NGHIÊN CỨU KHXH&NV > NGHIÊN CỨU VĂN HÓA - XÃ HỘI
Thần tích làng Xuân Am
Tin đăng ngày: 28/8/2021 - Xem: 155
 

THÁI HUY BÍCH

Trong di sản Hán Nôm ở Đền Hoàng Mười xã Hưng Thịnh, huyện Hưng Nguyên có bản thần tích làng Xuân Am, về Ngài Nguyễn Duy Lạc. Kèm theo bản chữ Hán là bản phiên âm và dịch nghĩa của bà Vũ Lan Anh (Viện Nghiên cứu hán Nôm), đề ngày 06/6/1966, tại Hà Nội. Bản dịch này đã được nhiều người trích dẫn để viết sách, báo. Bản dịch đó có những sai sót trầm trọng. Chẳng hạn Ngài đi dẹp giặc ở Thuận Quảng (tức Quảng Trị- Thừa Thiên Huế) thì dịch là “đi dẹp giặc Bình Thuận và Quảng Ngãi”. Ngài được phong hàm Phi kỵ tướng quân, cai quản cơ Tả,  dịch nhầm là “Ngài có tài cưỡi ngựa như bay, bao giờ cũng tiến công địch từ cánh trái”. Sau khi Ngài mất được phong thần hiệu Tuấn  sảng Siêu loại Hiến đức Đại Vương thì dịch nhầm là “gia phong thêm vì có nhiều công trạng là: Tuấn sảng Siêu loại Hiến đức Đại Vương”, v.v..

Upload

 Để tỏ lòng tôn kính Ngài tôi xin dịch nghĩa và chú thích từ khó hiểu, để hậu thế khỏi hiểu sai.

1. In sao chữ Hán

春庵村神跡

俊爽超類顯德大王

大王姓阮字維樂志蘊韜畧才善武藝佐黎朝鄭主爲都指揮使欽命而勦除順廣狂冦隨統領官欽(1)差各道方能用力襲見賊徒奉陞一次都指揮使僉職飛騎將軍該左奇進討狂冦于香山縣循礼社备力破陣奉陞都指揮使僉明毅將君軍又進討于宜春縣天祿华園啟蒙芙畱等备力大破賊徒奉併加功左校點職爵受武勳將軍再奉侍日久累朝征伐功績頗多奉旨准推恩陞署衛(2)職爵爲特進輔國上将軍錦衣衛署衛安奉侍颇有忠勤奉准陞爲特進輔國神武衛軍務參督 失(3)祿加封豊功俊爽超類顯德大王該左勝軍营正前號爲本鎭守防禦邊陲  其元命生於戍午年壽八十二歲謝世於己卯年二月十二日發許本村錢一百貫田二畆人人皆喂威慕德仰尊爲后神奉事廟內故神主稱曰前左勝軍营正前號特進輔國上将軍錦衣衛署衛加封翊保中興靈扶尊神

 2.Phiên âm

          Xuân Am thôn thần tích

          Tuấn sảng Siêu loại Hiển đức Đại Vương.

Đại Vương tính Nguyễn, tự Duy Lạc, chí uẩn thao lược, tài thiện vũ nghệ, tá Lê triều - Trịnh Chúa, vi Đô chỉ huy sứ. Khâm mệnh nhi tiểu trừ Thuận - Quảng cuồng khấu, tùy Thống lĩnh quan Khâm  sai các đạo, phương năng dụng lực tập kiến tặc đồ, phụng thăng nhất thứ Đô chỉ huy sứ thiêm chức, Phi kỵ tướng quân, cai trung Tả cơ, tiến thảo cuồng khấu vu Hương Sơn huyện, Tuần Lễ xã, bị lực phá trận, phụng thăng Đô chỉ huy sứ thiêm, Minh nghị tướng quân. Hựu tiến thảo vu Nghi Xuân huyện, Thiên Lộc, Hoa Viên, Khải Mông, Phù Lưu đẳng trận, tiên đăng bị lực, đại phá tắc đồ, phụng tính gia công Tả hiệu điểm chức tước thụ Võ huân tướng quân, tái phụng thị nhật cửu lũy triều chinh phạt công tích phả đa, phụng chỉ chuẩn ân thăng Thự vệ chức tước vi  Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân, Cẩm Y vệ Thự vệ, an phụng thị phả hữu trung cần, phụng chuẩn thăng vi Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân, Thần Vũ vệ quân vụ sự Tham độc. Thất lộc, gia phong Phong công Tuấn Sảng Siêu Loại Hiển Đức Đại Vương, cai Tả  Thắng Quân doanh Chính Tiền hiệu vi bản Trấn thủ phòng ngự biên thùy.

Kỳ nguyên mệnh sinh ư Mậu Ngọ niên, thọ bát thập nhị tuế, tạ thế ư Kỷ Mão niên nhị nguyệt thập nhị nhật. Phát hứa bản thôn tiền nhất bách quán, điền nhị mẫu. Nhân nhân giai úy uy, mộ đức ngưỡng tôn vi Hậu thần, phụng sự miếu nội. Cố thần chủ xưng viết: “Tiền Tả Thắng Quân doanh Chính Tiền hiệu Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân Cẩm Y vệ Thự vệ gia phong Dực bảo Trung hưng Linh phù Tôn thần”

 3.Dịch nghĩa

Đại Vương họ Nguyễn, tự Duy Lạc. Chí mạnh thao lược, tài giỏi võ nghệ. Phò tá triều Vua Lê- Chúa Trịnh, giữ chức Đô chỉ huy sứ (1). Được lệnh đi dẹp loạn ở vùng Thuận- Quảng (2), Ngài lập được chiến công, được thăng Đô chỉ huy sứ, hàm Phi kỵ tướng quân (3); cai quản cơ Tả, tiến đánh giặc ở xã Tuần Lễ, huyện Hương Sơn, phá vỡ thế trận của địch, được thăng Đô chỉ huy sứ, hàm Minh nghị tướng quân (4). Với các trận đánh ở Nghi Xuân, Thiên Lộc, Hoa Viên, Khải Mông, Phù Lưu, Ngài chỉ huy quân nhanh chóng xông lên đánh tan quân giặc, được thăng chức Tả hiệu điểm (5), hàm  Võ huân tướng quân (6). Đánh giá công lao của Ngài trong thời gian dài đánh giặc và phụng sự nhiều triều Vua là rất to lớn, Triều đình thăng chức Thự vệ (7), hàm Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân (8). Nhờ đức trung thành và cần mẫn, Ngài được thăng chức Tham đốc (9) vệ Thần Vũ, hàm  Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân.

Sau khi tạ thế được gia phong Tuấn Sảng Siêu Loại Hiển Đức Đại Vương (10), cai quản doanh Tả Thắng Quân, chính tiền hiệu là trấn thủ biên thùy bản trấn (11). Ngài sinh năm Mậu Ngọ (1618)(12). Mất ngày 12 tháng 2 năm Kỷ Mão (1699). Trước khi mất, Ngài cúng cho làng 100 quan tiền và 2 mẫu ruộng. Nhân dân sợ uy, mến đức của Ngài tôn làm Hậu thần và phụng thờ quanh năm. Thần chủ của Ngài trong đền: “Tiền Tả Thắng Quân doanh Chánh tiền hiệu Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân, Cẩm Y vệ Thự vệ, gia phong Dực bảo Trung hưng Linh phù tôn thần”.

Upload

Toàn văn bản sao thần tích làng Xuân Am lưu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Hà Nội

4. Chú thích:

I.Phần chữ Hán

1/ Bản gốc chép nhầm là phân sai (分差)

2/ Bản gốc chép nhầm là vệ thự (署)

3/ Bản gốc chép nhầm là thuần lộc (淳祿)

  1. Phần dịch nghĩa

1/ Đô chỉ huy sứ: Chỉ huy trưởng quân sự một trấn (tỉnh)

2/ Thuận- Quảng: nay là Quảng Trị và Thừa Thiên Huế.

3,4,6/ Phi kỵ tướng quân; Minh nghị tướng quân; Võ huân tướng quân đều là hàm quan võ. Trong đó Võ huân tướng quân trật Tòng nhị phẩm

5/ Tả hiệu điểm là chức vụ chỉ huy quân Cấm vệ, bảo vệ Vua Chúa

7/ Thự vệ là chức vụ quan đại thần hàng Nhất phẩm

8/ Hàm Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân: Chánh nhất phẩm.

9/ Tham đốc là chức vụ chỉ huy một vệ quân, cấp phó của Đề đốc.

10/ Dưới triều Lê và Nguyễn Quang Trung, tất cả các thần đều được phong Đại Vương, không kể sinh thời chức vụ gì. Chỉ đến triều Nguyễn mới phân cấp thần thành Thượng đẳng, Trung đẳng, hạ đẳng thần.

11/ Bản trấn ở đây chỉ trấn Nghệ An, gồm Nghệ An và Hà Tĩnh ngày nay.

12/ Cuộc chiến tranh Trịnh – Nguyễn kéo dài 45 năm, từ 1627-1672. Năm 1648, Trinh Tráng đêm quân đánh quân Chúa Nguyễn lần thứ 4, lúc này Trịnh Tạc đã được phong Khâm sai tiết chế. Có thể Ngài được tham gia trận này và các trận đánh ở huyện Hương Sơn và huyện Nghi Xuân vào các năm 1655-1660. Ngài sinh năm Mậu Ngọ, năm dương lịch là 1618, thời gian đó ở độ tuổi 38-44.                                                       

Nghiên cứu KHXH&NV khác:
Thành ngữ “Cẩu vĩ tục điêu” và “Kê khuyển thăng thiên” mang nghĩa ẩn dụ gì? (14/10/2021)
Một vài suy nghĩ về nguyên tắc ứng xử để góp phần xây dựng một giờ dạy Ngữ Văn thân thiện, tích cực (14/10/2021)
Người Nghệ - Những đặc trưng trong phẩm chất và tính cách (12/10/2021)
Một số giải pháp nhằm tăng cường giáo dục di sản văn hóa Cửa Lò cho học sinh THPT trên địa bàn góp phần quảng bá du lịch địa phương (12/10/2021)
Để khoa học xã hội gắn với cuộc sống đời thường hơn (12/10/2021)
Thêm một số tư liệu về họ Khúc trong lịch sử (8/10/2021)
Mối quan hệ thân tình của Nguyễn Du với quê vợ Thái Bình và Đoàn Nguyên Tuấn (27/9/2021)
Về bài thơ Phong Kiều dạ bạc của Trương Kế và những giai thoại thú vị liên quan (27/9/2021)
Đại dịch trong quá khứ và hiện tại: Những điểm trùng hợp? (10/9/2021)
Sử dụng sách giáo khoa của Chương trình GDPT 2018 (1/9/2021)
Độc lập dân tộc: một hành trình tiếp nối… (30/8/2021)
Thần tích làng Xuân Am (28/8/2021)
Thử tìm dấu tích Champa qua một vài danh xưng1 ở Nghệ An (5/8/2021)
Bài Tựa, Dụ ngự chế thi, Văn sơ tập của vua Minh Mệnh (5/8/2021)
DỰ THẢO Văn bia nghĩa trang liệt sĩ huyện Quỳ Hợp (Nghệ An) (1/7/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 422 | Tất cả: 3,402,334
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp