KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Hiện đại hóa trong ẩm thực của người Thái ở Bản Ang
Tin đăng ngày: 5/4/2021 - Xem: 87
 

SỸ HÀO

Bản Ang là bản người Thái thuộc xã Xá Lượng (Tương Dương). Trong bản hiện nay có 213 hộ gia đình sinh sống với 925 nhân khẩu, chủ yếu là Thái. Khác với người Thái ở nhiều nơi khác sống chủ yếu bằng canh tác ruộng nước thì người Thái ở Bản Ang sống chủ yếu bằng nương rẫy và một số nghề phụ. Trong xã hội truyền thống, người Thái chủ yếu ăn đồ nếp. Công thức ăn cơ bản của họ gồm có xôi-rau (củ, quả)-thịt-cá. Bao gồm các món chính là xôi nếp, rau rừng, thịt rừng và một số thịt vật nuôi ở nhà, cá đánh bắt ở sông và suối. Thức chấm chủ yếu của họ là các loại chẹo hay chẻo do họ chế biến từ các loại thực phẩm khác nhau. Hiện nay, văn hóa ẩm thực của người Thái ở Bản Ang đang hiện đại hóa nhanh chóng.

Upload

Xôi: là thức ăn chính của người Thái trước đây. Từ trên nương rẫy, người ta trồng chủ yếu là lúa nếp-nguồn lương thực chính của họ. Theo những người lớn tuổi trong bản chia sẻ thì người miền núi chủ yếu trồng và ăn đồ nếp nhiều hơn do đặc trưng về canh tác cũng như tính chất của đồ ăn. Họ sống chủ yếu bằng canh tác nương rẫy và trên nương rẫy thì trồng lúa nếp năng suất hơn. Với lại ăn đồ nếp no lâu hơn, là một thuận lợi đối với dân đi làm nương vốn phải đi lại vất vả do nương rẫy xa với nhà ở. Kỹ thuật nấu xôi và đồ xôi truyền thống của người Thái như sau: Cho gạo nếp vào ngâm nước để gạo ngấm nước, nở ra và mềm hơn. Sau đó cho gạo vào hông để hông xôi. Hông là một dụng cụ hình trụ rỗng cả hai đầu, được làm bằng ghỗ, thường là một thân cây tròn được khoét ruột mà tạo thành. Phía dưới đáy hông được đặt một vỉ để khi cho khi đổ gạo vào thì không bị lọt xuống. Vỉ được đan bằng tre hoặc nứa, có nhiều lỗ nhỏ để hơi lên được, thoát nước nhưng gạo không bị lọt qua. Khi cho gạo vào hông thì cho hông vào một cái niếng bằng kim loại, trong niếng cho nước vào và đun. Khi nước sôi, hơi nước bốc lên hông và làm chín gạo bằng cách cách thủy. Sau đó cho xôi ra mâm để đồ. Họ cũng làm cho món xôi của mình đẹp lên bằng cách dùng các lá rừng để tạo nên những màu sắc đẹp hơn và ăn ngon hơn như bằng lá cẩm hay một số lá khác. Hiện nay, người Thái ở Bản Ang có một sự thay đổi lớn trong văn hóa ăn của họ, đó là chuyển từ ăn đồ nếp sang ăn đồ tẻ. Phần lớn người dân hiện tại chủ yếu ăn cơm tẻ, một phần gạo do họ sản xuất được với các giống lúa mới có thể trồng trên nương, phần khác là họ mua gạo từ nơi khác chuyển về. Xôi chỉ được người dân làm để ăn buổi tối hoặc vào các dịp lễ. Cùng với nó là hàng loạt thay đổi khác như cách chế biến, sự giao lưu trao đổi hàng hóa. Hầu hết các gia đình đều có nồi cơm điện để nấu cơm dù có khi họ vẫn nấu bằng bếp củi. Sự thay đổi này, như người dân chia sẻ là do thuận tiện hơn nhưng họ vẫn thích ăn xôi, nhất là những người lớn tuổi cũng như những người phải đi làm nương xa vì xôi ăn no được lâu và mang theo dễ dàng hơn. Theo ông Lương Văn Hùng, 70 tuổi thì “Người Thái trước đây là ăn xôi thôi. Xôi ăn vào thì no lâu, đi làm nương hay vào rừng săn bắn, chặt gỗ sẽ lâu bị đói hơn. Nếp của người dân ở đây làm ra rất dẻo, xôi đồ xong để được lâu mà vẫn rền, thơm. Lúc đi đường mang theo lại thuận lợi vì không cần nhiều thứ kèm theo ăn vẫn ngon. Chỉ cần xôi với một ít chẹo hay ít muối là có thể đi làm cả ngày mà không lo đói. Bây giờ ăn cơm tẻ thì nhanh đói hơn. Nên khi ở nhà thì ăn thôi chứ đi làm nương hay vào rừng chúng tôi vẫn thích mang xôi đi ăn hơn”.

Upload

Rau, củ, quả: là một nguồn thức ăn quan trọng, trước đây chủ yếu họ lấy trong rừng hoặc trồng trên nương rẫy. Chủ yếu gồm các loại như rau bí, rau dớn, rau pác mọn, mướp, dưa chuột, ... cách chế biến của họ chủ yếu là luộc lên chấm muối hoặc chẹo. Hiện nay, ngoài nguồn rau họ tự trồng thì họ còn mua các loại rau của người Kinh lên bán. Và ngoài luộc để chấm thì họ còn xào, nấu theo nhiều cách khác nhau.

Upload

Thịt, cá: là nguồn thực phẩm chính trong đời sống của người Thái. Trước đây, nguồn thịt chủ yếu dựa vào săn bắn trên rừng mà có được. Chủ yếu là họ săn bắn các loại thú nhỏ như sóc, gà rừng, lợn rừng, nhím... việc săn bắn thường được kết hợp với việc canh tác và bảo vệ mùa màng, chủ yếu là việc của đàn ông và theo hộ gia đình. Cũng có những lúc họ săn được những con thú lớn như nai, huơu hay cả hổ, trong những cuộc săn này thì có nhiều người tham gia hơn. Một phần họ phải cống nạp cho tạo mường ở bản, một phần được chia nhau. Sau này thì không phải cống nạp cho tạo nhưng rồi nhà nước cấm săn bắn các loại thú quý nên cũng hạn chế dần. Nếu thịt chủ yếu là săn bắn trên rừng thì đánh bắt cá ở sông, suối cũng là một nguồn thực phẩm quan trọng. Người Thái ở đây tự tạo ra các loại chài, lưới để đánh cá và chủ yếu đánh bắt trên sống Nậm Rộ cùng với một số suối ở quanh vùng. Bên cạnh đó, người Thái cũng nuôi một số vật nuôi làm thực phẩm như lợn, gà... nhưng chủ yếu họ mổ thịt khi có công việc, tổ chức lễ cúng hay tiếp đãi khách quý. Ngày thường họ vẫn chủ yếu ăn xôi với các loại rau hoặc thêm thịt, cá đánh bắt được. Cách chế biến chủ yếu của họ là nướng và làm đồ lam. Các loại thịt nướng, gác bếp và nấu trong ống lam là đặc sản được người Thái ưa thích. Tuy nhiên, hiện nay đã có nhiều thay đổi. Nguồn thịt từ săn bắn đã không còn được phổ biến như trước do chính sách cấm săn bắn các thú quý và các loài thú cũng hiếm hơn. Nguồn cá bị giảm do khi xây dựng thủy điện và kiểm soát dòng chảy thì lượng cá cũng không còn nhiều và khó đánh bắt. Nguồn thực phẩm củ yếu dựa vào chăn nuôi và mua từ người Kinh ở ngoài chợ hay chỗ các quán bán ven đường quốc lộ.

Upload

Người Thái ở Bản Ang trước đây có làm và uống rượu cần. Họ cũng nấu rượu men lá. Nhưng khoảng vài thập kỷ qua họ chuyển gẳn qua uống rượu gạo tự nấu bằng men mua ngoài chợ. Hầu hết trong bản hiện nay không biết nhiều về cách làm men lá và cách làm rượu cần của cha ông trước đây. Họ học cách nấu rượu của người Kinh. Nhưng cũng chỉ có một số gia đình nấu rượu, còn lại hầu hết đi mua các nhà khác về uống. Trong đời sống hiện nay, người dân chủ yếu uống rượu gạo và một số người trẻ tuổi còn uống bia chai, bia lon mua từ các quán trong bản.

Upload

Sự thay đổi trong sinh hoạt ăn uống cũng làm cho các nghi lễ liên quan đến sản xuất nông nghiệp, đến ẩm thực cũng biến đổi. Trong đó, nghi lễ quan trọng nhất là cúng cơm mới. Trước đây, người Thái ở Xá Lượng cũng có tổ chức lễ cúng cơm mới ở cấp bản, thường được tổ chức ở đền thờ của bản để báo cáo với ma bản về một mùa màng vừa xong và cầu mong cho mùa màng sắp tới được thuận lợi. Tùy theo những năm được mùa hay mất mùa mà cả bản tổ chức lễ cúng cơm mới to hay nhỏ. Có khi mổ cả trâu, bò nếu là năm được mùa, bình thường thì mổ lợn để làm cỗ cúng. Thường lễ cúng cơm mới cũng gắn liền với những ngày lễ hội của cả bản. Sau khi thu hoạch mùa màng xong thì cả bản tổ chức cúng cơm mới và vui chơi sau một mùa làm việc vất vả. Trong ngày hội này, người dân tổ chức các trò chơi dân gian và lễ hội kéo dài có thể nhiều ngày để mọi người vui chơi, thưởng thức các giá trị văn hóa truyền thống từ ném còn, kéo co, cồng chiêng, nhảy sạp, múa xòe, ca hát,... Nhiều năm gần đây, canh tác nương rẫy gặp nhiều khó khăn khi đất rừng ngày càng bị thu hẹp nên càng ngày họ ít tổ chức những lễ cúng cơm mới cấp bản. Hiện tại chỉ cúng cơm mới ở cấp độ gia đình. Sau khi thu hoạch xong nương rẫy, các gia đình tự tổ chức cúng cơm mới trong gia đình mình. Họ có thể tự cúng luôn hoặc mời thầy mo về cúng. Mâm cỗ cúng khá đơn giản, thường là mổ một con gà trống và mâm xôi để làm lễ. Tổ chức trong gia đình nên họ mời tổ tiên về để báo cáo về một mùa màng vừa qua và cầu mong tổ tiên phù hộ để mùa màng tiếp theo thu hoạch được nhiều hơn nữa. Do sự phát triển của kinh tế, ngành nghề ngày càng đa dạng hơn và sản xuất cũng ổn định nên các nghi lễ liên quan đến mùa màng ngày càng giản đơn hơn. Sau đó là mời anh em và láng giềng, tùy theo quan hệ của chủ nhà, đến uống rượu chung vui. Phần lễ hội trong lễ cúng cơm mới thì không còn nữa.

Upload

Tóm lại, văn hóa ẩm thực của người Thái ở Bản Ang đang hiện đại hóa nhanh chóng. Thức ăn chính đang chuyển đổi từ nếp sang tẻ. Việc sử dụng các thực phẩm cũng có sự thay đổi, các sản phẩm từ núi rừng ngày càng ít dần trong khi sự xuất hiện của các thực phẩm nuôi trồng ở địa phương hoặc nơi khác mang đến đang dần tăng lên. Nhiều loại thực phẩm mới nhu dầu ăn, mì chính, đường hạt, xì dầu... bắt đầu xuất hiện trong bữa ăn của người Thái. Cùng với đó là sự thay đổi trong cách chế biến, khi mà một số phương pháp như nướng, làm đồ lam, luộc vẫn còn thì các cách chế biến khác với những công cụ hiện đại hơn như nồi cơm điện, xào, rán, kho, om đang chiếm lĩnh dần trong đời sống của họ. Điều đó cũng cho thấy, trong quá trình phát triển, làm sao để giữ gìn được những nét văn hóa truyền thống là bài toán khó đối với các cộng đồng./.

 

KHXHNV & Đời sống khác:
Lời căn dặn của Bác Hồ với thiếu nhi (7/5/2021)
Những thước phim tài liệu vô giá về Bác Hồ (7/5/2021)
Xây dựng dòng họ văn hóa gắn với gìn giữ phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình dòng họ trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở (5/5/2021)
Những cải cách đáng ghi nhận cho doanh nghiệp (4/5/2021)
Những ca khúc đầy ấn tượng ra đời trong Đại thắng mùa Xuân năm 1975 (4/5/2021)
Hồ Chí Minh - Người thiết kế một nhà nước Việt Nam kiểu mới (30/4/2021)
Ngày giải phóng miền Nam 30/4/1975 qua những bức ảnh màu quý hiếm (28/4/2021)
Để hương Trầm Quỳ Châu ngày càng phát triển (28/4/2021)
Miền Tây Nghệ An với công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa vật thể (9/4/2021)
Lần đầu tiên được gặp Bác Hồ (9/4/2021)
Bản sắc địa phương và toàn cầu hóa (9/4/2021)
Xây dựng mô hình trường học hạnh phúc (8/4/2021)
Nhìn lại năm 2020 qua biến cố Covid-19 (8/4/2021)
Hiện đại hóa trong ẩm thực của người Thái ở Bản Ang (5/4/2021)
Bức tranh nghèo đói vùng dân tộc thiểu số ở Nghệ An (5/4/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KHCN số tháng 4/2021
Tạp chí Truyền hình KHCN số tháng 4/2021
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,855 | Tất cả: 2,982,730
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp