ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ
SỨ QUAN ĐINH NHO HOÀN VÀ VUA KHANG HY
Tin đăng ngày: 29/6/2016 - Xem: 1486
 

Đinh Nho Hoàn sinh năm 1671 tại làng An Ấp - Hương Sơn (nay là xã Sơn Hòa, Hương Sơn, Hà Tĩnh). Năm 14 tuổi (1684) ông thi đậu Tam trường, năm 23 tuổi (1693) đậu Giải Nguyên, năm 30 tuổi (1700) đậu Nhị Giáp Tiến sĩ.

Tháng 8/1702, ông được bổ nhiệm làm Tham Chánh tỉnh Sơn Tây, tháng 7/1704 được thăng Đốc trấn tỉnh Cao Bằng. Ông hết mực chăm lo việc hưng lợi, trừ gian, giảm thuế khóa, mở rộng giao thương, phát triển dân sinh, dân trí để giữ yên bờ cõi vùng biên ải. Chỉ sau 5 tháng ông lên Cao Bằng, Hoa thương, thương nhân ở đây đã dựng bia đá ở Hội quán Cao Bình để ghi tạc công lao ông. Văn bia có đoạn viết:

Chúng tôi thấy lòng ngài sáng như gương, trong như vẽ. Xưa nay các quan thương dân cũng có nhưng chưa ai thương đến khách buôn như Ngài… Đức trung thành của Ngài loài vật còn cảm động, Đức liêm chính của Ngài cây cỏ mãi còn xanh…(1).

Tháng Giêng Vĩnh Thịnh năm thứ XI (1815), Đinh Nho Hoàn rời Thăng Long ngược Ải Bắc đi sứ nhà Thanh (Khang Hy thứ 55). Mất hơn 11 tháng, đoàn sứ bộ của Đinh Nho Hoàn mới đến được Bắc Kinh. Theo lịch hẹn của triều đình nhà Thanh, đoàn cùng sứ bộ các nước láng giềng Việt Nam, Cao Ly, Nhật Bản … đến cửa Thiên An Môn để diện kiến. Cửa đóng chặt, không người đón, không lời hẹn chỉ có một chữ “ĐÔNG” treo trước cổng. Các đoàn sứ thần bối rồi ra về. Riêng Đinh Nho Hoàn thì tủm tỉm cười bởi nhìn chữ “ĐÔNG”, Đinh Nho Hoàn đã hiểu được thâm ý sâu xa của vua Khang Hy là tiếp sứ thần vào ngày 18/12 (tượng hình chữ ĐÔNG gồm ba chữ thập, bát, nhật).

Upload

Hoàng giáp Đinh NHo Hoàn - tấm gương sáng về đạo đức của người làm quan

Sáng ngày 18/12, đoàn sứ bộ Việt Nam lại đến Thiên An Môn. Vua Khang Hy phải thốt lên:

Sứ bộ Nam Giao trác việt hơn người!

Những ngày sau đó, qua tiếp kiến, vua Khang Hy càng quý mến Đinh Nho Hoàn bởi kiến thức thâm hậu, thi thư am tường mà khiêm nhường, phong thái khoan thai, đĩnh đạc mà hợp lễ nghi, ứng xử trôi chảy mà khiêm tốn, xử trí mọi việc ngoại giao, êm ái.

Hoàn tất quốc sự, đoàn sứ bộ lên đường về nước nhưng chẳng may Đinh Nho Hoàn lâm bệnh trọng, ông qua đời vào ngày 27/12/1915. Hay tin sứ thần Đinh Nho Hoàn qua đời, dẫu công việc những ngày giáp tết Nguyên Đán bộn bề, vua Khang Hy đã đến tận linh cữu phúng viếng và ban Ngự văn trong sổ tang:

Tạm dịch:

“Ôi! Người Nam Giao ta ơi!

Người sao chẳng sống.

Sống nên khoa mục

Sống ấy là vinh

Ôi! Người Nam Giao ta ơi!

Người ai chẳng chết

Chết vì việc nước

Chết ấy như sống

Trẫm tế người ba tuần rượu

Linh thiêng ngươi về hưởng”(2).

Thương tiếc, quý trọng sứ quan Đinh Nho Hoàn, vua Khang Hy còn giao cho triều đình nhà Thanh giúp đỡ đoàn sứ thần Việt Nam quàn thi hài ông trong quan ngoài quách theo lối truyền thống giữ gìn thi hài lâu dài của các vua chúa Trung Quốc để đưa về Việt Nam và tổ chức trọng thể lễ truy điệu ông trước khi đưa thi hài về nước(3). Nhà vua Khang Hy đã gửi bài văn tế ông:

“Đi sứ triều đình ta để tỏ việc đại nghĩa, trung thành, thân thiện. Vua (Khang Hy) thương người quá cố đó là lòng nhân sâu quan tâm đến nơi xa. Ông phụng mệnh vương quốc Nam Việt, từ phương xa vượt biển trèo non.

Hổ động đình bái tạ ngắm trời.

Công việc ấy vừa xong xuôi

Sao ông nỡ rời cõi thế

Trẫm nay vô cùng thương tiếc

Đắc ban cho ông lễ phúng

Để thỏa lòng ở cõi u minh

Than ôi!

Núi sông xa cách, ruổi rong trạm dịch hoang vu

Tận trung mà hy sinh tính mệnh, hồn về quê cũ.

Ông linh thiêng hãy còn quanh quất

Xin nhận lễ tế này”(4).

Phải 10 tháng sau, thi hài Đinh Nho Hoàn mới về đến Thăng Long. Triều đình nhà Lê đã trọng thể tổ chức lễ truy điệu ông. Ngày 10/10/1716, vua sai Kim Tử Vĩnh Lộc Đại phu Thượng Bảo Tự Khanh Tạ Đăng Huân kính tế trước linh cữu Đinh Nho Hoàn, đọc bài văn tế của triều đình nhà Lê Dụ Tông:

Tạm dịch: “Ngày 10 tháng 10 năm Vĩnh Thịnh thứ 12 Hoàng đế đặc biệt sai Kim Tử Vĩnh Lộc Đại phu, Thượng bảo tự khanh Tạ Đăng Huân kính tế trước linh cửu Thượng bảo tự khanh Đinh Nho Hoàn rằng:

“Kẻ làm tôi không cậy thông minh, thần tử dốc lòng trung với nước.

Xét điều lễ tỏ lòng với triều đình đã có điều ân, báo nghĩa.

Nhớ ông thay!

Dòng dõi thế gian, danh cao khoa giáp

Sân nhà Ngu nghiêm kính, giúp mở mưu mô lớn cho vua.

Đường nhà Chu rong ruổi, nghĩ phải gắng chăm lo việc nước.

Đường đi xa phải tỏ công lao, sao nghĩ đến chuyện ngày về tận thế.

Trong đường hành trình gấp rút, cờ xe sứ thần sầm sập trở về.

Ngờ đâu về đến cửa khuyết, cờ tuyết vua sứ giả lẻ loi rọi xuống.

Ta cáo phó mới nghe. Tình thương sao dễ vậy!

Nay bày lễ tế cho thỏa vong linh

Ông hãy về hưởng lễ”(5).

Sau khi qua đời, Đinh Nho Hoàn đã được triều đình nhà Lê vinh thăng là Kim Tử Vĩnh Lộc Đại Phu, Lễ bộ tả thị Lang, Tá trị thượng Khanh, Thọ sơn tử Thụy giám định. Đến đời Cảnh Hưng gia phong Đắc Đạt Đại Vương, Dực Bảo Trung Hưng phúc thần.

Đền thờ ông ở Sơn Hòa - Hương Sơn - Hà Tĩnh đã được xếp hạng Di tích Lịch sử Văn hóa năm 2008.

 

Chú thích

(1), (2), (4), (5): Nguyên bản bằng chữ Hán, lưu trữ tại Viện Hán Nôm mã lưu trữ 41409. Bản dịch của PGS.TS Ngô Đức Thọ, Viện Hán Nôm.

(3) Để đưa thi hài Đinh Nho Hoàn về nước, đoàn sứ thần được sự giúp đỡ của Vua Khang Hy quàn thi hài ông trong quan ngoài quách, thi hài ông được quấn 18 lớp vóc, quan tài được làm bằng một loại gỗ rất tốt. Ngoài quan tài là quách được làm bằng một loại hỗn hợp bột đá vôi… rất cứng, không thấm thoát nước, bọc kín. Năm 1984, lăng Đinh Nho Hoàn phải di dời để làm thủy lợi theo chủ trương của địa phương con cháu, trong họ không thể di dời được cả quách vì nó quá to, nặng. Phải vất vả mới mở được quách. Thi hài còn nguyên, con cháu đành phải mai táng cụ sau 3 năm (1987) mới cải táng được.

Nguyễn Khắc Thuần

Đất và người xứ Nghệ khác:
Truyền thống hiếu học trên mảnh đất Dương Xuân (5/6/2019)
Miền Tây Nghệ An - Phong phú các loại hình văn hóa vật thể (24/5/2019)
Đào nương Trần Thị Khoan Cung phi của chúa Trịnh (21/5/2019)
Dòng họ 5 thế kỷ hát ca trù (21/5/2019)
Truyền thống hiếu học trên mảnh đất Dương Xuân (24/4/2019)
Tiền sĩ Trần Đình Phong với nền giáo dục khoa bảng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX (24/4/2019)
Họ Trần và Giáp ca Trần Đức Lương với nền ca trù xứ Nghệ (23/4/2019)
Con người nhân cách thầy đồ Nghệ dưới triều Nguyễn (2/4/2019)
Hồ Hữu Thới - Người nhạc sĩ của quê hương (29/3/2019)
Được nhà vua ban thưởng (28/3/2019)
Mùa thu trên đất Hưng Nguyên nhớ Anh hùng lao động Cao Lục (1) (28/3/2019)
Nguyễn Tất Thành ở Luân Đôn (22/3/2019)
Việc thờ tự xưa và nay ở Làng Quỳnh (30/1/2019)
Dọc ngang sông biển Quỳnh Lưu (9/1/2019)
Phan Sào Nam và hát đối dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh (2/1/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 200 | Tất cả: 1,738,761
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp