng sống thật với chính con người thật của mình. Cách hiểu truyền thống gắn khái niệm đạo đức gần gũi với khái niệm tốt-xấu, đúng-sai, do đó khái niệm “đạo đức” gắn bó với các chuẩn tắc, chuẩn mực dùng làm căn cứ để đánh giá, xác định mức độ tốt-xấu, đúng-sai cho hành vi của cá thể con người.

Sách xưa chép: “Tiên tích đức, hậu tầm long” (trước phải có đức, phải tu nhân tích đức, sau mới nghĩ đến chuyện tìm sự giàu sang  phú quý). Câu cửa miệng của người Việt “có đức mặc sức mà ăn” cũng mang nghĩa tương tự. Các sách Tử vi có câu “đức năng thắng số’’, mặc dù Tử vi đặc biệt coi trọng số mệnh con người vẫn luôn khuyên nhủ người đời lấy đức làm trọng để tôn đắp cho “số phận” mình tốt hơn. Việc coi đức trị cao hơn chứ không ngang bằng với pháp trị, còn gọi là “đạo đức văn hoá thần quyền”, qua hàng chục thế kỷ tồn tại, đến nay đức trị vẫn còn khá đậm nét trong đời sống tinh thần của hầu hết các dân tộc anh em chung sống trên nước Việt. Điều đó chứng tỏ trong xã hội phương Đông, đạo đức vô cùng quan trọng (nếu không nói chẳng thứ gì thay thế nổi) đối với sự phát triển của cá nhân-gia đình-cộng đồng xã hội.

Đạo Phật coi “đức” là suy nghĩ thiện-lời nói thiện-hành động việc làm thiện; từ đó mới có được từ bi, hỷ xả mang tốt đẹp đến cho mọi người. Đức Phật Thích Ca có ba đức là Bi đức, Trí đức, Tịnh đức; trong đó Bi đức là lòng trắc ẩn là tình thương bao la; Trí đức là trí tuệ cao sâu khó có gì sánh bằng; Tịnh đức là dù ở trước mặt hay sau lưng thì tâm Phật đều không đổi thay. Như thế, Đạo Phật cũng coi tình thương, trí tuệ, sự chân thật ở con người là cốt lõi của “đức”. Từ quan niệm về luân hồi của Đạo Phật, tức là sự nối tiếp nhân-quả của “đức” từ kiếp trước, người đời đúc kết lời khuyên “ăn ở hiền lành để phúc cho con”; hoặc lời răn “đời cha ăn mặn, đời con khát nước”.

Upload

Một gia đình Việt thời xưa

2- Gia phong là một giá trị mở, trong quá trình vận hành nó được các thế hệ thanh lọc, bổ sung, tôn đắp, phát huy. Trong ánh nghĩ của tôi, gia phong là “khối xúc xắc” về đạo đức-văn hoá của một gia đình, gia tộc, gia phong là nền tảng để gia đình-gia tộc phát triển bền vững. Suy ngẫm trước “khối xúc xắc gia phong truyền thống”, chiêm ngưỡng từ nhiều góc nhìn, tôi ngẫm ngợi và chép suy nghĩ lan man về gia phong lên trang giấy trắng.

Gia phong là sản phẩm đạo đức-văn hóa truyền thống của dân gian, nó xuất hiện từ đời sống cộng đồng người Việt dưới thời phong kiến. Gia phong truyền thống Việt đậm sắc thái văn hóa đạo đức người Việt, cho nên không quá khó để lý giải vì sao gia phong truyền thống coi trọng đức trị hơn pháp trị.

Gia phong gắn với gia huấn, gia lễ, gia đạo, gia phạm, gia pháp...Điểm cuối gia phong hướng đến là biết làm điều lành, tránh điều ác, cha mẹ ăn ở hiền lành tích phúc tích đức cho đời sau, gọi là tu nhân tích đức.Nhà dù nghèo khó không chức vị cao sang, nhưng có gia phong bao giờ cũng để lại tiếng thơm là nhà có phúc, nhà có văn hoá. Đại bộ phận người Việt có tuổi thơ gắn với gia đinh họ tộc, với lễ bái tổ tiên, ông bà. Những mối quan hệ giữa cá nhân đối với gia đình-gia tộc-làng xã, luôn gắn với các định chế thúc ước tiến bộ, tạo nên nguồn sữa nuôi dưỡng tinh thần các thế hệ người Việt, đến khi lớn lên ai cũng hiểu cũng biết cương vị của mình, từ đó tâm thành tâm nguyện gắn trách nhiệm của mình với gia đình- gia tộc- làng xã, rộng hơn là với quê hương-đất nước.

Những giá trị đạo đức phổ biến trong khuôn khổ gia phong là lòng biết ơn tổ tiên, ông bà, cha mẹ, biết ơn tiên tổ sẽ được bề trên phù hộ; Hiếu thảo, hiếu đễ, kính trưởng, nhường huynh. Trong tình yêu, đạo vợ chồng thuỷ chung, chữ tình phải gắn bó hữu cơ với chữ nghĩa chứ không riêng một chữ tình. Gia phong gắn tu đức với công đức, trong đó nêu cao tinh thần tôn sư trọng đạo, coi trọng nghĩa xóm tình làng, hun đúc tình yêu tổ quốc nhân dân.

Có một thời tạp nham tư tưởng đã tùy tiện áp đặt cho gia phong cái nhãn mác “tàn dư phong kiến” để vứt bỏ nó cùng với một số giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp khác. Rất may, bước sang thời kỳ “đổi mới tư duy” (1986) đến nay, con cháu các Vua Hùng vốn sắt son với lẽ sống của tổ tiên, họ nhìn nhận mỗi cuộc đời cũng như con diều mỏng mảnh, hai cánh vật chất và tinh thần phải luôn cân bằng thì diều mới bay cao. Suy nghĩ ấy tạo cho tâm thế tư thế của người Việt không bị lệch pha, không bị cuốn theo nhu cầu vật chất để rồi dễ bị chết chìm bởi chính lòng tham của mình.

Là một sản phẩm tinh thần, sản phẩm văn hoá cao đẹp, gia phong xưa và nay có giá trị to lớn trong thực tiễn đời sống văn hoá tinh thần của dân tộc ta. Gia phong góp phần tôn đắp nền văn hiến Việt Nam. Gia phong đóng vai trò nền tảng trong việc vun đắp đạo đực - văn hoá cho từng cá nhân trong gia đình, trong dòng họ,  góp phần làm nên bản sắc văn hoá Việt Nam.

Upload

Gia phong gia đình cần được duy trì trong đời sống hiện đại

Gia phong có liên quan với kinh tế-chính trị nhưng nền tảng vẫn là đạo đức văn hoá truyền thống. Đạo đức văn hoá gia đình luôn làm rạng rỡ gia phong truyền thống. Kẻ phản quốc hại dân trước hết là phản gia phong, phản gia đạo. Gia phong Việt là con đẻ của cộng đồng người dân Việt, nó xuất hiện dưới thời phong kiến Đại Việt chứ không phải là sản phẩm của hệ ý thức phong kiến, càng không phải do giai cấp phong kiến tạo ra. Gia phong tạo dựng từ hai nguồn đạo đức văn hoá, trong đó nguồn dân gian là nền tảng, nhưng nguồn bác học mới đủ mạnh để vươn tới tinh hoa. Trong hành trình mấy ngàn năm dựng nước giữ nước của dân tộc ta, từ kẻ sỹ cho đến người dân, dù đó là kẻ sỹ Bắc Hà thâm nho, hay kẻ sỹ  xứ Nghệ "gàn", kẻ sỹ  xứ Huế "mệ", kẻ sỹ anh hai Nam Bộ… đều ý thức trách nhiệm, đều bằng sức mạnh của ý chí và nghị lực vượt lên chính mình để tồn tại và phát triển. Chính trên mảnh đất gia phong mầu mỡ đã sản sinh bao anh hùng, danh sỹ, kẻ sỹ và nhiều dòng họ nổi tiếng đã đóng góp cho đất nước những nhân cách lớn sống mãi với non sông Việt Nam.

 

KHXHNV & Đời sống khác:
Tính chiến đấu của báo chí cách mạng (24/6/2022)
An sinh xã hội cho người di cư vùng dân tộc (24/6/2022)
Niềm tin về xã hội không có chế độ người bóc lột người (23/6/2022)
Sử thi Tây Nguyên - Huyền thoại và hiện thực (23/6/2022)
Chức năng cao quý của báo chí và người làm báo cách mạng (20/6/2022)
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức người làm báo (20/6/2022)
Định hướng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực vùng dân tộc thiểu số ở Nghệ An trong giai đoạn hiện nay (7/6/2022)
Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI Nghệ An năm 2021 (7/6/2022)
Khoa học - Công nghệ Nghệ An: Đột phá mới theo tinh thần Nghị Quyết 20 (7/6/2022)
“Tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh qua “Thư gửi Ban Chấp hành Đảng bộ Đảng Lao động Việt Nam tỉnh Nghệ An” (7/6/2022)
Đi từ xứ Nghệ về với Thăng Long (7/6/2022)
Nếp sống giản dị của Bác Hồ (6/6/2022)
Lấp khoảng trống về nhân lực du lịch (2/6/2022)
Những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh với công nhân (1/6/2022)
Học tập tấm gương đạo đức Bác Hồ, trách nhiệm chăm sóc thiếu niên, nhi đồng qua những bài thơ và thư từ của Người gửi các cháu (1/6/2022)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,625 | Tất cả: 4,099,846
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp