ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > NON NƯỚC XỨ NGHỆ
Vinh những ngày trước và trong Cách mạng tháng Tám năm 1945
Tin đăng ngày: 18/8/2021 - Xem: 243
 

Hoàng Văn Mai

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (3/2/1930), chỉ 47 ngày sau, Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Nghệ An đã nhanh chóng được thành lập (20/3/1930). Kể từ đây, dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân thị xã Vinh nói riêng (hồi đó Vinh còn là thị xã), nhân dân Nghệ An nói chung, có những bước chuyển biến mới.

Trước Cách mạng tháng Tám 1945, Vinh là một thị xã có một số xí nghiệp, nhà máy, bên cảng, hãng buôn nổi tiếng của người Hoa Kiều, người Pháp... Lúc bây giờ, tuy Vinh là một thị xã nhỏ nhưng đã là một trung tâm chính trị, quân sự... của chính quyền tay sai. Sau khi Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), Vinh có hàng ngàn quân Nhật đóng. Bè lũ chính quyền tay sai cấu kết với quân Nhật luôn luôn tìm cách lùng sục, bắt bớ, đàn áp những người yêu nước hòng tiêu diệt lực lượng cách mạng. Nhưng ý đồ của chúng đã bị thất bại. Nhân dân thị xã Vinh nói riêng cũng như nhân dân tỉnh Nghệ An nói chung vốn rất giàu lòng yêu nước. Những địa danh Làng Đỏ, Côn Mô, Trường Thi, Ngã ba Bến Thủy, v.v... cùng với tên tuổi những người đảng viên cộng sản kiên trung như Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Viết Thuật, Lê Mao,... đã làm rạng rỡ cho truyền thống cách mạng của mảnh đất Vinh anh hùng. Vinh cũng là thành phố của nhiều nhà máy (như nhà máy xe lửa Trường Thi...) với hàng ngàn công nhân, đó cũng là cái nôi của phong trào yêu nước và cách mạng.

Upload

Bến Thủy năm 1920

Sau khi Nhật hất cẳng Pháp (9/3/1945), nhiều chính trị phạm (tù nhân chính trị) quê ở Vinh được thả về. Những người này đã tìm mọi cách để nhanh chóng liên lạc với các cơ sở cách mạng. Họ đã cùng với các tổ chức cách mạng giúp dân cứu đói, chống lại sự đàn áp của địch, xây dựng phong trào cách mạng để chờ thời cơ. Tình hình ở Vinh lúc bấy giờ có những nét mới. Sau khi bị Nhật đảo chính, các binh lính, viên chức và quan lại trong bộ máy cai trị của thực dân Pháp ở Vinh tỏ ra bị quan, hoang mang, rối loạn, mất lòng tin, mất phương hướng... Chính quyền thân Nhật ở Vinh mới hình thành một thời gian ngắn nên chưa ổn định. Lúc này, Đảng bộ Đảng Cọng sản Việt Nam tỉnh Nghệ An đã đề ra chủ trương cho các tổ chức cách mạng tranh thủ tiếp cận, tuyên truyền, thuyết phục các phần tử trong chính quyền thân Nhật ở Vinh làm theo yều cầu của Việt Minh. Một số hào lí và lính bảo an dấn dân được ta giác ngộ đi theo cách mạng. Một nét mới nữa là trong thời gian này, chính quyền thân Nhật có chủ trương thành lập một số tổ chức quần chúng để nắm dân. Chớp thời cơ đó, ta chủ trương đưa người vào các tổ chức ấy để hoạt động hợp pháp. Tại thị xã Vinh và vùng ngoại ô, Việt Minh cũng đã gài người vào các lực lượng bảo an thân Nhật để sau đó dần dần chuyển thành lực lượng vũ trang của Việt Minh. Một sự kiện quan trọng đã diễn ra, đó là ngày 19/5/1945, Hội nghị thành lập Ban vận động Việt Minh liên tỉnh Nghệ An - Hà Tĩnh (Nghệ Tĩnh) được tổ chức tại nhà ông Mười Uyển tại thị xã Vinh. Ông Chu Văn Biên (1912 - 2006) được bầu làm Ủy viên Ban vận động Việt Minh liên tỉnh Nghệ Tĩnh và được phân công chỉ đạo việc khởi nghĩa giành chính quyền ở thị xã Vinh và các huyện phía Bắc Nghệ An.

Đầu tháng 8/1945, trước sự tấn công dồn dập, mạnh mẽ, đầy khí thế của quân Đồng minh (Liên Xô, Mỹ), quân Nhật không thể đứng vững, có nguy cơ thất bại hoàn toàn, bọn Nhật ở Đông Dương lâm vào tình thế tuyệt vọng, cực kì hoang mang, khí thế cách mạng của quần chúng nhân dân khắp nơi trong cả nước ta lên cao chưa từng thấy. Ngày 15/8/1945, trong khi Hội nghị toàn quốc của Đảng đang họp thì ta được tin Nhật đã đầu hàng đồng minh vô điều kiện. Ngay lúc đó, Trung ương Đảng, Tổng bộ Việt Minh và Hồ Chủ tịch đã ra chỉ thị phải thành lập ngay Ủy ban khởi nghĩa ở từng địa phương để lãnh đạo quần chúng nhân dân đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền. Nhận được chỉ thị của Trung ương Đảng, Ủy ban khởi nghĩa thị xã Vinh nhóm họp và nhận định rằng ở Vinh lúc này, mặc dù quân Nhật đang yếu thế nhưng bọn chúng vẫn còn vũ khí trong tay, nếu ta vũ trang cướp chính quyền thì sẽ có đổ máu. Do đó ta đề ra chủ trương là dùng lực lượng đông đảo của quần chúng nhân dân để tổ chức các cuộc biểu tình thị uy nhằm gây thanh thế cho cách mạng, đồng thời kết hợp với việc tuyên truyền, kêu gọi, thuyết phục bọn chúng đầu hàng để ta giành lấy chính quyền.

Upload

Đội tự vệ đỏ ở Hòa Quân - Đông Sớ trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930-1931). Ảnh tư liệu: Bảo tàng LSQSVN

Thực hiện chủ trương đó, sáng ngày 21/8/1945, quần chúng nhân dân các khu phố ở thị xã Vinh và ở các làng xã ngoại thành Vinh bao gồm các tầng lớp công nhân, nông dân ngoại thành, dân nghèo thành thị, trí thức, lực lượng vũ trang, trang bị gậy gộc, gươm giáo, súng ống chỉnh tề, giương cao cờ đỏ sao vàng, hô vang các khẩu hiệu, rầm rập tuần hành, thị uy dọc các đường phố của thị xã Vinh, cuối cùng toàn bộ tập trung tại sân vận động thị xã Vinh. Tại đây, thay mặt Ban chỉ huy, ông Chu Văn Biên đã phát lệnh khởi nghĩa. Đồng thời, ông Nguyễn Tài được Ban chỉ huy cử vào gập bọn chỉ huy quân Phiệt Nhật yêu cầu chúng không được can thiệp vào công việc nội bộ của người Việt Nam. Trước khí thể của lực lượng cách mạng, ông Oada (viên tướng Nhật lúc bây giờ) đã phải chấp nhận mọi yêu cầu của Việt Minh, đồng thời ông Oada còn hứa rằng sẽ giúp cho Việt Minh 500 khẩu súng và 10 ngàn viên đạn.

Upload

Quảng trường Hồ Chí Minh tại thành phố Vinh

Cũng trong khoảng thời gian ấy, lực lượng khởi nghĩa được phân công bao vây, chiếm giữ các công sở của chính quyền bù nhìn thân Nhật ở Vinh. Đội tự vệ chiến đầu thị xã Vinh do ông Trần Xuân phụ trách đã nhanh chóng tiến vào chiếm Dinh Tỉnh trưởng và Sở Mật thám. Ông Đăng Văn Hứa (Tỉnh trưởng do bọn phong kiến tay sai chỉ định lúc bấy giờ) đã cùng với các bộ phận như Bộ chánh (tương đương với cơ quan tài chính, hành chính hiện nay), Án sát (tương đương với cơ quan cảnh sát hiện nay) và các cơ quan chức năng khác đã chờ sẵn trước sảnh đường, tuyên bố đầu hàng cách mạng. Lúc này, khí thế của nhân dân đang lên cao. Đúng 12 giờ trưa ngày 21/8/1945, Chính quyền cách mạng lâm thời tỉnh Nghệ An do ông Lê Viết Lượng (1900 - 1985) làm chủ tịch đã ra mắt đồng bào thị xã Vinh, đồng thời tuyên bố xóa bỏ chính quyền thực dân phong kiến, thiết lập chính quyền cách mạng. Ông Lê Viết Lượng cũng giới thiệu cho nhân dân thị xã Vinh biết ông Nguyễn Tài được cử làm Phó chủ tịch chính quyền Cách mạng Lâm thời tỉnh Nghệ An kiêm chức Thị trưởng thị xã Vinh (tương dương như Chủ tịch UBND thành phố Vinh hiện nay). Cuộc khởi nghĩa ở thị xã Vinh thắng lợi đã thúc đẩy nhanh chóng việc khởi nghĩa cướp chính quyền ở các huyện còn lại trong tỉnh Nghệ An. Chỉ trong vòng 8 ngày (18/8 đến 26/8/1945) cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Nghệ An đã hoàn toàn thắng lợi./.

 

 

 

 

Đất và người xứ Nghệ khác:
Đồng chí Phùng Chí Kiên - Lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng, người con ưu tú của quê hương Nghệ An (4/12/2021)
Cương Quốc công Nguyễn Xí và sắc phong của vua Lê Thánh Tông (4/12/2021)
Vùng đất danh tiếng Trung Cần và truyền thống khoa bảng của dòng họ Nguyễn Trọng (4/12/2021)
Giáo sư Tạ Quang Bửu - Người con ưu tú của quê hương Nghệ An (4/11/2021)
145 năm ngày sinh của quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng: Noi gương dũng cảm, nối chí quật cường (4/11/2021)
Phan Bội Châu: “Nhật nhật tân, hữu nhật tân” (3/11/2021)
Nhà thờ họ ở Nghệ An lưu giữ 11 bản sắc phong cổ quý hiếm (27/10/2021)
Phùng Chí Kiên - Vị tướng suốt đời chiến đấu hi sinh vì tổ quốc, nhân dân, nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối xuất sắc (12/10/2021)
Làng Nho Lâm nơi phát tích của họ Cao (12/10/2021)
Di sản Hán Nôm tại Cương Quốc công từ - Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt (28/9/2021)
Nghĩa khí xứ Nghệ qua hình tượng Cương Quốc công Nguyễn Xí Nghĩa khí của người xứ Nghệ (27/9/2021)
Trần Quốc Hoàn - Người con xứ Nghệ với Thăng Long - Hà Nội (1/9/2021)
Vinh những ngày trước và trong Cách mạng tháng Tám năm 1945 (18/8/2021)
Nhạc sĩ Lê Hàm chia sẻ về bài hát “Vinh - thành phố Bình minh” (17/8/2021)
Thám hoa Phan Thúc Trực và những câu chuyện để đời trong nhân dân (13/8/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 3,016 | Tất cả: 3,548,405
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp