KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Đạo học xứ Nghệ
Tin đăng ngày: 13/10/2021 - Xem: 98
 

Nguyễn Thủy - Hồ Thủy

Đạo học cũng là đặc điểm nổi trội của con người xứ Nghệ với ý chí vượt khó, khắc phục hoàn cảnh, tiến thủ. Người Nghệ do hoàn cảnh thiên nhiên khắc nghiệt, đời sống kinh tế nghèo khổ nên trong cuộc sống luôn thể hiện phẩm chất kiên cường, chấp nhận và khắc phục hòan cảnh với ý chí và quyết tâm cao, thể hiện một tinh thần vươn lên không biết mệt mỏi.

Con em xứ Nghệ bao đời nay luôn chịu khó học hành, thành đạt trên con đường khoa cử trong các triều đại phong kiến còn lưu danh sử sách. Nhiều học giả, tên tuổi văn hóa lừng danh trong thời hiện đại, đó là niềm tự hào không phải vùng đất nào cũng có được. Truyền thống đó vẫn được tiếp nối trong từng gia đình xứ Nghệ không chỉ ở những hoàn cảnh nghèo khó mà còn ở những gia đình thành đạt, giàu có thì họ vẫn ý thức rất rõ giá trị của học vấn, của sự thành đạt bằng con đường học vấn.

Đất Nghệ được coi là một vùng đất học. Ham học, hiếu học đã đi vào từng nếp nhà, nếp nghĩ của người dân xứ Nghệ. Vì vậy, nhà nhà ai cũng mong con em mình học hành đỗ đạt và sẵn sàng tạo mọi điều kiện để con cái được học tập thành danh, thành người, dẫu chỉ bằng củ sắn củ khoai người Nghệ cũng dốc sức ăn học thành tài. Hiếu học trở thành một phẩm chất nổi trội, một hằng số văn hóa trong tính cách của người Nghệ. Từ buổi đầu khoa cử trong các triều đại phong kiến còn lưu danh sử sách, là niềm tự hào của xứ này.

Thế nhưng, điều kiện địa lý tự nó vẫn chưa thể cắt nghĩa được tinh thần hiếu học của người Nghệ, bởi lẽ dù thiên nhiên có khắc nghiệt đến bao nhiêu, nhưng bản thân con người không có quyết tâm để thay đổi, để thích nghi và phát triển trong điều kiện ấy thì cũng không thể nói đến sự xuất hiện của những sĩ tử đam mê tiến thân bằng con đường học vấn được. Sự thật là ở một số địa phương, mặc dù không khó khăn lắm về điều kiện địa lý tự nhiên, nhưng việc học vẫn không được coi trọng cho nên ít có những cá nhân xuất sắc hoặc ít có hiền tài. Do đó, chính điều kiện văn hóa - xã hội đã là thành tố, nguyên nhân quan trọng thứ hai làm nên truyền thống hiếu học của người Nghệ.

Đa số Nho sĩ xứ Nghệ xưa đều rất nghèo, có không ít "ông Nghè, ông Cống sống bởi ngọn khoai; anh học, anh nho nhai hoài lộc đỗ". Có gia đình ăn cháo, ăn khoai ngày ba bữa, mà cả nhà ông cháu, cha con đều thi đậu" "Sáng khoai, trưa khoai, tối khoai, ngày ba bữa; Ông đỗ, cha đỗ, con đỗ, đỗ cả nhà". Học trò xứ Nghệ xưa đều phải vượt khó, ăn sắn, ăn khoai, ăn ngô trừ bữa, ngày làm đêm học, nên thường lấy sự kiên nhẫn tạo ra thành quả trong học tập. Nhiều học trò phải học dưới ánh trăng, học trên lưng trâu, đốt lá cây để đọc sách, dùng mo cau thay giấy, bút là cành cây viết chữ trên đất... Có thầy không có nhà để mở lớp, học trò đông, phải đưa trò lên núi học ngay ở ngoài trời, viết chữ lên đá... Thế mà, thầy nổi tiếng dạy hay, trò nổi tiếng học giỏi, đậu cao. Họ phải phấn đấu trong học tập, bằng tính kiên trì, nhẫn nại, cần kiệm...

Upload

Cá gỗ, biểu tượng của sự vượt khó vượt khổ để học tập của ông đồ xứ Nghệ

Về nội dung học tập thì học trò xứ Nghệ thường không chuộng "hoa mỹ" mà cốt "văn hùng" lúc đi thi, làm bài cũng thế. Nếp sống trong học tập của học trò xứ Nghệ có thể gọi là "khổ học", đã trở thành một nét thuộc bản sắc truyền thống văn hóa địa phương. Niềm khát vọng vươn lên trong khoa bảng của người dân xứ Nghệ rất mãnh liệt. Hình ảnh ông Nghè "vinh quy bái tổ", "võng anh đi trước, võng nàng theo sau", là ước mơ cháy bỏng của các sĩ tử, của cha mẹ và vợ con họ. Hình ảnh "văn phòng tứ bảo" (bút, giấy, nghiên, mực...) cùng với bảng vàng, bảng hổ đề danh... in đậm trong tiềm thức người dân và được tái hiện, nhập hồn vào núi, ao, cồn, doi, quê hương xứ sở.

Rất nhiều làng xã khác ở Nghệ An cũng rất nổi tiếng về học hành, khoa bảng, như: Trung Cần, Xuân Liễu, Xuân Hồ (Nam Đàn); Kim Khê, Đông Hải (Nghi Lộc); Võ Liệt, Đồng Văn, Đại Định (Thanh Chương); Lý Trai, Như Lâm (Diễn Châu); Quang Trung, Vân Tụ (Yên Thành); Văn Trường (Đô Lương),v.v.

Những làng, xã nổi tiếng về khoa bảng đều có xây nền văn từ để tôn thờ đạo Nho và dựng bia khắc tên những người thi đậu. Tống Võ Liệt có 6 bia ghi tên 377 người đỗ tú tài, 63 người đỗ hương cống - cử nhân, hai người đỗ tiến sĩ và hai người đỗ phó bảng. Làng Vân Tập, tổng Thái Xá, huyện Diễn Châu có ghi tên một vị đại khoa, ba vị Hương tiến, 14 vị Hiệu sinh. Sinh đồ, Tú tài... Bia văn từ huyện Nam Đàn do Hoàng giáp Bùi Dương Lịch soạn năm Gia Long 17 (1818) có đoạn như sau;

"Từ Vũ huyện ta lại ở vào nơi rất đẹp đẽ có núi Hùng Lĩnh, Sông Lam nổi tiếng của Nghệ An. Từ khi có nhân văn đến nay, thi Hội, thi Hương, có nhân tài nối tiếp. Tuy từng đời có thay đổi nhưng dòng tư văn trước sau không dứt...".

Nhân dân còn lập miếu tôn thờ các ông Nghè, ông Cống khai khoa cho làng xã, có công với nước làm ông Tổ, làm Thành hoàng làng và Phúc thần, như Ngô Trí Hòa ở Diễn Kỷ, Phan Kim Vỹ ở Thanh Giang, Bùi Hữu Nhẫm ở Thanh Thủy... Trạng nguyên Bạch Liêu ở Mã Thành, Yên Thành được Hội tư văn của huyện Đông Thành lập đàn thờ ở trên núi Đông Sơn.

Vậy nên, từ điều kiện tự nhiên kết hợp với điều kiện văn hóa - xã hội là những yếu tố chủ quan, khách quan đã từng bước tạo nên truyền thống hiếu học của con người xứ Nghệ. Cũng có lẽ vì thế, khi nhìn vào các tiểu vùng văn hóa Nghệ - Tĩnh, chúng ta dễ dàng nhận thấy ở hầu hết các địa phương đều có nhiều hiền tài được sử sách lưu truyền, ngợi ca. Ví như: Nguyễn Trường Tộ, Phan Bội Châu, Lê Hồng Phong, Hồ Chí Minh… Trong nhiều làng, nhiều dòng họ có truyền thống hiếu học cũng đã được nhiều sử sách, gia phả lưu danh, truyền tụng như: làng Quỳnh Đôi (Nghệ An), dòng họ Đinh Xuân (Thanh Chương, Nghệ An), họ Phan Huy (Lộc Hà, Hà Tĩnh), họ Hồ (Quỳnh Lưu, Yên Thành...)

Không chỉ dừng lại có thế, ngày nay kế thừa và tiếp bước các thế hệ cha anh, các thế hệ sĩ tử xứ Nghệ vẫn luôn ở tốp đầu trong bảng danh sách các Giáo sư, Nhà khoa học đầu ngành; tốp đầu các ngôi trường có bề dày thành tích dạy và học; những học sinh, sinh viên xuất sắc tại các kỳ thi lớn trong và ngoài nước... Chính vì thế, đất Nghệ được xem là một vùng đất học, trở thành một địa chỉ danh tiếng được nhiều người ghi nhận và mến phục.

Bảng 3: Kết quả điều tra về đạo học xứ Nghệ (đối tượng nhà quản lý)

Nội dung

Tần suất

Tỷ lệ %

tích lũy

Tỷ lệ %

Mức độ

Nổi bật

84

84.0

90.3

Bình thường

8

8.0

8.6

Kém nổi bật

1

1.0

1.1

Tổng trả lời

93

93.0

100.0

Khuyết

99

7

7.0

 

Tổng

100

100.0

 

 Nghệ An tự hào là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, cuộc sống tuy khó khăn, song người dân cần cù, hiếu học. Nơi đây, sự học không chỉ là ước mơ để thoát nghèo mà còn là sự khát khao khẳng định mình: Truyền thống hiếu học, học giỏi đã trở thành giá trị văn hóa tiêu biểu, đặc trưng, là tài nguyên to lớn của xứ Nghệ.

KHXHNV & Đời sống khác:
Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên (4/12/2021)
Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021: Kỳ vọng những quyết sách quan trọng về phát triển văn hóa (4/12/2021)
Chính sách dưỡng dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh (4/12/2021)
Nhóm mặt hàng triển vọng của Nghệ An đề xuất sang EU (4/12/2021)
Nam Đàn - Định vị thế mạnh để phát triển kinh tế di sản (4/12/2021)
Quế Phong phát huy giá trị tri thức địa phương thông qua sản phẩm Khoa học và Công nghệ (4/12/2021)
Việt Nam Quang phục quân phương lược - Một văn kiện sáng giá trong Lịch sử tư tưởng Quân sự Việt Nam (4/12/2021)
Văn học đô thị Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX (4/11/2021)
60 năm huyền thoại đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 - 23/10/2021): Thiên anh hùng ca trên sóng dữ (4/11/2021)
Nguyễn Tất Thành - Hồ Chí Minh đến làng Hậu Luật, Diễn Châu (4/11/2021)
Văn hóa ẩm thực và những món đặc sản của xứ Nghệ (3/11/2021)
Vài nét về gia phong xứ Nghệ (3/11/2021)
Khí phách chí sĩ Phan Bội Châu (3/11/2021)
Hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh với Phật giáo (27/10/2021)
Ba chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Cuba Fidel Castro (14/10/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 3,161 | Tất cả: 3,548,550
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp