DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Bàn thêm việc đặt hộp xá lị Tháp Nhạn - Hồng Long: Nên đặt ở đâu?
Tin đăng ngày: 5/8/2021 - Xem: 171
 

Bùi Đình Sâm

  1. Đặt vấn đề

Hồng Long là 2 xã Nam Hồng và Nam Long sáp nhập vào năm 1969, thuộc huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An nằm dọc theo bờ tả sông Lam, cách di tích Nhà lưu niệm cụ Phan Bội Châu về phía Nam chừng 2 km, cách Khu di tích Kim Liên về phía ấy chừng 2 km. Nơi đây có nhiều (7) di tích lịch sử văn hóa lâu đời từ cấp quốc gia đến cấp tỉnh, huyện, xã quản lý. Trong đó có Tháp Nhạn được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ VII, đền Lý Nhật Quang được xây dựng vào thời nhà Lý, cách đây gần 1000 năm, Vương Lồi Thành gần 700 năm, bia mộ hung táng Tiến sỹ Nguyễn Khắc Văn gần 400 năm... Ngoài các di tích nói trên, làng Đông Thịnh xưa (nay là làng Ba Đình), của xã xưa nổi tiếng nghề nuôi tằm dệt vải. Hồng Long là một địa phương được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm, như: Le Breton (Pháp), trong cuốn An Tĩnh cổ lục; Bùi Dương Lịch, trong cuốn Nghệ An Ký; PGS. Trần Quốc Vượng; PGS. Hoàng Xuân Chinh; PGS. Ninh Viết Giao và nhiều nhà nghiên cứu của địa phương khác đã có bài viết sâu sắc về vùng quê này...

Upload

Đền Tháp Nhạn - Hồng Long ở huyện Nam Đàn, Nghệ An

 Đặc biệt, Tháp Nhạn Hồng Long đã có hai lần khảo cổ học. Lần thứ nhất dưới thời Pháp thuộc vào năm 1930 do người Pháp tiến hành, và lần thứ hai vào năm 1985, do Viện Khảo cổ học Việt Nam tiến hành. Lần khảo cổ  năm 1985, đã thu về hơn 318 hiện vật, trong đó có hộp xá lị, được đựng trong hộp có chất liệu bằng vàng, nay Bảo tàng Tổng hợp Nghệ An bảo quản. Năm 2017, hộp xá lị Tháp Nhạn Hồng Long được Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định công nhận là Bảo vật Quốc gia (Quyết định số 2089/QĐ - TTg, ngày 25 tháng 12 năm 2017).

Upload

Hộp xá lị Tháp Nhạn là 1 trong 3 hiện vật đang được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Nghệ An được công nhận là báu vật Quốc gia

Hiện nay, các cơ quan thẩm quyền từ Trung ương đến địa phương tỉnh Nghệ An, huyện Nam Đàn, Giáo hội Phật giáo tỉnh Nghệ An, đã cơ bản nhất trí bằng văn bản phục dựng công trình: Bảo tồn, tôn tạo di tích lịch sử đền Hồng Long và phục dựng Tháp Nhạn tại xã Hồng Long, huyện Nam Đàn.

 Từ đây, dư luận rất quan tâm đến việc hộp xá lỵ Tháp Nhạn rước về nơi cũ hay đặt ở nơi nào cho hợp lý?

  1. Hộp xá lị Tháp Nhạn Hồng Long nên đặt ở đâu?

Sau một thời gian, khảo sát, nghiên cứu, tôi thấy rằng: Hộp xá lị Tháp Nhạn Hồng Long nên đặt chỗ cũ, nơi cách đây khoảng gần 1400 năm đã xây nên tháp này (?), vì:

Xét về phong tục, tín ngưỡng và đời sống tâm linh.

Nghiên cứu kỹ các tài liệu xưa về đời sống của con người liên quan đến cái chết, như các kiểu chôn, cất, mai táng, tục lệ, v.v, trong các sách, như: Chu Công Gia lễ (Trung Quốc), Thọ mai gia lễ (Việt Nam), Việc tang lễ, Phong tục và lễ nghi của người Việt..., đặc biệt, trong cuốn Thọ mai gia lễ, của tác giả Tiến sỹ Hồ Sỹ Dương, cho rằng: việc bốc mộ (cát táng) là một việc làm cùng bất đắc dĩ, “Thương tâm thảm mục”.

 Vì vậy, hộp xá lị ở Tháp Nhạn Hồng Long mà Viện Khảo cổ Việt Nam tìm được năm 1985, nay Bảo tàng Tổng hợp Nghệ An quản lý đã hơn 36 năm nằm trên phần dương là quá lâu, khiến lòng chúng ta thêm day dứt!?

 Từ khi có thông tin UBND tỉnh Nghệ An “Quyết định về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng công trình: Bảo tồn, tôn tạo di tích lịch sử đền Hồng Long và phục dựng Tháp Nhạn...” (số 2095/QĐ - UBND, 30/6/2020), lòng dân Hồng Long và các vùng lân cận tỏ ra hân hoan sung sướng, tự hào, chờ đón, mong sớm được chứng kiến hộp xá lị về nơi rú Nhạn quê hương mình.

Upload

Hộp xá lị được trang trí hoa văn tinh xảo

Xét về thực tế đời sống tâm linh

Như chúng ta biết, trong đời sống sinh hoạt của người Việt, từ xưa đến nay, việc sống và chết đều được coi trọng như nhau và qua từng thời kỳ, từng vùng mà tục lệ này tuy có chỗ khác nhau, nhưng điểm chung là rất phong phú, đa dạng, phức tạp. Gần đây, theo hướng “trở về cội nguồn”, “lá rơi về cội”, v.v, nhiều người, nhiều địa phương đã đầu tư lớn cho việc cất bốc mồ mả. Có thể chỉ ra mấy sự kiện đáng chú ý, như: Việc hoàn táng đức vua Lê Dụ Tông (2006), vua Duy Tân (1987) và nay dòng họ Nguyễn - Triều Nguyễn rất muốn đưa mộ vua Hàm Nghi về nước mà chưa thể thực hiện được!?

 Cần nhắc lại sự kiện hoàn táng đức vua Lê Dụ Tông để thấy rõ: Tại sao lại khai quật mộ vua? Tại sao thi hài vua để nghiên cứu, bảo quản dài 42 năm? Tại sao lại hoàn táng vua về chỗ cũ? Công việc hoàn táng như thế nào?... để thấy được tính không đơn giản của công việc này.

 Đức vua Lê Dụ Tông (1680-1731), có tên húy là Lê Duy Đường con trưởng của vua Lê Hy Tông. Lê Dụ Tông là vị hoàng đế thứ 11 của nhà Lê Trung hưng và thứ 22 của triều Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam, ở ngôi 24 năm (1705-1729) và mất vào tháng Giêng năm Tân Hợi (1731).

 Mộ vua Lê Dụ Tông được phát hiện ngẫu nhiên vào tháng 2 năm 1958 tại làng Bái Trạch, xã Xuân Giang, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Năm 1964, mộ được khai quật và di hài vua đưa về Bảo tàng Lịch sử Việt Nam để lưu giữ và nghiên cứu. Ngày 2/4/1964 Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức mở quan tài trước sự chứng kiến của các quan chức nhà nước. Ngày 8/4/1964, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đã họp báo công bố kết quả khai quật và nghiên cứu. Từ năm 1964 đến 2006, di hài vua Lê Dụ Tông được bảo quản trong kho có môi trường ổn định, phù hợp với điều kiện bảo quản hiện vật hữu cơ.

 Năm 1996, Hội đồng họ Lê Việt Nam có đề nghị Bộ Văn hóa - Thông tin cho phép đưa di hài vua Lê Dụ Tông về an táng tại Thanh Hóa.

Mười năm sau, tháng 10 năm 2006, Thủ tướng Chính phủ đồng ý giải quyết việc đưa di hài vua Lê Dụ Tông về hoàn táng tại Thanh Hóa. Tại Công văn số 7618/VPCP - KGVX, ngày 29/10/2009, Văn phòng Chính phủ đã thông báo ý kiến của Thủ tướng Chính phủ về việc hoàn táng thi hài vua Lê Dụ Tông như sau:

- Giao cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa, các cơ quan liên quan và Hội đồng họ Lê Việt Nam tổ chức việc hoàn táng di hài vua Lê Dụ Tông tại địa điểm do Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa lựa chọn. Về nghi lễ: có thể vận dụng nghi thức truyền thống kết hợp với nghi thức hiện hành, đảm bảo trang trọng, tiết kiệm.

- Về kinh phí: Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa bố trí ngân sách địa phương và huy động các nguồn vốn hợp pháp khác để thực hiện.

- Về chương trình, kế hoạch và nghi thức cơ bản sau đây: Ban tổ chức lễ hoàn táng: Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa, và các cơ quan có liên quan, đại diện Hội đồng họ Lê Việt Nam...

- Về thời gian: Bắt đầu từ 01 giờ sáng và kết thúc vào hồi 11 giờ cùng ngày, ngày 25/01/2010 (tức ngày 11 tháng Chạp năm Kỷ Sửu).

- Địa điểm hoàn táng: tại làng Bái Trạch, xã Xuân Giang, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

- Chương trình hoàn táng được tổ chức trang trọng, quy mô và đầy đủ các nghi lễ.

Qua sự kiện trên, chúng ta thấy việc hoàn táng không đơn giản, tất nhiên đó là việc hoàn táng cho một vị vua - Vua Lê Dụ Tông. Tục lệ, tín ngưỡng từ xưa đến nay có nhiều điểm phức tạp. Đối với người bình thường, tuy qui mô, tính chất và các điều kiện thực hiện có đơn giản hơn, nhưng thủ tục vẫn rườm rà, nhiêu khê.

 Vấn đề đặt ra là hộp xá lị Tháp Nhạn Hồng Long là Bảo vật Quốc gia và khi di tích này được phục dựng xong, thì việc tiến hành đưa hộp xá lị về chỗ cũ hay để lại nơi bảo tàng? Thủ tục như thế nào? Đem so sánh việc này với việc hoàn táng đức vua Lê Dụ Tông là không nên, nhưng thoáng qua, chúng ta dễ thấy cả hai có điểm chung lớn, đó là vấn đề tâm linh rất quan trọng.

Xét về Luật Di sản Văn hóa Việt Nam

Nghiên cứu Luật Di sản văn hóa Việt Nam: Số 28/2001/QH10, có 7 chương, 74 điều. Đặc biệt, tại Chương IV, mục 2: Di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, có 6 điều, trong đó đáng chú ý các điều 41, 42, 43, 46, với nội dung chính có thể tóm lược như sau:

Điều 41

  1. Mọi di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thu được trong quá trình thăm dò, khai quật khảo cổ và do tổ chức, cá nhân phát hiện, giao nộp phải được tạm nhập vào kho bảo quản của bảo tàng cấp tỉnh nơi phát hiện. Bảo tàng cấp tỉnh có trách nhiệm tiếp nhận, quản lý và báo cáo Bộ Văn hoá - Thông tin...

Điều 42

  1. Bảo vật Quốc gia được bảo vệ và bảo quản theo chế độ đặc biệt. Nhà nước dành ngân sách thích đáng để mua bảo vật quốc gia...
  2. Khi thay đổi chủ sở hữu bảo vật quốc gia ở trong nước thì chủ sở hữu cũ phải thông báo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền về văn hoá - thông tin nơi đăng ký bảo vật quốc gia về họ, tên và địa chỉ của chủ sở hữu mới của bảo vật quốc gia đó trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày thay đổi chủ sở hữu.

Điều 43

  1. Di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc sở hữu toàn dân, sở hữu của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội phải được quản lý trong các bảo tàng và không được mua bán, tặng cho;...

Điều 46

Việc làm bản sao di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia phải bảo đảm các điều kiện sau:

  1. Có mục đích rõ ràng;
  2. Có bản gốc để đối chiếu;
  3. Có dấu hiệu riêng để phân biệt với bản gốc;
  4. Có sự đồng ý của chủ sở hữu di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia;
  5. Có giấy phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về văn hoá - thông tin.

Căn cứ vào Luật Di sản nói chung và các các điều 41, 42, 43, 46 nói riêng, chúng ta có thể thực hiện tốt việc đưa hộp xá lị về lại vị trí chôn cất cũ nơi Tháp Nhạn Hồng Long. Vì, làm như vậy, trước hết là tôn trọng giá trị lịch sử, văn hóa, tôn giáo và yếu tố tâm linh. Hai là hộp xá lị khi đã là Bảo vật Quốc gia lại càng được trân quý và được bảo quản tốt hơn theo Luật Di sản với sự bổ sung bởi một cơ chế bảo quản mới phù hợp với điều kiện thực tế địa phương, hợp lòng dân.

 Nhiều ý kiến cho rằng, nếu như khi phục dựng xong Tháp Nhạn với qui mô hoành tráng mà không có hộp xá lị thật đưa về thì e rằng ý nghĩa văn hóa, lịch sử, yếu tố tâm linh của di tích sẽ rất ít. Như thế, sẽ làm giảm sút nghiêm trọng sự hấp dẫn nhiều mặt, trong đó có yếu tố tâm linh đối với nhân dân và du khách đến tham quan. Vì vậy, áp dụng khoản 1,2 (Điều 42) trong điều kiện thực tế hiện nay chúng ta vẫn có thể bảo quản tốt hộp xá lị mà không cần thiết áp dụng Điều 46 của Luật này.

Upload

Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn. Ảnh: Phương Chi

  1. Thay cho lời kết

Từ những phân tích trên, ta thấy rằng: Việc rước hộp xá lị của Tháp Nhạn Hồng Long về nơi ban đầu của nó cách đây gần 1400 năm, tại Hồng Long mà các nhà khảo cổ học Việt Nam đã xác định được vào năm 1985 là hợp lý, vì:

- Đây là một vấn đề lịch sử, văn hóa, tôn giáo cần được tôn trọng;

- Phù hợp với xu hướng thực tế trong đời sống sinh hoạt phong tục, tín ngưỡng của nhân dân ta hiện nay;

- Đáp ứng nhu cầu thực tại của đời sống tâm linh, tôn giáo của một bộ phận nhân dân ta;

- Hoàn toàn phù hợp và được pháp luật nước ta bảo đảm. Đặc biệt, khi hộp xá lị trở thành Bảo vật Quốc gia, thì việc bảo quản Hộp xá lị sẽ được áp dụng theo Luật Di sản Văn hóa 2001 và được bổ sung thêm nội dung mới phù hợp với điều kiện thực tế địa phương hiệu lực, hiệu quả;

- Hoàn thành phục dựng Tháp Nhạn và đưa hộp xá lị trở lại nơi đây sẽ tạo nên động lực lớn phát triển kinh tế - xã hội cho Nghệ An nói chung, Nam Đàn nói riêng. Đặc biệt, Tháp Nhạn Hồng Long, cùng với Khu Di tích Kim Liên, Khu lưu niệm Phan Bội Châu, Chùa Đại Tuệ, Khu di tích Mai Hắc Đế, sẽ trở thành một trong những trung tâm du lịch lịch sử, văn hóa, tâm linh hấp dẫn nhất không chỉ của Nghệ An mà còn của khu vực Bắc miền Trung và cả nước.

 

Tài liệu tham khảo

  1. Các tài liệu về phong tục, tập quán, tín ngưỡng Việt Nam.
  2. Cổng thông tin điện tử Chính phủ Việt Nam.
  3. Luật Di sản Văn hóa Việt Nam (số 28/2001/ QH10).
  4. Từ điển Wikipedia.
Diễn đàn khác:
Giải pháp phát triển du lịch miền Tây Nghệ An giai đoạn 2020-2025 (12/10/2021)
Văn miếu Nghệ An - Nhìn từ góc độ văn hóa (12/10/2021)
Vaccine hóa cộng đồng cứu cánh số 1 cho các doanh nghiệp Nghệ An trong đại dịch (28/9/2021)
Nghiên cứu, giữ gìn, phát triển sự trong sáng và chuẩn hóa tiếng Việt trong thời kì hội nhập quốc tế hiện nay (27/9/2021)
Tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua giám sát phản biện của nhân dân (27/9/2021)
Chính cư, ngụ cư và những công dân hạng hai (22/9/2021)
Thanh Chương ra đời khi nào? (Trao đổi cùng ông Hồ Sỹ Hùy, tác giả bài viết “Về danh xưng Thanh Chương”) (1/9/2021)
1 + 1 chưa chắc bằng 2 và các vấn đề trong dạy học Toán (1/9/2021)
Chủ động chuẩn bị các điều kiện triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông mới (1/9/2021)
Phòng, chống suy thoái quyền lực (1/9/2021)
Khó khăn trong nhận diện hành vi bạo lực gia đình (13/8/2021)
Phải hài hòa lợi ích trong phát triển kinh tế di sản (12/8/2021)
Chuyển đổi kỹ thuật số và những “lối thoát” cho doanh nghiệp Nghệ An trong thời kỳ đại dịch (5/8/2021)
Chuyển đổi số với doanh nghiệp Nghệ An - Thực trạng và giải pháp (5/8/2021)
Về danh xưng Thanh Chương (5/8/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 415 | Tất cả: 3,402,327
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp