DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Ngày nay có nên thờ Thánh vương Bạch Đế?
Tin đăng ngày: 10/3/2021 - Xem: 651
 

Thái Huy Bích

  1. Sự xuất hiện từ “Thánh vương Bạch Đế” ở xã Hưng Thành

Có một ngôi đền ở xã Hưng Khánh (nay thuộc Hưng Thành) đã trở thành phế tích, nhân dân gọi là đền Hai Voi, vì có 2 con voi đá chầu trước cửa. Nhân dân mong muốn phục dựng ngôi đền có tiếng linh thiêng này. Năm 2010, tôi sưu tầm được một số sắc phong đã cũ nát, nhưng vẫn đọc được chữ, biết được: đây là sắc phong cho xã Văn Viên, Hưng Nguyên thờ 2 vị thần:

  1. Cung Phi Nguyễn Thị Bích Châu (giỗ chính 12/2 AL, Hà Tĩnh giỗ 11/2 AL ), ở đây có lễ tế 10/2, nhưng không biết tế ai? Tôi đoán ngày xưa các cụ đã tế bà Bích Châu. Theo cố PGS. Ninh Viết Giao, viết trong Địa chí Văn hóa Hưng Nguyên, thì đền Rú Đáy thờ bà Bích Châu, nhưng đền Rú Đáy không còn, nhân dân đem sắc phong cất ở đền Hai Voi này. Theo báo cáo của Phòng Văn hóa huyện, UBND tỉnh đã phân cấp Di tích Lịch sử đền Hai Voi (chưa xếp hạng, mới kiểm kê) cho xã quản lý. Như vậy là từ xã đến tỉnh đều khẳng định đền thờ bà Bích Châu - một nhân vật lịch sử.
  2. Thần Thánh vương Bạch Đế do tôi dịch sắc năm 2010 mới lộ ra tên. Tên vị thần này lúc đầu nhân dân chưa từng nghe, trong kiểm kê di tích cũng không biết có sắc phong vị này. Thời Lê vị này có rất nhiều sắc phong, mỹ tự cũng nhiều như thần Cao Sơn Cao Các, nhưng triều Nguyễn thì khác, không gọi Thánh vương nữa mà gọi là Hùng trấn Bạch Đế chi thần, nghĩa là chỉ xếp hạ đẳng thần. Cả tỉnh Nghệ An hiện không thấy ở đâu thờ vị thần này nữa. Còn Cao Sơn Cao Các nhiều nơi thờ và đều được xếp Thượng đẳng thần.

Theo quan niệm của người Trung Hoa cổ đại: Thánh vương Bạch Đế là một trong năm vị Thần được gọi là “Thần không gian”.

- Thánh vương Hoàng Đế là vị Thần màu vàng án ngự vùng trung tâm.

- Thánh vương Bạch Đế là vị Thần màu trắng án ngự phía Tây.

- Thánh vương Thanh Đế là vị Thần màu xanh án ngự phía Đông. 

- Thánh vương Xích Đế là vị Thần màu đỏ án ngự phía Nam.

- Thánh vương Hắc Đế là vị Thần màu đen án ngự phía Bắc.

  1. Một số tư liệu liên quan
  2. Trên Tạp chí KH&CN Nghệ An số 10/2014, đã đăng bài Đền thờ Chế thắng Phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu, nay xin tóm tắt:

1.1. Tóm tắt thần tích

Bà Nguyễn Thị Bích Châu quê ở huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định sớm nổi tiếng thông tuệ. Giỏi văn chương thi phú, thạo âm nhạc. Càng lớn, nhan sắc nàng Bích Châu càng diễm lệ, lại có một khối óc nhận xét rất tinh vi, xuất sắc. Năm 1373, bà được Trần Duệ Tông tuyển làm cung phi, được nhà vua rất đỗi thương yêu, thường gọi ái phi Bích Châu. Bà nổi tiếng là người tài sắc vẹn toàn, giúp vua nhiều kế sách trong việc trị nước an dân.

Sau thời gian ngắn ở chốn hoàng cung, ái phi Bích Châu nhận thấy đức quân vương tính nóng nảy, thiếu bản lĩnh, triều chính đang có nguy cơ rạn nứt suy sụp, nàng đăm chiêu chú tâm soạn thảo bản điều trần dâng vua, nhan đề: “Kê minh thập sách” nêu 10 kế sách trị nước an dân. Đại ý mượn tiếng gà gáy sáng để thức tỉnh nhà vua.

Xem xong bản điều trần của ái phi Bích Châu, nhà vua cảm kích. Nhưng sau đó, thật đáng tiếc, trong 10 điều chẳng thực hiện một điều nào.

Năm 1376, vua Trần Duệ Tông xuống chiếu ngự giá thân chinh đi dẹp giặc Chiêm Thành. Nàng Bích Châu bồn chồn lo lắng dâng biểu khuyên can. Nhưng nhà vua nhất định không chịu nghe, nàng đành xin đi theo hộ giá. Về cái chết của bà Bích Châu có truyền thuyết, được viết trong sách “Bách thần sự tích” như sau:

Vua Trần Duệ Tông thân chinh cầm đạo quân lớn chinh phạt Chiêm Thành. Khi đoàn thuyền chiến vừa đến cửa bể Kỳ Hoa (nay là Kỳ Lợi huyện Kỳ Anh tỉnh Hà Tĩnh) trời bỗng nổi cơn phong ba bão táp. Đoàn thuyền đành tạm neo ngay lại đấy. Đêm ấy, vua Duệ Tông mộng thấy một vị thần xưng là Nam Minh đô đốc, thủ hạ của Quảng Lợi đại vương, muốn xin vua ban cho một người thiếp, nếu được như ý nguyện, mới làm cho bể yên, sóng lặng để thuyền vua đi qua. Vua sợ hãi, vội cho đòi các quan tướng và phi tần đến, kể lại giấc mơ. Trong khi các quan tướng chưa biết ứng đối thế nào, thì Bích Châu từ sau trướng bước ra, nói: “Việc linh ứng của thần nhân như vậy là rõ ràng, chẳng còn nghi ngờ gì nữa. Tiện thiếp tình nguyện liều tấm thân bèo bọt này để chu toàn cho đoàn ngự giá và quan quân”. Mặc mọi lời can ngăn, nàng Bích Châu vẫn một mực tha thiết tâu xin cho nàng có dịp được vinh hạnh phò vua, giúp quân, đền nợ nước. Nàng Bích Châu thản nhiên để thị nữ xông trầm, trang điểm cho mình. Thoáng chốc, nàng đã trâm thoa, xiêm gấm, hài thêu lộng lẫy bước ra hiến mình cho thần biển. Nhà vua nén thương đau phong tặng nàng là Thần phi.

Sau này đến thời Lê Thánh Tông, năm 1471 cũng đi đánh Chiêm Thành, qua chỗ bà Bích Châu đã trầm mình bà hiện lên báo mộng cho vua Lê và xin làm lễ giải thoát. Biết chuyện nàng Bích Châu, hôm sau, nhà vua liền viết một tờ hịch hạch tội Nam Minh đô đốc, sai thả xuống biển; lập tức vị này bị chém chết, xác nổi lên mặt nước. Sau khi thắng trận trở về, vua hạ chiếu lập đền, cấp ruộng tế và cử người trông coi; sắc phong cho bà là Chế Thắng, nên đền được gọi là Chế Thắng Phu nhân. Hàng năm, vào 12/2 âm lịch là ngày giỗ. Vua Lê Thánh Tông còn làm một bài thơ điếu bà Bích Châu.

1.2. Ba sắc phong thần cho Chế Thắng Phu nhân ở đền Hai Voi (Dịch nghĩa)

Sắc thứ nhất

Sắc phong cho Chế Thắng Hiệp thuận Thận ý Linh hiển Phu nhân Phương danh Liệt tiết Trợ hóa Đôn di Trung đẳng thần. Ngài từng hộ nước giúp dân rất linh thiêng. Nay Trẫm thuận theo mệnh trời trị nước, nhớ công phù trợ của Thần, gia tặng: Phương danh Liệt tiết Trợ hóa Đôn di Tề thục Trung đẳng thần. Chuẩn cho xã Văn Viên huyện Hưng Nguyên thờ phụng Thần như cũ, ngõ hầu Thần tiếp tục phù giúp dân ta. Kính vậy!  

Ngày 05 tháng 01 năm Tự Đức thứ 6  (1853).

Sắc thứ hai

Sắc ban cho Phương danh Liệt tiết Trợ hóa Đôn di Hiệp thuận Thận ý Linh hiển Phu nhân Trung đẳng thần. Ngài từng hộ nước giúp dân rất linh thiêng, từng được ban cấp sắc phong. Nay Trẫm thuận theo mệnh trời trị nước, nhớ công che chở của Thần. Gia tặng cho Thần là Dực bảo Trung hưng. Chuẩn cho xã Văn Viên huyện Hưng Nguyên thờ phụng Thần như cũ, ngõ hầu Thần tiếp tục phụ giúp dân ta. Kính vậy !

 Ngày 01 tháng 7 năm Đồng Khánh thứ 2 (1887).     

Sắc thứ ba

Sắc chỉ ban cho tổng Văn Viên, phủ Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Từ trước đến nay đã thờ phụng Phương danh Liệt tiết Trợ hóa Đôn ngưng Dực bảo Trung hưng Chế Thắng Hiệp thuận Thận ý Linh Hiển Phu nhân Trung đẳng thần. Đã được các triều thần ban cấp sắc phong cho phép thờ phụng. Năm Duy Tân thứ nhất, nhân đại lễ đăng quang, Trẫm mở lễ long trọng, ban bảo chiếu rộng ban ân trạch, tăng thêm phẩm hàm. Đặc chuẩn cho làng được thờ phụng như trước để ghi nhớ lễ mừng của nước và tỏ rõ phép tắc thờ tự. Kính vậy!

Ngày 11 tháng 8 năm Duy Tân thứ 3 (1909).  

Upload

 

Sắc phong Chế Thắng phu nhân Bích Châu

  1. Hai sắc phong tiêu biểu thờ Bạch Đế

Sắc thứ nhất

Sắc phong cho thần Thánh vương Bạch Đế Linh cảm Hựu quốc Phù vận Phụ chính Chiêu cảm Quang nghị Quảng tế Phù ứng Bảo hựu Hiển thiện Thi huệ Hoằng tế Thịnh đức Hậu ân Chí nhân Hoành nghĩa Tuy phúc Bảo lộc Hoằng hiến Thuỳ hưu Trợ thuận Khang dụ Hồng phổ Bác tế Thiện khánh Tích phúc Minh trí Phù quốc An tuy Dực vận Tán trị Trấn quốc Hộ dân Phù tộ Hiển linh Kính thiên Pháp tổ Khuông quốc Phúc hựu Triệu mưu Tá tích Hùng tài Vĩ lược Diễn phúc Hộ quốc An dân Bảo trị An cường Bình định Triệu tường Phong công Vĩ tích Hồng hi Dương linh Khuếch thông Chí triết Mỹ nhân Thông thánh Cao hậu Tri minh Y mỹ Dương uy Trợ thắng Khang dân An quốc Phù trị linh Bồi cơ Cố bản Điện cực Phù vận Bảo quốc Tế trị Khuông thời Diên hi Tích phúc Đại vương. Thần  được nuôi dưỡng bởi khí thiêng sông núi, ngăn ngừa hoạn nạn, diệt trừ tai ương, khiến cho dân được an lành, phù hộ cho nước được bền vững, công lao to lớn xứng đáng được phong tặng.

Tự vương tiến phong Vương vị, nắm quyền Chính phủ, tôn thờ xã tắc, củng cố giang sơn, có lễ tăng phẩm trật. Gia phong thân là: Thánh Vương Bạch Đế Linh cảm Hựu quốc Phù vận Phụ chính Chiêu cảm Quang nghị Quảng tế Phù ứng Bảo hựu Hiển thiện Thi huệ Hoằng tế Thịnh đức Hậu ân Chí nhân Hoành nghĩa Tuy phúc Bảo lộc Hoằng hiến Thuỳ hưu Trợ thuận Khang dụ Hồng phổ Bác tế Thiện khánh Tích phúc Minh trí Phù quốc An tuy Dực vận Tán trị Trấn quốc Hộ dân Phù tộ Hiển linh Kính thiên Pháp tổ Khuông quốc Phúc hựu Triệu mưu Tá tích Hùng tài Vĩ lược Diễn phúc Hộ quốc An dân Bảo trị An cường Bình định Triệu tường Phong công Vĩ tích Hồng hi Dương linh Khuếch thông Chí triết Mỹ nhân Thông thánh Cao hậu Tri minh Y mỹ Dương uy Trợ thắng Khang dân An quốc Phù trị linh Bồi cơ Cố bản Điện cực Phù vận Bảo quốc Tế trị Khuông thời Diên hi Tích phúc Phổ huệ Chiêu ứng Địch triết Đại vương. Nay phong tặng.

Ngày 24 tháng 7 năm Cảnh Hưng thứ nhất (1840).

Upload

Sắc phong Thánh vương Bạch Đế và Hùng trấn Bạch đế                  

Sắc thứ hai

Sắc phong cho Hùng trấn Bạch Đế chi thần, từng phù hộ đất nước che chở cho dân rất linh thiêng, đã được các triều ban tặng sắc phong cho phép thờ phụng. Năm Minh Mệnh thứ 21, Thánh Tổ Nhân Hoàng Đế của Trẫm mừng thọ 50 tuổi, đã ban bảo chiếu mở rộng ân trạch, long trọng lễ tăng phẩm hàm. Nay Trẫm nhận mệnh lớn của Trời, nhớ công phù trợ của thần, gia tặng là  Hùng trấn Linh thông chi Thần. Chuẩn cho xã Văn Viên huyện Hưng Nguyên được thờ phụng như cũ, ngõ hầu Thần tiếp tục phù hộ dân ta. Kính vậy.   

Ngày 1 tháng 11 năm Thiệu Trị thứ 3 (1843).

Upload

Sắc phong Thánh vương Bạch Đế và Hùng trấn Bạch Đế

Tóm lại, ngày xưa, có Hoàng đế, ngày nay không còn Hoàng đế nữa. Nhân dân đã quên Bạch đế 75 năm rồi, thì có nên xây đền hoành tráng để thờ lại vị này nữa không. Nếu thờ thì sao không tiếp nối triều Nguyễn là Hùng trấn Bạch Đế, mà lại theo nhà Lê và Trung Hoa cổ đại. Đồng thời cần trả lời câu hỏi Hoàng đế nay ở đâu? Tên vị thần Bạch Đế chưa từng được ghi danh trong bất cứ thư tịch nào ở Hưng Nguyên trước khi sắc phong chữ Hán được tôi dịch nghĩa năm 2010.

Bà Bích Châu, đền chính ở Kỳ Anh rất đông du khách cả nước đến chiêm bái, đền Hai Voi từng thờ Bà. Khi Phòng Văn hóa huyện kiểm kê di tích, nếu nhân dân và chính quyền xã không đề nghị thì làm sao có trong Danh mục kiểm kê Di tích Lịch sử, để năm 1997, UBND tỉnh ra Quyết định phân cấp cho xã Hưng Khánh quản lý? Và lễ hội đền Hai Voi  hàng năm vào ngày 10/2 AL có ý nghĩa gì? Hiện nay ở Hưng Thành có nhiều người ủng hộ thờ Thánh Vương Bạch Đế vì được nhà đầu tư xây một ngôi đền rất đẹp. Nhưng chẳng lẽ nguyện vọng nhân dân Hưng Khánh từ 1945 đến 2010 lại không đáng trân trọng.

 

Tài liệu tham khảo

  1. Địa chí Văn hóa huyện Hưng Nguyên, PGS. Ninh Viết Giao chủ biên, Nxb. Khoa học Xã hội - 2009.
  2. Trầm tích văn hóa huyện Hưng Nguyên, Thái Huy Bích, Nxb. Nghệ An, 2016.
  3. Bách thần sự tích, chữ Hán, không ghi tác giả.
  4. Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

 

 

 

 

 

 

 

 

Diễn đàn khác:
Giải pháp phát triển du lịch miền Tây Nghệ An giai đoạn 2020-2025 (12/10/2021)
Văn miếu Nghệ An - Nhìn từ góc độ văn hóa (12/10/2021)
Vaccine hóa cộng đồng cứu cánh số 1 cho các doanh nghiệp Nghệ An trong đại dịch (28/9/2021)
Nghiên cứu, giữ gìn, phát triển sự trong sáng và chuẩn hóa tiếng Việt trong thời kì hội nhập quốc tế hiện nay (27/9/2021)
Tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua giám sát phản biện của nhân dân (27/9/2021)
Chính cư, ngụ cư và những công dân hạng hai (22/9/2021)
Thanh Chương ra đời khi nào? (Trao đổi cùng ông Hồ Sỹ Hùy, tác giả bài viết “Về danh xưng Thanh Chương”) (1/9/2021)
1 + 1 chưa chắc bằng 2 và các vấn đề trong dạy học Toán (1/9/2021)
Chủ động chuẩn bị các điều kiện triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông mới (1/9/2021)
Phòng, chống suy thoái quyền lực (1/9/2021)
Khó khăn trong nhận diện hành vi bạo lực gia đình (13/8/2021)
Phải hài hòa lợi ích trong phát triển kinh tế di sản (12/8/2021)
Chuyển đổi kỹ thuật số và những “lối thoát” cho doanh nghiệp Nghệ An trong thời kỳ đại dịch (5/8/2021)
Chuyển đổi số với doanh nghiệp Nghệ An - Thực trạng và giải pháp (5/8/2021)
Về danh xưng Thanh Chương (5/8/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 449 | Tất cả: 3,402,361
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp