DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Phải hài hòa lợi ích trong phát triển kinh tế di sản
Tin đăng ngày: 12/8/2021 - Xem: 142
 

THIÊN TRANG

Trong mấy năm gần đây, Nghệ An đang quan tâm định hướng phát triển kinh tế di sản-một lĩnh vực mới mẻ trong phát triển kinh tế dựa vào nguồn lực văn hoá địa phương. Điều này cũng phù hợp khi mà tỉnh ta có một hệ thống di sản văn hoá phong phú và đa dạng với hơn 2.600 di tích, danh thắng, trong đó có 429 di tích đã được xếp hạng, và trên 2000 di tích chưa được xếp hạng. Cùng với đó là hệ thống văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với các cộng đồng tộc người, các địa phương, vùng miền. Vậy nên phát triển kinh tế di sản là mong muốn khả dĩ và xác đáng.

Upload

Cổng thành Vinh (Ảnh: Sách Nguyễn)

Mọi di sản đều có giá trị kinh tế. Giá trị kinh tế của các di sản không phải thể hiện một cách thông thường trên thị trường, mà nó thường thể hiện ngầm ẩn hoặc gián tiếp qua các giá trị khác. Ví dụ như cũng một chiếc áo phong bình thường được bán ở chợ với giá 100 ngàn đồng, nhưng người ta in hình ảnh và khẩu ngữ liên quan đến làng Sen quê Bác như “Kỷ niệm về thăm quê Bác”, “Du lịch làng Sen”, “Làng Sen hè…” hay là những câu thơ, câu danh ngôn liên quan đên Bác và được bán tại làng Sen thì giá của những chiếc áo này tăng lên gấp hai ba lần. Chi phí để in những dòng chữ hay hình ảnh lên áo rất thấp, nhưng giá cả vẫn tăng lên nhiều lần bởi nó tích lũy giá trị biểu tượng của di sản làng Sen quê Bác vào trong đó. Hay cũng là một cuốn sách của nhà cách mạng Pham Bội Châu được bán giảm giá có khi lên đến 50% so với giá bìa ở hiệu sách nhưng người ta không mua. Trong khi cũng cuốn sách đó được bán nguyên giá ở Khu lưu niệm Phan Bội Châu thì nhiều người mua. Bởi họ nghĩ mua ở đó sẽ quý hơn, thiêng liêng hơn vì nó gắn với cuộc đời cụ Phan. Điều đó chứng tỏ chính những giá trị từ di sản văn hóa đã tích hợp vào hàng hóa để tạo ra giá trị kinh tế.

Upload

Đền vua Quang Trung trên núi Dũng Quyết (Ảnh: Sách Nguyễn)

Lâu nay, nhiều người vẫn cho rằng đầu tư tiền bạc vào kinh tế di sản vừa tốn kém lại ít hiệu quả. Tuy nhiên, những nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới đã chứng minh ngược lại: Đầu tư 1 triệu USD vào một nhà máy sẽ tạo ra 28,8 việc làm, tăng 604 ngàn USD thu nhập gia đình. Đầu tư tương tự như vậy vào xây dựng công trình mới tạo ra 36,1 việc làm và tăng thu nhập gia đình thêm 764 ngàn USD. Trong khi đó, đầu tư như vậy vào một công trình di sản văn hóa sẽ tạo ra 40 việc làm và tăng 826 ngàn USD cho thu nhập gia đình. Hay một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Đô thị tại Đại học Rutgers đã tính toán ra rằng khi chính phủ chi 1 triệu USD để xây dựng một con đường cao tốc sẽ tạo ra 34 việc làm, 1,2 triệu USD thu nhập hộ gia đình; 100 ngàn USD tiền thuế tiểu bang và 85 ngàn USD tiền thuế địa phương. Đầu tư vào xây một tòa nhà mới sẽ tạo ra 36 việc làm, 1,23 triệu USD thu nhập hộ gia đình, 103 ngàn USD thuế tiểu bang và 86 ngàn USD thuế địa phương. Cùng số tiền đó nếu đầu tư vào việc phục hồi một công trình lịch sử sẽ tạo ra 38 việc làm, 1,3 triệu USD thu nhập hộ gia đình, 110 ngàn USD thuế tiểu bang và 92 ngàn USD thuế địa phương.

Tuy nhiên, phát triển kinh tế thì có nhiều nguy cơ dẫn đến xung đột về mặt lợi ích giữa cộng đồng với các doanh nghiệp, cá nhân. Làm sao để đảm bảo sự hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan trong phát triển kinh tế di sản là vấn đề quan trọng nhưng cũng vô cùng phức tạp. Di sản văn hóa thuộc về cộng đồng, họ là chủ sở hữu các di sản đó. Nhưng kinh tế phát triển thì các giá trị di sản văn hóa được tích lũy vào nhiều sản phẩm hàng hóa khác nhau để đi ra thị trường nên sự sở hữu lúc đó không còn là của cộng đồng nữa. Và nếu không có sự đảm bảo thì chính người trong cộng đồng chủ thể bị loại ra khỏi cuộc chơi kinh tế di sản. Đặc biệt trong bối cảnh nhà nước đang mở rộng việc thực hiện luật sở hữu trí tuệ và bản quyền thương mại các sản phẩm hàng hóa thì sự xung đột lợi ích giữa cộng đồng và các đối tượng khác sẽ càng căng thẳng thêm.

Upload

Góc nhỏ nhà Bác Hồ

Thực tế, ở nhiều địa phương đã xấy ra chuyện đó. Ở một địa phương chúng tôi từng khảo sát, có một ngôi đền là một di tích lịch sử nổi tiếng trong vùng. Ngày trước ngồi đền này do người dân trong vùng lập nên để thờ một vị Thánh. Trải qua mấy trăm năm, bao nhiêu lần đền bị hư hại đều do người dân trong vùng đóng góp và khôi phục, tu bổ. Họ cũng phân công những người làm thủ nhang để trông coi đền và chăm lo hương khói trong đó. Nhưng từ đầu những năm 2000, khi mà khách hành hương thăm đền ngày càng tăng lên, rồi tiền công đức ngày một lớn hơn. Bên cạnh đó là nhiều người có nhu cầu đến cầu an giải hạn, nhiều đồng cô đồng cậu lựa chọn nhà đền để thực hành các nghi lễ liên quan đến hầu đồng. Số tiền tăng lên cũng là lúc bắt đầu có những xung đột xã hội. Trước hết là việc tranh nhau để được làm thủ nhang trong đền. Rồi nhà nước công nhận di tích lịch sử quốc gia và lập ban quản lý, siết chặt các hoạt động cũng như kiểm soát nguồn tiền này. Người dân không phục vì họ cho rằng đền do cha ông xây dựng và cả cộng đồng gìn giữ. Năm 2011, đền bị cháy. Khi ban quản lý kêu gọi người dân xung quanh tham gia cứu cháy thì có nhiều người dân thờ ơ vì họ bảo đền giờ của nhà nước chứ không còn của dân nữa, lợi ích nhà nước thu hết nên giờ cháy thì nhà nước phải đi mà dập lửa. Kết quả là sau một thời gian dài lửa mới được dập tắt, một phần khá lớn ngôi đền chính bị cháy rụi, hầu hết sắc phong, hiện vật cũng bị thiêu cháy. Tổn thất nặng nề về tài sản. Và nặng nề hơn nữa chính là sự chia rẽ trong cộng đồng. Chỉ vì lợi ích không được hài hòa nên đã có xung đột, chia sẻ xẩy ra. Nên biết rằng di tích được lập lên là để góp phần làm cho cộng đồng đoàn kết với nhau hơn. Đó cũng là một ví dụ về xung đột lợi ích giữa các bên liên quan.

Nhiều vấn đề liên quan được đặt ra và cần có những con đường để giải quyết. Ví dụ một khu di tích của cộng đồng đã được xây dựng lâu năm nay đến dịp lễ tết thì có nhiều du khách đến tham quan. Đây là cơ hội lớn đối với nhiều người để tìm kiếm lợi ích. Ban đầu người dân tham gia vào việc bán một số sản phẩm ở các khu vực trước khu di tích. Nhưng khi lợi ích ngày càng lớn hơn, ban quản lý di tích cấp quyền buôn bán ở các ốt cho doanh nghiệp kinh doanh trong những ngày lễ và đẩy những người dân địa phương ra xa hơn. Điều gì sẽ xẩy ra? Hay như một ngày nào đó, người dân Nam Đàn bị cấm sản xuất tương để bán ra thị trường vì đã có một doanh nghiệp đã đăng ký bản quyền thương mại Tương Nam đàn, thì người dân sẽ phản ứng thế nào? Hoặc một doanh nghiệp đứng tên đăng ký bản quyền nhút Thanh Chương để kinh doanh thì người dân làm nhút ở vùng này liệu có vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ khi vẫn tiếp tục sản xuất nhút theo cách truyền thống của mình để đem bán không? Những vấn đề như vậy cần phải đặt ra để tìm những phương hướng giải quyết khi mà quá trình phát triển kinh tế di sản sẽ không tránh khỏi những xung đột như vậy.

Vấn đề quan trọng trong việc đảm bảo hài hòa lợi ích là sự phức tạp trong việc tính toán chi phí và lợi ích trong kinh tế di sản. Về quan điểm, người ta vẫn đề cao lợi ích của cộng đồng chủ thể, nhất là trên các diễn ngôn. Nhưng không thể ban hành các luật định rõ ràng về việc đảm bảo lợi ích cộng đồng vì cộng đồng không phải là một đơn vị tổ chức có tư cách pháp nhân mà là một đơn vị văn hóa. Và cũng khó để dựa vào cơ cấu chi phí đầu tư để phân chia lợi ích. Bởi chi phí đầu tư cho quản lý của chính phủ hay chi phí đầu tư vào cơ sở hạ tầng của doanh nghiệp thì dễ tính nhưng chi phí tích lũy về văn hóa qua các thế hệ của cộng đồng chủ thể thì không tính được. Vậy nên, để đảm bảo sự hài hòa lợi ích trong phát triển kinh tế di sản cần phải để cộng đồng chủ thể làm chủ quá trình phát triển, với sự tham gia quản lý của nhà nước và tham gia hợp tác phát triển của các doanh nghiệp và các bên liên quan. Khi đó, cộng đồng chủ thể cần phải chủ động, nhà nước cần phải có chính sách phát triển lâu dài và bền vững, các doanh nghiệp và các bên liên quan tham gia cũng phải theo đuổi lợi ích dài hạn. Có được như vậy thì cơ hội để phát triển kinh tế di sản mới sáng sủa hơn./.

 

Diễn đàn khác:
Giải pháp phát triển du lịch miền Tây Nghệ An giai đoạn 2020-2025 (12/10/2021)
Văn miếu Nghệ An - Nhìn từ góc độ văn hóa (12/10/2021)
Vaccine hóa cộng đồng cứu cánh số 1 cho các doanh nghiệp Nghệ An trong đại dịch (28/9/2021)
Nghiên cứu, giữ gìn, phát triển sự trong sáng và chuẩn hóa tiếng Việt trong thời kì hội nhập quốc tế hiện nay (27/9/2021)
Tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua giám sát phản biện của nhân dân (27/9/2021)
Chính cư, ngụ cư và những công dân hạng hai (22/9/2021)
Thanh Chương ra đời khi nào? (Trao đổi cùng ông Hồ Sỹ Hùy, tác giả bài viết “Về danh xưng Thanh Chương”) (1/9/2021)
1 + 1 chưa chắc bằng 2 và các vấn đề trong dạy học Toán (1/9/2021)
Chủ động chuẩn bị các điều kiện triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông mới (1/9/2021)
Phòng, chống suy thoái quyền lực (1/9/2021)
Khó khăn trong nhận diện hành vi bạo lực gia đình (13/8/2021)
Phải hài hòa lợi ích trong phát triển kinh tế di sản (12/8/2021)
Chuyển đổi kỹ thuật số và những “lối thoát” cho doanh nghiệp Nghệ An trong thời kỳ đại dịch (5/8/2021)
Chuyển đổi số với doanh nghiệp Nghệ An - Thực trạng và giải pháp (5/8/2021)
Về danh xưng Thanh Chương (5/8/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 239 | Tất cả: 3,402,151
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp