ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > NON NƯỚC XỨ NGHỆ
Vùng đất núi Quyết
Tin đăng ngày: 5/8/2021 - Xem: 263
 

Chu Trọng Huyến

Núi Quyết vốn là Phượng Hoàng sơn, thuộc thành phố Vinh. Ấy là phần cực Đông của hệ Thiên Nhẫn. Nó nằm sát bên tả ngạn cửa sông Lam, đối ngạn với khối cực Bắc của dãy Hồng Lĩnh. Chắc bởi hồn thiêng của non nước ở chốn này mà người xưa đã theo kinh điển khi viết về một loài chim quý để gọi núi theo cặp đôi: “Phượng” là chim trống và “Hoàng” là con mái. Hai tiếng “Phượng” và “Hoàng” đi liền nhau cũng biểu thị cảnh yên ả, phồn vinh, nên nhiều nơi người ta đặt tên núi của quê mình bằng cặp ngôn ngữ đó như ở Lạng Sơn, Hải Dương, Hà Tĩnh...

Upload

Toàn cảnh núi Quyết (Ảnh: nguồn Báo Nghệ An)

Núi Phượng Hoàng của Nghệ An, phía Đông nghiêng xuống bến An Lạc, thuộc bờ sông Lam. Thuở xa xưa, con sông này khi về đến đây thì mang tên là Thanh Long giang rồi tuôn ra biển lớn. Vua Lê Thánh Tông (1460-1497) trong một chuyến tuần thú phương Nam trở về (1470), ngài thấy “Biển đã hết giao long, chim âu ngủ yên trên bãi” nên cho thuyền ngự ngược cửa Hội Thống để thêm một quãng du ngoạn. Khi đã đặt chân lên mái núi Phượng Hoàng, nhìn ra cửa biển Đan Nhai với hai hòn Song Ngư bát ngát, ngài liền cảm hứng, đọc:

“Thanh Long triều trướng thủy liên thiên

Phủng hịch thời lai tạm nghỉ thuyền”

清 龍 潮 涨 水 连 天

捧 檄 时 来 暂 拟 船

 (Thanh Long  triều dậy, nước ngang trời

Hịch ban, tìm chốn ghé thuyền chơi)

Phàm, những nơi nhà vua đi qua để tạm dừng chân thì được gọi là “Cửa Quyết” (tiếng chỉ cái cổng để ngài bước vào hoàng cung). Nên, nơi này, từ đó cũng được mang tên là núi Quyết.

Qua tiến trình lịch sử, thời chiến tranh Trịnh - Nguyễn (1627-1672), để chế ngự quân Nguyễn ở Đàng Trong, tướng chỉ huy đất Bắc là Trịnh Toàn cho đồn trú tại vùng núi Quyết một số quân khá hùng hậu, gọi là “Dũng Quyết đội”. Từ đó núi có thêm tên gọi: “Dũng Quyết sơn”. Tướng Trịnh Toàn cho tu sửa, nâng cao Cửa Quyết và đặt Vọng Hải Đài. Chốn ấy, khi yên là nơi ngắm cảnh biển trời, sông núi, lúc động thì để dò tăm hơi quân địch. Vì thế, làng dưới chân núi cũng mang tên là “Dũng Quyết thôn”.

Để đủ sức chống lại quân Nguyễn, Trịnh Toàn đã cho đắp một bức lũy gọi là Phòng tuyến Bắc sông Lam. Địa đầu của nó xuất phát từ chân rú Quyết. Vì Trịnh Toàn được phong tước là Ninh Quận công nên công trình ấy cũng được mang tên là “Lũy ông Ninh”. Bấy giờ, ở đây, nhà Trịnh đã có các kho Cồn Mộc, Vĩnh Yên, đến lúc ấy lại có thêm kho Dũng Quyết. Nhờ thế, họ đã đánh lui được nhiều cuộc tấn công của quân Nguyễn.

Trịnh Toàn là vị tướng tài năng nhưng tính kiêu căng, có nhiều việc không làm theo ý chúa nên bị gọi về Thăng Long. Trịnh Tráng cho con là Tạc vào thay. Tạc có tính chủ quan và thường say sưa với các vũ hội. Chúa Nguyễn thừa cơ, sai các tướng giỏi là Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Tiến mở những cuộc tấn công mới. Tạc nao núng, phải hội các tướng lại hỏi ý kiến. Tướng Trần Công Bách hiến kế là phải giữ cho kỳ được rú Quyết để chiếm lại Lận Sơn (một hòn từ núi Hồng chò ra sát bờ sông Lam) “thì mới hất trả quân Nguyễn về phía bên kia được”. Trịnh Tạc nghe theo, bèn sai Hoàng Nghĩa Giao cầm quân từ Rú Thành; mặt khác, sai Lê Thì Hiến đem quân xuất phát từ rú Quyết vòng xuống Giang Đình rồi quật lên mà đuổi địch từ đất Nghi Xuân. Đạo quân này đến Lận Sơn sớm hơn và đụng độ ngay với quân thiện chiến do Nguyễn Hữu Tiên chỉ huy. Từ trên núi Quyết, Trịnh Tạc thấy quân mình không chống nổi mà tướng Hoàng Nghĩa Giao thì chưa đến kịp nên vội cho Lê Tiến Triều dẫn đội quân phòng thủ ở nơi này vượt sông ở An Lạc, đồng thời cho Đội súng thần công từ Đồn Thủy bắn sang hỗ trợ để tướng Hiến có thời gian chờ quân của tướng Giao. Cuộc đọ sức diễn ra khốc liệt nhưng rồi quân Nguyễn không tiến lên được, phải rút lui dần dần. Bấy giờ, từ trên núi Quyết, Trịnh Căn mới bớt lo sợ.

Rồi thêm nhiều trận huyết chiến khác, đôi bên đều bất phân thắng bại, phải lấy sông Gianh làm giới hạn mà chia nhau cát cứ!

Sau khi cuộc khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ, năm 1773, anh em Nguyễn Nhạc chiếm được thành Quy Nhơn từ tay quân Lê - Trịnh. Từ đó, lại một cuộc phân tranh mới kéo dài mà phía Đàng Trong là giữa quân Nguyễn với nhà Tây Sơn. Về sau, lợi dụng sự suy yếu của quân Nguyễn ở vùng Thuận Hóa, năm 1774, chúa Trịnh cho đem 3 vạn quân vào chiếm lấy thành Phú Xuân... Phải đến mười năm sau, khi anh em nhà Tây Sơn dẹp yên được quân Nguyễn ở đất Gia Định, tháng 6-1776, Nguyễn Huệ mới ra đuổi quân Trịnh, giải phóng thành Phú Xuân rồi tiến thẳng ra Thăng Long, phế bỏ nhà Trịnh, tập trung quyền hành cho vua Lê (21-7- 1786).

Nhưng rồi lúc đó, vua Lê bất lực, bọn phản động tìm cách chống chế, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ cử người ra dàn xếp mà không xong, vương lại tự thân ra can thiệp. Bấy giờ tình thế mới tạm ổn. Trong quá trình phải ra Bắc lần này, lần khác, vương đã chú ý đến vùng núi Quyết. Rồi từ sự nhìn nhận của ngài, vùng núi này đã được nâng lên một tầm thế mới trên bản đồ đất nước. Ấy là do Ngài đã cho đặt triều miếu tại đấy, với tên gọi là Phượng Hoàng Trung Đô.

Nhưng, triều Tây Sơn ngắn ngủi, một phần vì Hoàng đế Quang Trung mất sớm! Việc xây đế đô ở Yên Trường chưa được hoàn tất. Về sau, vua Gia Long cho đặt trấn sở Nghệ An tại làng Vĩnh Yên (Thành cũ Vinh hiện nay). Nhưng núi Quyết vẫn nguyên vẹn tầm thế của nó theo như cái nhìn của Hoàng đế Quang Trung.

Bùi Huy Bích (1744-1818) trong thời gian làm Hiệp trấn Nghệ An, khi lên chơi núi, đứng từ Cửa Quyết, nhìn cố đô Phượng Hoàng, lòng đầy cảm khái qua mấy vần thơ:

“Vũ tế quá thành sơn xuất lạc

Chinh phàm phất thụ thủy thanh hư

Hồng lâu thạch tích bình hoa đẳng

Tiên động cầm thanh cấu thảo lư”

雨 挤 过 城 山 出 楽

征 帆 拂 樹 水清 虚

望 楼 石 壁 平花 等

仙 洞 琴 聲構 草 臚

Dịch:

“Mưa rảo qua thành, hình núi hiện

Buồm như cây quét, nước trong xanh

Đá lát Vọng Lâu bậc lên phẳng

Tiếng đàn tiên động ấm nhà tranh”.

Upload

Đền vua Quang Trung trên đỉnh núi Quyết (Ảnh: Sách Nguyễn)

Sang giai đoạn lịch sử cận đại, vùng Núi Quyết đã trở thành một trung tâm công nghiệp - thương mại, tiêu biểu nhất là Công ty khai thác rừng, chế biến gỗ và làm diêm Đông Dương - Lào, viết tắt là SIFA (khoảng 1901-1945). Thưở đó người ta cũng chỉ mới dựa vào địa thế của núi Quyết và Bến Thủy chứ chưa khai thác được nhiều về thế mạnh ở nơi đây. Kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946-1954) bùng nổ, nhân dân thị xã Vinh thực hiện “tiêu thổ kháng chiến”. Khi hòa bình được lập lại, ta xây dựng  nhiều cơ sở công nghiệp mới ở dưới chân núi Quyết, nhất là Nhà máy Điện Vinh. Năm 1957, trong dịp về thăm quê lần đầu, Bác Hồ đã đến với nhà máy này. Khi đế quốc Mỹ tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc, vùng núi Quyết trở thành trận địa phòng không. Lưới lửa dân quân thành Vinh từ đây tung lên, đã thiêu cháy nhiều máy bay giặc. Từ đó, núi Quyết lại một lần nữa kiên cường đứng dậy từ những đổ nát mà gây dựng lại cơ đồ. Nay, tòa đền thờ Hoàng đế Quang Trung cao đẹp, uy linh nhìn ra tứ phía. Hai chiếc cầu hiện đại, đẹp nối đôi bờ sông Lam nằm ở hai phía Bắc và Nam của những dặm chân núi, tạo thêm sự tiện lợi, thông thoáng cho thế đầu tư, phát triển của Thành phố quê hương Bác kiên cường.

Đất và người xứ Nghệ khác:
Đồng chí Phùng Chí Kiên - Lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng, người con ưu tú của quê hương Nghệ An (4/12/2021)
Cương Quốc công Nguyễn Xí và sắc phong của vua Lê Thánh Tông (4/12/2021)
Vùng đất danh tiếng Trung Cần và truyền thống khoa bảng của dòng họ Nguyễn Trọng (4/12/2021)
Giáo sư Tạ Quang Bửu - Người con ưu tú của quê hương Nghệ An (4/11/2021)
145 năm ngày sinh của quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng: Noi gương dũng cảm, nối chí quật cường (4/11/2021)
Phan Bội Châu: “Nhật nhật tân, hữu nhật tân” (3/11/2021)
Nhà thờ họ ở Nghệ An lưu giữ 11 bản sắc phong cổ quý hiếm (27/10/2021)
Phùng Chí Kiên - Vị tướng suốt đời chiến đấu hi sinh vì tổ quốc, nhân dân, nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối xuất sắc (12/10/2021)
Làng Nho Lâm nơi phát tích của họ Cao (12/10/2021)
Di sản Hán Nôm tại Cương Quốc công từ - Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt (28/9/2021)
Nghĩa khí xứ Nghệ qua hình tượng Cương Quốc công Nguyễn Xí Nghĩa khí của người xứ Nghệ (27/9/2021)
Trần Quốc Hoàn - Người con xứ Nghệ với Thăng Long - Hà Nội (1/9/2021)
Vinh những ngày trước và trong Cách mạng tháng Tám năm 1945 (18/8/2021)
Nhạc sĩ Lê Hàm chia sẻ về bài hát “Vinh - thành phố Bình minh” (17/8/2021)
Thám hoa Phan Thúc Trực và những câu chuyện để đời trong nhân dân (13/8/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
Thơ chọn và sự tinh tế của người chọn thơ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 3,260 | Tất cả: 3,548,649
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp