ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > CON NGƯỜI XỨ NGHỆ
Anh em võ tướng Đinh Lễ, Đinh Liệt với mảnh đất Quỳnh Lưu
Tin đăng ngày: 5/8/2021 - Xem: 268
 

Lâm Thy

Đinh Lễ, Đinh Liệt là hai anh em ruột, theo Lê Lợi từ những ngày đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, tận tâm, tận lực giúp sức, góp phần tạo nên một triều đại thịnh trị, thái bình nhất của thời kỳ phong kiến Việt Nam. Hai ông đã cùng Lê Lợi vào sinh ra tử, để lại dấu ấn trên nhiều vùng đất, trong đó có mảnh đất địa đầu xứ Nghệ - huyện Quỳnh Lưu (nay là huyện Quỳnh Lưu và Thị xã Hoàng Mai). Mảnh đất này không chỉ gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp mà còn là nơi tưởng nhớ, tri ân công lao của hai ông khi qua đời.   

Đinh Lễ, Đinh Liệt là người Lam Sơn, Thọ Xuân, Thanh Hóa, cháu gọi Lê Lợi bằng cậu ruột. Hai anh em đều là những người có tài, dũng cảm, mưu lược, võ nghệ hơn người nên được Lê Lợi trọng dụng ngay từ thuở ban đầu. Nhờ lập được nhiều chiến công, cả hai ông đều được ban quốc tính và được chính sử ghi lại với cái tên Lê Lễ, Lê Liệt.

Năm Ất Tỵ (1425), Lê Lợi cho quân bao vây bọn Lý An, Phương Chính ở thành Nghệ An. Tháng 5 năm đó, Đinh Lễ và Đinh Liệt được giao nhiệm vụ vây hạ thành Diễn Châu (Thành Trài).

Diễn Châu khi ấy bao gồm huyện Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Thị xã Hoàng Mai và một phần huyện Yên Thành ngày nay. Trước ngày nghĩa quân bao vây thành Diễn Châu, Đinh Lễ đã cho đóng quân ở hai căn cứ: căn cứ thứ nhất là ở làng Quang, xã Vũ Duyệt (nay thuộc phường Quỳnh Thiện, thị xã Hoàng Mai), căn cứ còn lại ở rừng Cồng, làng Yên Đình (nay thuộc xã Quỳnh Hưng, huyện Quỳnh Lưu). Dấu ấn đậm nét nhất của anh em Đinh Lễ, Đinh Liệt nằm ở căn cứ thứ hai.

Ngày ấy, rừng Cồng rất rậm rạp với những cây cồng to, hai, ba người ôm không xuể. Từ rừng Cồng đến thành Diễn Châu khá xa, theo đường kênh nhà Lê khoảng 10km. Với tầm nhìn chiến lược của một vị tướng tài có nhiều kinh nghiệm, Đinh Lễ nhận thấy rừng Cồng là một căn cứ rất thuận lợi cho nghĩa quân. Một vùng rừng rậm có nhiều cây cổ thụ, sát với sông ngòi. Từ rừng Cồng xuống sông Thai khoảng 1km, địa thế rừng Cồng rất hiểm yếu, vừa có thể chặn quân tiếp viện từ Đông Quan vào bằng đường thuỷ, vừa có thể chặn quân từ Diễn Châu rút lui theo đường thuỷ ra Bắc. Vì vậy ông đã dựa vào địa thế hiểm trở của rừng Cồng, kêu gọi nhân dân giúp nghĩa quân đánh địch.

Lúc này tại căn cứ rừng Cồng đã hội tụ đủ 3 yếu tố "thiên thời, địa lợi, nhân hòa", nghĩa quân Lam Sơn phối hợp với nhân dân địa phương, dưới sự che chở của rừng Cồng đã diệt gọn nhiều toán quân Minh đi tuần tiễu. Giặc không hiểu tại sao cử bao nhiêu toán lính đi tuần tra mà không toán nào trở về, quân số ngày càng hao hụt, khiến chúng càng hoang mang, dao động, không dám ra ngoài. Nhưng chúng không thể ở mãi được khi lương thực ngày càng cạn kiệt, chúng nhìn về phía rừng Cồng, và nghĩ đến giải pháp mở một con đường máu để thoát hiểm, một mặt chúng tìm đường cứu viện, mặt khác chúng dốc toàn lực thực hiện một kế hoạch liều lĩnh nhằm thoát khỏi thế bế tắc.

Ngày 17 tháng 9 năm Bính Ngọ (1426), quân Minh ở thành Trài đã cố gắng dồn lực lượng tiến đánh căn cứ nghĩa quân tại rừng Cồng để tìm đường thoát ra Bắc cùng bọn Phương Chinh, Lý An ở thành Nghệ An. Đinh Lễ cùng Phó tướng Đinh Liệt chỉ huy nghĩa quân đánh trả quyết liệt, hai bên giành giật nhau từng cây Cồng. Cuối cùng những kẻ đi cướp nước đại bại, địch bị tiêu diệt rất nhiều. Số sống sót buộc phải rút về thành cố thủ.

Sau mỗi trận chiến, xác giặc nằm ngổn ngang, nhân dân phải chôn thành cồn gọi là mồ Cồn Giặc (lâu dần dân địa phương gọi trệch đi thành Cồn Già - xóm 7, Quỳnh Hưng hiện nay). Không chỉ giặc bị tổn thất, nghĩa quân Lam Sơn cũng không ít người đã ngã xuống, nhân dân đem thi hài của quân sỹ chôn cất tại Đồng Phúc, Đồng Quách (nay thuộc làng Đồng Văn, Quỳnh Hưng). Sau khi địch lui về cố thủ, chờ cứu viện, tướng Đinh Lễ tiếp tục cho quân mai phục tại rừng Cồng chờ thời cơ. Và thời cơ đó đã đến khi quân giặc mở cửa thành để đón đoàn cứu viện lương thực của quân Minh do Trương Hùng chỉ huy, Đinh Lễ cùng Đinh Liệt cho quân mai phục trỗi dậy đánh quyết liệt khiến giặc không kịp trở tay, viên Thiên Hộ họ Tưởng và hơn 300 tên giặc bị giết, Trương Hùng phải bỏ chạy. Quân Lam Sơn thu được hết thuyền lương của giặc và nhân đà thắng lợi, nghĩa quân đã truy kích tàn quân của giặc tới tận Tây Đô (Thanh Hoá).

Tại rừng Cồng, nghĩa quân Lam Sơn còn tổ chức rèn đúc vũ khí, chỗ nghĩa quân rèn đúc vũ khí nhân dân địa phương gọi là Cồn Rèn (nay thuộc làng Đoàn Kết, Quỳnh Hưng).

Sau chiến thắng này, hai anh em được phân công cùng tướng Nguyễn Xí dẫn quân tinh nhuệ đi bao vây thành Đông Quan.

Đinh Lễ hy sinh trong một trận chiến với địch vào tháng 3 năm 1427. Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi, luận công ban thưởng, Đinh Lễ được xếp ở vị trí 2/136 khai quốc công thần. Cùng năm đó, vua truy tặng ông hàm Nhập Nội Kiểm Hiệu Tư Đồ. Năm Hồng Đức thứ 15 (1484) vua Lê Thánh Tông truy tặng thêm cho Đinh Lễ hàm Thái sư, tước Bân Quốc Công. Sau lại được truy phong là Hiển Thánh Vương.

Em trai ông - Đinh Liệt, là một trong những vị tướng may mắn sống sót đến ngày toàn thắng. Ông làm quan trải 4 đời vua (Thái Tổ, Thái Tông, Nhân Tông, Thánh Tông), lần lượt được giao giữ nhiều chức vụ quan trọng như Nhập Nội Tư Mã, Thái Bảo, Thái sư phụ chính…, tước Lân Quận Công. Khi Nguyễn Xí qua đời, ông là Tể tướng đầu triều quyết định nhiều việc lớn của nước nhà. Đinh Liệt mất vào khoảng cuối năm 1470 đầu năm 1471, trên đường đi đánh quân Chiêm Thành khải hoàn trở về.

Năm 1471, để tưởng nhớ đến công lao to lớn của anh em võ tướng, vua Lê đã hạ lệnh cho phép dân làng Tiên Yên được lập hai ngôi đền nằm cạnh nhau: đền Cồng thờ Đinh Lễ và đền Nhị thờ Đinh Liệt, ngay trên mảnh đất một thời gắn bó với sự nghiệp oanh liệt của hai anh em.

Cứ 3 năm một lần vào dịp 15 tháng 3 âm lịch, hai ngôi đền lại tổ chức Quốc lễ. Ban tổ chức là một phái đoàn do một đại quan đứng đầu được triều đình cử về. Những ngày này, dân làng Tiên Yên tất bật với công việc chuẩn bị, đón quan khách, lo chỗ ăn, chỗ ngủ cho các quan. Ngựa của các quan được dắt đi ăn ở một cánh đồng riêng gọi là Đồng Quan (nay thuộc làng Đồng Văn, xã Quỳnh Hưng), dân làng đào riêng một cái giếng để các quan sử dụng gọi là Giếng Quan (nay thuộc làng Đoàn Kết, xã Quỳnh Hưng), đình Trung là nơi được sắp xếp để các quan ăn uống, nghỉ ngơi. Quốc lễ tổ chức rất trang nghiêm, chu đáo.

Upload

Đền Cồng, nơi thờ hai anh em võ tướng Đinh Lễ, Đinh Liệt ở Quỳnh Lưu, Nghệ An

Sau khi đền Nhị không còn, Đinh Liệt được rước vào phối thờ cùng anh trai tại đền Cồng. Cách đó không xa, cũng ở xã Quỳnh Hưng, còn có ngôi đền mang tên đền Quách, cũng thờ anh em võ tướng Đinh Lễ, Đinh Liệt và các nghĩa sỹ Lam Sơn tử trận trong các cuộc giao tranh với địch trên mảnh đất này năm xưa. Lễ hội tại đền Cồng vẫn được chính quyền địa phương và nhân dân duy trì tổ chức 3 năm một lần như một nén tâm nhang tưởng nhớ đến những người anh hùng dân tộc đã có công đánh đuổi kẻ thù, góp phần xây dựng và phát triển đất nước thời phong kiến.

 

Tài liệu tham khảo

  1. Ngô Sĩ Liên, Đại Việt sử ký toàn thư, tập II, NXB Khoa học xã hội, 1998.
  2. Lê Quý Đôn, Đại Việt thông sử, NXB Khoa học xã hội, 1978.
  3. Nguyễn Khắc Thuần, Danh tướng Việt Nam, tập II, NXB Giáo dục, 2003.
  4. Nguyễn Khắc Thuần, Việt sử giai thoại, tập 5, NXB Giáo dục, 2008.
  5. Ninh Viết Giao, Tục thờ thần và thần tích Nghệ An, NXB Nghệ An, 2000.
  6. Ninh Viết Giao, Địa chí văn hóa Quỳnh Lưu, NXB Nghệ An, 1998.
  7. Đảng ủy, UBND, HĐND xã Quỳnh Hưng, Lịch sử xã Quỳnh Hưng, NXB Nghệ An, 2007.
  8. Đảng uỷ, UBND, HĐND xã Quỳnh Bá, Lịch sử xã Quỳnh Bá, NXB Nghệ An, 2002
Đất và người xứ Nghệ khác:
Đồng chí Phùng Chí Kiên - Lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng, người con ưu tú của quê hương Nghệ An (4/12/2021)
Cương Quốc công Nguyễn Xí và sắc phong của vua Lê Thánh Tông (4/12/2021)
Vùng đất danh tiếng Trung Cần và truyền thống khoa bảng của dòng họ Nguyễn Trọng (4/12/2021)
Giáo sư Tạ Quang Bửu - Người con ưu tú của quê hương Nghệ An (4/11/2021)
145 năm ngày sinh của quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng: Noi gương dũng cảm, nối chí quật cường (4/11/2021)
Phan Bội Châu: “Nhật nhật tân, hữu nhật tân” (3/11/2021)
Nhà thờ họ ở Nghệ An lưu giữ 11 bản sắc phong cổ quý hiếm (27/10/2021)
Phùng Chí Kiên - Vị tướng suốt đời chiến đấu hi sinh vì tổ quốc, nhân dân, nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối xuất sắc (12/10/2021)
Làng Nho Lâm nơi phát tích của họ Cao (12/10/2021)
Di sản Hán Nôm tại Cương Quốc công từ - Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt (28/9/2021)
Nghĩa khí xứ Nghệ qua hình tượng Cương Quốc công Nguyễn Xí Nghĩa khí của người xứ Nghệ (27/9/2021)
Trần Quốc Hoàn - Người con xứ Nghệ với Thăng Long - Hà Nội (1/9/2021)
Vinh những ngày trước và trong Cách mạng tháng Tám năm 1945 (18/8/2021)
Nhạc sĩ Lê Hàm chia sẻ về bài hát “Vinh - thành phố Bình minh” (17/8/2021)
Thám hoa Phan Thúc Trực và những câu chuyện để đời trong nhân dân (13/8/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 3,175 | Tất cả: 3,548,564
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp