KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Vài nét về gia phong xứ Nghệ
Tin đăng ngày: 3/11/2021 - Xem: 153
 

Đào Duy Anh, trong Hán Việt từ điển định nghĩa gia phong là “Thói nhà - tức là tập quán và giáo dục trong gia đình”.

Chúng ta đều biết, xứ Nghệ được coi là phên dậu của Tổ quốc nhưng lại là vùng ki mi, nghĩa là ràng buộc lỏng lẻo. Đất đai còn rộng rãi, dân cư thưa thớt, nhiều dòng họ ở các nơi chuyển cư đến Nghệ An. Mãi đến thế kỷ XIV, nơi đây vẫn còn sống theo chế độ công xã là chủ yếu. Thế kỷ XV, Lê Lợi chiến thắng quân Minh, bỏ chế độ điền trang, thực hiện chế độ quân cấp công điền và cho những người có công vào khai khẩn đất bỏ hoang, lập nên các đồn điền thì xứ Nghệ mới phong kiến hóa. Qua cả một thời gian dài ở vùng ki mi này, vua quan không thể đảm bảo chặt chẽ được tình hình an ninh trật tự của nhân dân. Các gia đình, dòng tộc phải tự túc phần lớn về vấn đề bảo vệ an ninh trật tự cho nhà mình, cho tài sản, cho sự tồn tại lâu dài của dòng tộc mình. Vì vậy, họ chú trọng hơn hết vấn đề gia pháp, gia giáo, gia phong. Thế kỷ XV, khi mà xứ Nghệ được phong kiến hóa thì giáo lý của Khổng Mạnh đã bồi đắp thêm cho nội dung của gia giáo, gia pháp, nhất là gia phong. Điều đó trường tồn mãi ở xứ Nghệ cho đến tận ngày nay. PGS. Ninh Viết Giao trong phát biểu đề dẫn hội thảo “Gia phong xứ Nghệ trong bối cảnh đất nước đổi mới” (tháng 3/2003) đã khẳng định: “Chính nhờ có gia phong mà gia giáo, gia pháp của nhiều gia đình, gia tộc ở ở xứ Nghệ này bền vững và hơn nữa còn mang tính truyền thống. Nó được kế tiếp từ đời nọ qua đời kia mà mỗi gia đình, gia tộc như vậy lại có một sắc thái riêng, không lẫn lộn với những gia đình, gia tộc thiếu gia phong; mà không lẫn lộn ngay cả với những gia đình, gia tộc có gia phong)” (Kỷ yếu Hội thảo, NXB Nghệ An, 2004).

Cũng như mọi người dân Việt, người xứ Nghệ coi trọng việc thờ cúng tổ tiên. Có một khía cạnh đáng lưu tâm khi nghiên cứu văn hóa xứ Nghệ đó chính là sự ảnh hưởng của dòng họ đến con người và đời sống tâm linh xứ Nghệ. Ở Nghệ An, họ nào cũng có nhà thờ họ, nhiều dòng họ lớn có công với nước đã xây dựng lên những nhà thờ họ tiêu biểu như họ Hồ ở Quỳnh Lưu, họ Nguyễn Cảnh ở Đô Lương, họ Nguyễn Đình ở Nghi Lộc, họ Ngô ở Diễn Châu, họ Phan ở Yên Thành. Nhiều dòng họ còn lưu giữ được hệ thống phong phú đồ sộ các thư tịch Hán Nôm, tộc phả, thần phả giá trị, những tư liệu này là nguồn sử liệu quý giá cho nhiều nhà khoa học khi tìm hiểu về Nghệ An. Kính cẩn trong việc tế tự tại gia và dòng họ là truyền thống đẹp tạo nên sức mạnh cho con người Nghệ An trong quá khứ cũng như hiện tại.

Tuỳ theo hoàn cảnh sống, tuỳ theo nghề nghiệp, theo truyền thống mà gia phong ở những gia đình có những nét khác nhau: gia đình khoa bảng, trí thức khác gia đình quan chức, võ quan; gia đình nông dân khác gia đình ngư dân, thương nhân… Nhưng nhìn chung đều có những quy định đạo đức phổ biến: đó là lòng biết ơn tổ tiên, ông bà cha mẹ, lòng hiếu đễ, sự chung thuỷ vợ chồng, sự cần kiệm, chịu thương, chịu khó. Đó là tình làng, nghĩa xóm, lòng yêu quê hương, đất nước. Gia phong ở Nghệ An được hun đúc nên từ gia phong các dòng họ, nên người trong họ phải thường xuyên yêu thương đùm bọc nhau "một giọt máu đào còn hơn ao nước lã" hay "gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau". Phải làm sao để người ngoài thấy được sự vững vàng lâu bền của dòng họ - là một yếu tố quan trọng trong chuỗi liên kết: cá nhân - gia đình - dòng họ - làng xã - vùng miền - dân tộc. Bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dòng họ cũng chính là góp phần bồi đắp, xây dựng hạnh phúc của mọi cá nhân, cộng đồng và của toàn dân tộc.

Bảng 4: Điều tra về nề nếp gia phong và văn hóa dòng họ (đối tượng nhà quản lý)

Nội dung

Tần suất

Tỷ lệ %

tích lũy

Tỷ lệ %

Mức độ

Nổi bật

66

66.0

70.2

Bình thường

24

24.0

25.5

Kém nổi bật

4

4.0

4.3

Tổng trả lời

94

94.0

100.0

Khuyết

99

6

6.0

 

Tổng

100

100.0

 

 

KHXHNV & Đời sống khác:
Người Nghệ - Từ truyền thống hiếu học đến đạo học (26/1/2022)
Đời sống văn hóa người Mông ở Nghệ An (26/1/2022)
Quan điểm Đại hội XIII của Đảng về con người là mục tiêu của sự phát triển (26/1/2022)
Ngày Tết, nói chuyện câu đối (30/12/2021)
Mùi hương ký ức nồi nước tắm chiều cuối năm (30/12/2021)
Chuyện cọp trong nghệ thuật (30/12/2021)
Ngày Tết nói chuyện về bánh chưng (30/12/2021)
Nhành mai, cành đào ngày Tết (29/12/2021)
Những năm Dần vẻ vang trong lịch sử (29/12/2021)
Cờ đỏ sao vàng trong trái tim người dân nước Việt (29/12/2021)
V.I.Lenin với tầm nhìn đổi mới và sáng tạo (29/12/2021)
Khoa học xã hội không thể thiếu trong thời đại 4.0 (25/12/2021)
Khoa học công nghệ và hệ thống dữ liệu từ người dân tộc thiểu số (25/12/2021)
Một cuộc cách mạng chỉ có giá trị khi nào nó biết tự vệ (23/12/2021)
Không gian kiến trúc qua các thời kỳ của các di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Nghệ An (16/12/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 5,206 | Tất cả: 3,696,920
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp