DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua giám sát phản biện của nhân dân
Tin đăng ngày: 27/9/2021 - Xem: 259
 

Th.S Đỗ Thanh Hải

Học viện Chính trị, Bộ Quốc Phòng

 Tóm tắt: Kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua giám sát và phản biện xã hội của nhân dân là một trong những phương thức thực hiện quyền lực chính trị của nhân dân đối với tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, trong đó có bộ máy nhà nước. Để thực hiện nội dung này có hiệu quả cần nhiều giải pháp đồng bộ và phù hợp với thực tiễn hiện nay.

Từ khóa: Giám sát; Phản biện xã hội; Quyền lực nhà nước; Nhân dân.

  1. Tính cấp thiết của tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước qua giám sát và phản biện xã hội của nhân dân

Kiểm soát quyền lực nhà nước là tất yếu để đảm bảo giữ vững bản chất của nhà nước, chống quyền lực bị tha hoá. Ở nước ta hiện có hai phương thức kiểm soát quyền lực nhà nước cơ bản: Một là, kiểm soát nội bộ giữa các cơ quan, bộ máy nhà nước; Hai là, kiểm soát thông qua vai trò lãnh đạo của Đảng, giám sát và phản biện xã hội của nhân dân bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước. Chỉ có song trùng kiểm soát mới có thể “nhốt” quyền lực trong “lồng” cơ chế, để hạn chế đến mức thấp nhất quyền lực nhà nước bị tha hoá; hạn chế lạm dụng quyền lực, độc đoán chuyên quyền, quan liêu, tham nhũng trong cơ quan Nhà nước.

Hiện nay, bên cạnh những ưu điểm là cơ bản thì trình độ dân trí một bộ phận người dân chưa cao, một số người dân chưa thực sự quan tâm đến các chính sách ban hành. Một số cơ chế, chính sách trong thực tế để ưu việt hóa quyền lực nhân dân còn có những hạn chế khiến cho mức độ tham dự của nhân dân vào việc ra các quyết sách của chính quyền các cấp còn có mặt chưa đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi. Cùng với đó, tệ quan liêu, sách nhiễu, tham nhũng, lợi ích nhóm trong một bộ phận cán bộ, đảng viên khiến cho việc trục lợi chính sách gia tăng, quyền hành của nhân dân bị lu mờ, thậm chí có trường hợp các quyết sách đưa ra đi ngược với quyền lợi của nhân dân, tiếng nói nhân dân không được tôn trọng. Đặc biệt: “Một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức chưa gương mẫu, chưa thực sự tôn trọng ý kiến, kiến nghị của nhân dân và giải quyết kịp thời các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân”(1). Tình trạng đó vừa là nguyên nhân làm suy giảm quyền lực nhân dân, vừa là hệ quả từ việc chúng ta thiếu một cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả để hạn chế sự tha hóa quyền lực nhà nước.

Đồng thời, “việc đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội có mặt chưa theo kịp yêu cầu của tình hình mới, chưa thật sâu sát các tầng lớp nhân dân và cơ sở; chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát, phản biện xã hội chưa đều”(2); “cơ chế kiểm soát quyền lực chưa hoàn thiện”(3), từ đó “vai trò giám sát của nhân dân chưa được phát huy mạnh mẽ”(4) đã ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả nhân dân kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua giám sát và phản biện xã hội. Từ đó, để đáp ứng những yêu cầu cao của xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay thì vấn đề giám sát và phản biện xã hội của nhân dân càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

  1. Giải pháp tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua giám sát và phản biện xã hội của nhân dân

Một là, nâng cao nhận thức của nhân dân về giám sát và phản biện xã hội. Phản biện xã hội luôn đồng hành với hoạt động giám sát của nhân dân. Tuy nhiên để giám sát và phản biện xã hội đòi hỏi người dân phải có trình độ, hiểu biết sâu sắc lĩnh vực quan tâm thì hoạt động giám sát và phản biện mới có giá trị. Ngược lại, tránh thái độ lợi dụng dân chủ để xuyên tạc, bóp méo chủ trương, phản biện vô căn cứ, thiếu tính xây dựng, thậm chí lợi dụng để kích hoạt các động cơ mang tính phá hoại chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của các cấp chính quyền; mượn danh giám sát để có những hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm đến hoạt động của cơ quan công quyền - điều rất hay xảy ra hiện nay, đặc biệt là thái độ, hành vi của công dân thiếu hiểu biết pháp luật, gây khó khăn, cản trở các lực lượng chấp pháp thi hành nhiệm vụ. Mỗi người dân cần tự nâng cao về nhận thức, trách nhiệm, sự hiểu biết cặn kẽ lĩnh vực giám sát và phản biện xã hội để tiếng nói thực sự có giá trị đối với điều chỉnh chủ trương, chính sách phù hợp lợi ích chung của xã hội, của nhân dân.

Chính quyền các cấp, đặc biệt cấp cơ sở, do đó, chú trọng gần dân, hỏi dân, nắm bắt dân để có chính sách cho đúng. Nâng cao dân trí phải gắn với việc ban hành chính sách chứ không phải là việc tuyên truyền, cổ động chung chung, hình thức. Điều đó đòi hỏi cơ quan truyền thông, chính quyền các cấp, mặt trận Tổ quốc các cấp, các đoàn thể chính trị - xã hội phải có chiến lược truyền thông, giáo dục cụ thể với nhiều hình thức phù hợp với từng đối tượng người dân tùy thuộc vào trình độ hiểu biết của họ nhằm làm cho người dân biết, người dân hiểu chính sách và quyền lợi, nghĩa vụ của mình trong giám sát, phản biện xã hội. Kịp thời cung cấp thông tin chính thống, giải đáp thỏa đáng khó khăn bức xúc, yêu cầu chính đáng của nhân dân. Tránh biểu hiện xa dân, quan cách, cửa quyền, gây phiền hà cho nhân dân hoặc bưng bít thông tin, trục lợi chính sách.

Hai là, công khai, minh bạch thông tin quản lý và trách nhiệm giải trình để nhân dân giám sát và phản biện. Minh bạch thông tin quản lý và “hoàn thiện thể chế hành chính dân chủ - pháp quyền, quy định trách nhiệm và cơ chế giải trình của các cơ quan nhà nước….”(5) là biện pháp có hiệu quả để đảm bảo nhân dân hiểu đúng, đủ, chính xác các chủ trương, chính sách của các cấp ủy đảng, các cấp chính quyền. Theo đó các cơ quan chức năng các cấp cần phải cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch, chính xác và nhanh nhất đến với nhân dân. Mọi thông tin quản lý phải công khai, minh bạch và phải thực hiện trách nhiệm giải trình trước các ý kiến phản biện và giám sát của dân. Để người dân tham gia giám sát và phản biện xã hội, cần đề cao việc chịu trách nhiệm tiếp nhận ý kiến của dân và chuyển ý kiến tới nơi có trách nhiệm giải trình của các cơ quan tiếp dân, đặc biệt ở cơ sở. Người dân cần được thông tin đầy đủ về cơ sở chính trị - pháp lý, nội dung chính sách ban hành, ý nghĩa thực tiễn của chính sách, được hiểu về quyền lợi người dân được hưởng khi chính sách được ban hành. Cần chú trọng tuyên truyền, giáo dục để người dân hiểu quyền hạn, nghĩa vụ của mình trong giám sát và phản biện xã hội. Mặt khác, người dân cần được thông tin kịp thời về trả lời của chính quyền các cấp đối với việc giám sát và phản biện xã hội để biết được mức độ quyền lực nhân dân được hiện thực hóa trong các chính sách ban hành.

Công tác thanh kiểm tra của các cơ quan nhà nước cũng phải được thực hiện tốt, thông tin kịp thời về tiến trình, nội dung, kết quả tới người dân để nâng cao nhận thức của một số người dân về nội dung giám sát và phản biện xã hội. Tránh phớt lờ ý kiến của nhân dân, gây bất bình, suy giảm niềm tin trong nhân dân vào tính nghiêm minh của pháp luật, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước và cán bộ các cấp. Mặt trận tổ quốc các cấp phát huy tích cực, vai trò chủ trì, phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội trong tổ chức hoạt động giám sát, lắng nghe ý kiến nhân dân, dư luận, báo chí; kịp thời báo cáo, tham mưu cho cấp ủy, chính quyền các cấp các chủ trương, giải pháp phù hợp nhằm giải quyết kịp thời, thỏa đáng những phản ánh, kiến nghị, góp ý thiết thực của nhân dân. Bên cạnh đó cần “gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng với tổ chức thi hành pháp luật… Cải cách thủ tục hành chính, kiện toàn tổ chức,… Thúc đẩy xây dựng chính quyền điện tử, tăng cường sự kết nối, trao đổi thông tin thường xuyên giữa chính quyền các cấp với người dân và doanh nghiệp(6) nhằm cung cấp, trao đổi, phản hồi thông tin nhanh, nhạy, chính xác, trung thực, khách quan, làm cơ sở cho nhân dân giám sát và phản biện.

Ba là, phát huy dân chủ cơ sở và bảo vệ người dân trong giám sát và phản biện xã hội. Thực hiện tốt dân chủ cơ sở; thể chế hóa và thực hiện tốt phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”(7) là một trong những vấn đề căn bản, căn cốt để nâng cao vai trò nhân dân trong giám sát và phản biện xã hội. Thực hiện nội dung này, các cơ quan có thẩm quyền cần tiếp tục thể chế hóa và nâng cao chất lượng các hình thức thực hiện dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân. Xác lập các quy định về bảo vệ, khen thưởng người tố cáo tham ô, tham nhũng, tiêu cực trong quản lý xã hội,… để người dân tham gia mạnh mẽ hơn vào công việc giám sát và phản biện xã hội.

Cần cụ thể hóa và thực hiện tốt trong thực tế cơ chế bảo vệ người dân dám dũng cảm tố cáo người sai, việc sai. Bảo vệ nhân dân trong giám sát đối với công tác cán bộ, đây là vấn đề then chốt của quyền lực nhà nước hiện nay. Người dân cần được khích lệ, bảo vệ khi giám sát và phản biện xã hội đối với công tác cán bộ ở khâu nắm bắt, đánh giá về tư cách đạo đức, trình độ, năng lực, hiệu quả công việc, uy tín đối với nhân dân. Cơ quan các cấp cần lắng nghe những đóng góp chân thành của nhân dân đối với cán bộ của mình, bảo vệ và giữ gìn sự an toàn cho người dám lên tiếng để khích lệ nhân dân. Nếu như cơ chế bảo vệ không rõ ràng, đúng đắn và tính thực thi thấp sẽ không khuyến khích người dân mạnh dạn trong tham gia giám sát, phản biện xã hội.

Việc các cơ quan chức năng tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện các quy định cũng như việc tổ chức thực thi tốt nội dung này là vấn đề cấp bách từ thực tiễn hiện nay. Cùng với đó, cần “mở rộng dân chủ phải gắn với giữ vững kỷ luật, kỷ cương”(8); xử lý kịp thời, nghiêm minh việc lợi dụng dân chủ, gây rối nội bộ, làm mất ổn định chính trị - xã hội hoặc vi phạm dân chủ, làm phương hại đến quyền làm chủ của nhân dân; khắc phục mọi biểu hiện dân chủ hình thức, dân chủ cực đoạn, lợi dụng dân chủ để chống phá chính quyền, chống lại sự nghiệp đổi mới, đi ngược lại lợi ích chính đáng của toàn dân tộc.

Bốn là, thực hiện tốt các hình thức giám sát và phản biện xã hội của nhân dân thông qua các hình thức dân chủ đại diện. Trước tiên, cần chú trọng phát huy vai trò, trách nhiệm giám sát, phản biện nghị trường của các đại biểu Quốc hội, hội đồng nhân dân các cấp. Đây là một hình thức của giám sát, phản biện xã hội của nhân dân thông qua cơ quan dân cử đang có tác động rất lớn tới nhận thức, trách nhiệm, sự quan tâm của nhân dân đến vấn đề kiểm soát quyền lực của nhà nước thông qua giám sát và phản biện xã hội, đặc biệt trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển, trình độ dân trí ngày càng cao thì tác động, hiệu ứng xã hội từ hoạt động giám sát và phản biện nghị trường có sức lan tỏa càng lớn, qua đó thể hiện quyền lực dân chủ gián tiếp của nhân dân trong giám sát và phản biện xã hội. Đồng thời còn góp phần cung cấp thông tin chính xác, thấy được tinh thần trách nhiệm, tâm huyết và trí tuệ của các đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp trước những vấn đề đưa ra bàn thảo, qua đó phản ánh cao tiếng nói, ý chí, nguyện vọng của nhân dân. Mặc khác, các kỳ họp Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp được tường thuật trực tiếp, được thường xuyên đưa tin là kênh thông tin quan trọng để nhân dân trực tiếp thực hiện giám sát và phản biện xã hội; từ đó củng cố niềm tin trong nhân dân vào đội ngũ cán bộ, công chức, vào các chủ trương, chính sách của Đảng, nhà nước, đập tan luận điệu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch. Đó là cơ sở để giám sát và phản biện xã hội của nhân dân được tiếp thêm sức mạnh từ chính tính ưu việt của cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước từ nội bộ.

Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách nhằm phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của thành viên, hội viên tổ chức mình. Phát huy hơn nữa vai trò của đoàn thể nhân dân và các cơ quan thông tin đại chúng trong tham dự vào quá trình hoạch định chiến lược, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và trong việc phát hiện, đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí. Cần không ngừng hoàn thiện pháp luật, quy định cụ thể quyền hạn, trách nhiệm cán bộ các cấp gắn với “tăng cường kiểm soát quyền lực”(9), “thực hành dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội. Đổi mới tổ chức bộ máy, nội dung và phương thức hoạt động, nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, hướng mạnh về cơ sở, địa bàn dân cư”(10).

  1. Kết luận

Kiểm soát quyền lực nhà nước qua giám sát và phản biện xã hội của nhân dân là một giải pháp có ý nghĩa rất quan trọng, nó tác động trực tiếp tới các chủ thể của hệ thống chính trị, đặc biệt là nhân dân. Điều đó đồng thời đòi hỏi không chỉ tự thân người dân phải nâng cao nhận thức, trách nhiệm mà các cán bộ, đảng viên, cơ quan của Đảng, Nhà nước phải tự đổi mới, tự hoàn thiện để nâng cao vị thế, uy tín trong nhân dân, xứng đáng với lòng tin của nhân dân. Chỉ khi nào dân tin hoàn toàn vào Đảng, vào Nhà nước thì dân mới dốc toàn tâm, toàn ý theo cách mạng, chỉ khi ấy thì nhân dân mới thực sự có thực quyền và phát huy hết quyền lực của mình trong việc giám sát và phản biện xã hội.

 

Chú thích

  1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.89.
  2. Đảng Cộng sản Việt Nam, sđd, Tập 1, tr.88.
  3. Đảng Cộng sản Việt Nam, sđd, Tập 1, tr.88-89.
  4. Đảng Cộng sản Việt Nam, sđd, Tập 1, tr.89.
  5. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2016, tr.178.
  6. Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, Tập 1, tr.179.
  7. Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, Tập 1, tr.173.
  8. Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, Tập 1, tr. 215.
  9. Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, Tập 1, tr.175.
  10. Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, Tập 1, tr.172.

Tài liệu tham khảo

  1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021.
  2. Diệc quyền, Phát huy vai trò của nhân dân trong giám sát, phản biện xã hội, Tạp chí Khoa học Thời đại, ngày 04/01/2019.
  3. Nguyễn Đình Bắc, Về kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ giai đoạn mới, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 26/10/2018.
  4. Phương Vinh, Quyền lực và chế ước giám sát quyền lực, Tạp chí Tuyên giáo, số tháng 4/2019
  5. Quốc hội Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb. Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2014.
  6. Hoàng Minh Khôi, Hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước theo quan điểm của Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 08 (432), tháng 4/2021.
Diễn đàn khác:
Một vài suy nghĩ về nguyên tắc ứng xử để góp phần xây dựng giờ dạy Ngữ văn thân thiện, tích cực (4/12/2021)
EVFTA và cơ hội xuất khẩu cho nông sản Nghệ An (4/12/2021)
Thạch Sùng và nỗi oan ngàn năm (4/12/2021)
Một số chữ trong bản dịch “Nam quốc sơn hà” và "Hịch tướng sĩ" của Sách giáo khoa - Liệu có đúng? (4/11/2021)
Một số chữ trong bản dịch “Nam quốc sơn hà” và "Hịch tướng sĩ" của Sách giáo khoa - Liệu có đúng? (4/11/2021)
Vài suy nghĩ vấn đề việc làm cho hồi hương trong đại dịch (4/11/2021)
Tai biến và phát triển (4/11/2021)
Tiếng nói của người bản địa trong nghiên cứu tộc người (4/11/2021)
Đọc bài “THÁNH NAM ĐÀN LÀ AI? ” (4/11/2021)
Đề xuất 6 giải pháp nhằm phát huy tối đa giá trị các di tích trên địa bàn thành phố Vinh (3/11/2021)
Giải pháp phát triển du lịch miền Tây Nghệ An giai đoạn 2020-2025 (12/10/2021)
Văn miếu Nghệ An - Nhìn từ góc độ văn hóa (12/10/2021)
Vaccine hóa cộng đồng cứu cánh số 1 cho các doanh nghiệp Nghệ An trong đại dịch (28/9/2021)
Nghiên cứu, giữ gìn, phát triển sự trong sáng và chuẩn hóa tiếng Việt trong thời kì hội nhập quốc tế hiện nay (27/9/2021)
Tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua giám sát phản biện của nhân dân (27/9/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 3,088 | Tất cả: 3,548,477
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp