ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > KHÁM PHÁ XỨ NGHỆ AN
Một số lễ hội của đồng bào người Thái diễn ra trong dịp tháng Tám hàng năm
Tin đăng ngày: 9/3/2021 - Xem: 214
 

      NAM KHÁNH

  1. Lễ Bươn Xao và lễ Cắm Phả

Lễ Bươn Xao và lễ Cắm Phả là một trong những chuỗi sự kiện được đề cập qua câu chuyện Nàng Ve Căm (truyền thuyết của người Thái). Ngay tại xã Tiên Kỳ, nơi được cho là khởi nguồn của lễ Bươn Xao hay là nơi duy trì và thực hành các nghi lễ bài bản, đầy đủ nhất cũng có nhiều dòng họ tổ chức vào ngày 17/8 nhưng tập trung nhất là vào ngày 20/8, và cũng là địa phương duy nhất tổ chức Lễ Bươn Xao. Những nơi khác chủ yếu tổ chức vào ngày 17/8 hay còn gọi là lễ Cắm Phả (kiêng Trời) như xóm Văn Sơn, bản Kẻ Chiềng, xã Đồng Văn, huyện Tân Kỳ; xóm 9, xã Thọ Sơn, huyện Anh Sơn; bản Kẻ Tre, bản Khe Đóng, bản San, bản Kẻ Trai xã Thạch Ngàn, bản Chai xã Chi Khê, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông; bản Đồng Lụm, xã Châu Quang huyện Quỳ Hợp...

Upload

  1. Lễ Ky Mọc tại xã Châu Quang huyện Quỳ Hợp

Lễ "ky mọc" là một sinh hoạt tâm linh của người Thái ở mường Khủn Tinh thờ Pủ Chiêng Yến, Nhả Póm và anh em Chệt Chai, theo truyền thuyết là những người có công rất lớn trong trận đánh thắng giặc (Quân Minh-khoảng năm 1424) trên núi Pu Chẻ, đem lại bình yên cho cả vùng Khủn Tinh, được nhân dân Khủn Tinh coi như những vị anh hùng, lập đền thờ ghi nhớ công ơn cho đến tận ngày nay, người dân cúng thờ hàng năm vào ngày 20-8 (Al)

Dù đã có từ lâu đời nhưng lễ hội chỉ ở quy mô dòng họ. trong truyền thống, "Hỏ mọc" là một loại thức ăn đặc biệt của đồng bào dân tộc Thái. “Hỏ mọc” được làm ra không chỉ để ăn như những thức ăn ngày thường, và cũng không phải lúc nào, ngày nào người ta cũng làm “hỏ mọc” để mà ăn. Nguồn gốc ra đời của loại thức ăn đặc biệt này ra sao, còn chưa ai rõ, nhưng trước hết “hỏ mọc” là vật phẩm duy nhất để cúng thần linh, chỉ được làm ra để phục vụ các ngày lễ, cúng, ngày tết, nó được đặt ở trên các mâm cúng rất trang trọng, mang đậm dấu ấn tâm linh, bởi thiếu nó là không thành một mâm cúng hoàn chỉnh. Theo nhiều ông, bà mo trong vùng cho biết, từ xa xưa người Thái đã biết làm “hỏ mọc” để cúng trời (gọi là “ky mọc cắm phạ”), cúng các vị thần linh (ky mọc xờ phí), cúng các vị có công dựng bản, lập mường (ky mọc chả ớn pủ bàn, pủ mương)…, cũng chỉ cúng thờ chủ yếu là những gói “hỏ mọc”, ngoài ra không còn thứ gì khác nữa… Gần đây người ta thêm vào xôi, rượu để mâm cúng thêm phần hương sắc. Lễ hội chỉ diễn ra trong một ngày, được cư dân tổ chức như là một phong tục cổ truyền và thường không có sự tham gia của chính quyền địa phương như nhiều lễ hội khác.

  1. Lễ cúng mẹ Trăng (xã Tri Lễ huyện Quế Phong)

Lễ cúng mẹ Trăng được tổ chức đúng ngày 15/8AL Lễ không được tổ chức rộng rãi mà được tổ chức theo quy mô dòng họ, đúng vào ngày rằm tháng tám, khi mẹ trăng lên khỏi đỉnh núi và bắt đầu tỏa sáng xuống bản làng, tất cả bà con tập trung ở sân. Lúc này, thầy mo tiến hành cúng thổ công và các thần linh và mời thần mặt trăng xuống trần gian để bà con được trình bày về những việc đã làm trong năm, những diễn biến của thiên nhiên đối với đời sống lao động sản xuất của họ, đồng thời bày tỏ tâm tư nguyện vọng với mẹ trăng cầu xin cho mưa thuận, gió hòa, xua đuổi thú giữ phá phách, nhốt chặt những con sâu, con bọ có hại, xin tiếp những hạt giống tốt để mùa màng trong năm tới tiếp tục được bội thu, người người xin tránh được những tai ương bệnh tật…

  1. Lễ hội đền Chín Gian

Đền thờ Chín gian thờ Thẻn Phà (trời), Náng Xỉ Đả (con gái trời) và Tạo Ló Ỳ - người được coi là có công đầu trong việc khai ấp, lập mường. Vùng Mường Nọc (Quế Phong) được xem là vùng đất đầu tiên mà bà con người Thái đã đến đây khai bản, lập mường, để ngày nay có cả một cộng đồng người Thái miền Tây đông đúc, quây quần hội tụ. Trước đây, Lễ hội Đền Chín Gian được tổ chức theo chu kỳ ba năm một lần Năm thứ nhất mở ở các bản (Xên Bản), năm thứ 2 mở hội cấp Mường (Xên Mường), đến trung tuần tháng Tám  năm thứ 3 thì mở hội lớn gọi là lễ hội đền Chín Gian. Từ năm 2006, Lễ hội Đền Chín Gian được tổ chức hàng năm vào 15/2 AL với quy mô lớn hơn. Qua nghiên cứu về phong tục thờ cúng tại đền Chín Gian của người Thái ở xã Châu Kim, huyện Quế Phong có ảnh hưởng phần nào đến phong tục thờ cúng của người Thái ở những vùng khác như thờ nàng Tóc Thơm ở đền Chọng, thờ Nàng Ve Căm ở lễ Bươn Xao.

Upload

  1. Lễ “Hau cắm”

Xưa, người Thái ở Quế Phong, cứ vào ngày 22 tháng 8 âm lịch hàng năm, khi lúa rẫy đã trổ, là thời điểm nông nhàn nên các gia đình tiến hành làm lễ “Hau cắm”. Lễ được tiến hành trong 3 ngày, mọi người đều có những kiêng cữ nhất định như đàn ông thì không bắn súng, không đi quăng chài, không vào rừng... phụ nữ kiêng giã gạo, kiêng dệt vải và không đi lấy củi.... Hai ngày đầu thì phải làm lễ cúng ma nhà, tổ tiên, ngày thứ 3 làm lễ Thao Quan - cúng Pù xưa (Thành Hoàng làng) để cầu mong trời đất phù hộ cho mọi người sức khỏe, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nương rẫy không bị thú rừng phá hoại. Cách mạng Tháng 8 thành công, rồi sau đó từ ngày 2 tháng 9 năm 1969, sau khi Bác Hồ đi xa, đồng bào ở đây đã nhập 3 sự kiện trên làm một, gọi là tổ chức Tết Độc lập. Vào những ngày này bà con gác hết việc đồng áng, nương rẫy lại, con cháu đi học, công tác xa cũng trở về. Nhà nhà đều mổ lợn, gà, nhiều gia đình còn chung nhau mổ bò làm mâm cúng tổ tiên, trời đất, tưởng nhớ Bác Hồ, mừng ngày đất nước độc lập. Những vò rượu cần đã được chuẩn bị trước hàng tháng trời cũng được đem ra, mọi người đều đi thăm nhà nhau và chúc tụng, đánh chiêng trống, múa, hát đối đáp. Các dòng họ lớn như họ Sầm, họ Lô.... thường tổ chức họp họ bàn các vấn đề như động viên con cháu tránh xa các tệ nạn xã hội, giúp nhau xóa đói giảm nghèo, làm công tác khuyến học, những gia đình làm tốt thì được biểu dương, gia đình nào có con cháu vi phạm đều bị kiểm điểm nhắc nhở trước dòng họ.

  1. Lễ “Pủ xừa”

Lễ “Pủ xừa” ở xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu là lễ hội thường niên của cộng đồng người Thái xã này. Tuy nhiên, vì ít được quảng bá nên không có nhiều người biết đến”. Người dân chuẩn bị mâm cúng để đi ra khu vực tổ chức lễ Pủ xừa. Không cờ quạt, loa đài như những lễ hội lớn. Từ sớm tinh mơ, nhà nhà lặng lẽ chuẩn bị mâm cỗ. Ai nấy đều mang theo xôi, gà và đặc biệt là những gói “mọc”. Lễ "Pủ xừa" tổ chức dưới gốc cây thị cổ thụ. Ngoài những mâm cúng của từng hộ gia đình còn có mâm chính của cả bản, bày một con lợn, xôi, gà và 1 vò rượu cần. Các gia đình dự lễ "Pủ xừa" đều chuẩn bị mâm cúng riêng. Lễ cúng diễn ra khá nhanh gọn. Thầy mo mời các “Pủ”, tức là những người xưa đã khuất nay trở thành thần cai quản bản mường về hưởng lộc, để rồi phù hộ cho người dân được ấm no, vụ mùa bội thu. Những người thuộc thế hệ sau không còn mấy ai biết được ý nghĩa gốc của nghi lễ này nữa. Cứ vào ngày 12 tháng 9 âm lịch, khắp các bản có người Thái sinh sống ở xã Châu Tiến đều tổ chức lễ “Pủ xừa”.

  1. Lễ mừng cơm mới:

Lễ mừng cơm mới tiếng Thái là Chôm khảu mớ của đồng bào Thái thường được tổ chức vào một ngày nhất định trong năm. Trước đây, do giống lúa cũ, thời gian sinh trưởng dài và do khí hậu nên lúa nương được trồng muộn khoảng tháng 5 - 6, thường gặt vào tháng 10 dương lịch nên Lễ hội mừng cơm mới thường được tổ chức vào tháng 10. Hiện nay, giống lúa mới ngắn ngày hơn và do thời tiết thay đổi, khí hậu nóng hơn nên lúa được trồng sớm, khoảng cuối tháng 4- đầu tháng 5 là phải trồng xong (theo đồng bào, nếu trồng muộn hơn thường không được ăn) nên lúa gặt sớm hơn, cuối tháng 8 đầu tháng 9 là lúa đã chín, vì vậy lễ mừng cơm mới cũng theo đó mà được tổ chức sớm hơn.

Tuỳ theo từng gia đình để chọn ngày tổ chức lễ mừng cơm mới cho phù hợp với gia đình mình, chọn ngày đẹp, không tổ chức vào ngày kiêng cữ của gia đình như ngày mất của ông bà, bố mẹ, người thân trong gia đình. Khi thấy lúa trên nương nhà mình đã chín thì tổ chức lễ mừng cơm mới sau đó tiến hành gặt lúa nương. Vì vậy, trước khi thu hoạch lúa, các gia đình đều làm lễ cúng cơm mới với ý nguyện bày tỏ lòng biết ơn với tổ tiên, trời đất. Đây là một trong các lễ hội tiêu biểu của đồng bào dân tộc Thái được tổ chức hàng năm vào mùa lúa chín.  Đây là một lễ hội nông nghiệp nên lễ vật dùng để cúng chủ yếu là các sản vật được trồng từ nương rẫy, ngoài ra còn có cá bắt ở suối, thịt thú và các loại thực vật được hái trong rừng. Lễ mừng cơm mới được chia làm 2 phần: Phần đầu là phần lễ: gia chủ mời thầy mo (thầy cúng) về để thực hiện cúng bái, phần hai là phần hội: Gia chủ và khách được mời tới dự cùng ăn uống giao lưu.

Đất và người xứ Nghệ khác:
Phùng Chí Kiên - Vị tướng suốt đời chiến đấu hi sinh vì tổ quốc, nhân dân, nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối xuất sắc (12/10/2021)
Làng Nho Lâm nơi phát tích của họ Cao (12/10/2021)
Di sản Hán Nôm tại Cương Quốc công từ - Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt (28/9/2021)
Nghĩa khí xứ Nghệ qua hình tượng Cương Quốc công Nguyễn Xí Nghĩa khí của người xứ Nghệ (27/9/2021)
Trần Quốc Hoàn - Người con xứ Nghệ với Thăng Long - Hà Nội (1/9/2021)
Vinh những ngày trước và trong Cách mạng tháng Tám năm 1945 (18/8/2021)
Nhạc sĩ Lê Hàm chia sẻ về bài hát “Vinh - thành phố Bình minh” (17/8/2021)
Thám hoa Phan Thúc Trực và những câu chuyện để đời trong nhân dân (13/8/2021)
Liên Trì, một làng quê giàu truyền thống văn hóa lễ hội tâm linh (12/8/2021)
Sơn Tùng - Nhà văn đầu tiên được phong anh hùng, người có đóng góp to lớn trong việc sáng tạo nên những tác phẩm viết về Bác Hồ (6/8/2021)
Anh em võ tướng Đinh Lễ, Đinh Liệt với mảnh đất Quỳnh Lưu (5/8/2021)
Vùng đất núi Quyết (5/8/2021)
Hai người bạn đời xứ Nghệ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp (5/8/2021)
Noi gương Tổng Bí thư Hà Huy Tập - để tăng cường xây dựng chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh (15/7/2021)
Bàn về tính gàn của nhà Nho xứ Nghệ (14/7/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 292 | Tất cả: 3,402,204
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp