DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Kháng sinh nào cho bệnh muốn nghèo?
Tin đăng ngày: 14/12/2020 - Xem: 236
 

TRANG TUỆ

“Người nghèo không có tội”. Nhưng xã hội muốn phát triển thì cần phải coi nghèo đói là một căn bệnh và phải được điều trị. Mỗi con người cũng phải coi sự nghèo đói là một cái gì đó đáng phải xua tan để vươn lên phát triển tốt hơn. Muốn sống tốt hơn phải có ý chí vươn lên, đánh bại sự nghèo đói để xây dựng cuộc sống giàu đẹp hơn. Ấy vậy mà, có một thực tại đáng buồn trong xã hội nông thôn Việt Nam hiện nay, đó là bệnh thích nghèo, muốn nghèo để được hưởng các chính sách ưu tiên của nhà nước. Phải chăng đó là một mặt trái của các chương trình phúc lợi xã hội dành cho những hộ gia đình nghèo.

Trong khoảng hơn một thập kỷ qua, nhìn chung sự phát triển kinh tế xã hội ở vùng nông thôn tương đối ổn định, các gia đình đều có sự tăng trưởng khá nhanh, nhiều nhà giàu lên nhưng phần lớn đều có điều kiện tốt hơn, nhà cửa khang trang hơn, phương tiện, trang bị và cuộc sống vật chất cũng đầy đủ hơn. Nhiều người đi xa về cứ tưởng sự nghèo đói đã biến mất trên quê hương của mình. Nhưng không phải, bên trong vẻ hào nhoáng đó, con người đang thực sự có vấn đề. Nếu không phải được chứng kiến và trò chuyện với mọi người về việc điều tra và xác định hộ nghèo thì có lẽ không hình dung được. “Nghèo” từ một trang thái kinh tế trở thành một “nguồn lực” mà nhiều gia đình muốn tìm cách để có nó trong quá trình phát triển. Về một xóm với hơn trăm hộ dân sinh sống tập trung quanh một quả đồi, theo tỷ lệ từ trên xã, dựa vào thu nhập cũng như quy mô số hộ gia đình thì xóm “được” phân cho chỉ tiêu là có 5 hộ nghèo. Sau khi tiến hành điều tra thì có một việc quan trọng là họp dân để lấy ý kiến về các hộ nghèo trong xóm nhằm đưa danh sách lên xã để được “công nhận”. Và có lẽ ở cấp xóm, hiếm có cuộc họp nào sôi nổi và phức tạp, khó đi đến kết luận như cuộc họp này. Có khi cuộc họp tiến hành buổi tối và đến khuya vẫn không thể thống nhất được. Bởi có quá nhiều gia đình xin được là “hộ nghèo”. Chưa bao giờ thấy sự nghèo đói lại có một sức hấp dẫn lớn như vậy. Và có lẽ cũng chưa bao giờ người dân lại thấy thích được là “hộ nghèo” như vậy. Và có lẽ, đây không phải là một tình trạng đặc thù ở quê tôi, mà có lẽ trên nhiều địa phương khác, vấn đề hộ nghèo, chính sách cho hộ nghèo và cuộc tranh đấu giành “hộ nghèo” cũng diễn ra căng thằng dù có thể ở các mức độ khác nhau.

“Hộ nghèo” được những gì mà sao có sức hấp dẫn khiến nhiều người dân tranh giành với nhau như vậy? Và có cả những người là họ hàng, là bạn bè nhưng cũng “đấu” với nhau đến cùng để mong giành được nó vậy? Trao đổi với lãnh đạo địa phương tôi được biết, khi được vào danh sách hộ nghèo thì các gia đình được hưởng những trợ cấp nhất định từ nhà nước. Tiêu biểu như hộ nghèo ở xã trung du thì được nhà nước đóng bảo hiểm y tế, con cái đi học không phải đóng học phí hoặc miễn giảm nhiều ít theo cấp học và theo quy định, được cấp sữa cho trẻ em mầm non và tiểu học (hay chương trình sữa học đường cho con nhà nghèo), được hỗ trợ 30 ngàn đồng tiền điện/tháng. Bên cạnh đó là những hỗ trợ khác trong dịp tết hay lúc khó khăn, bệnh tật, hay lúc có chương trình phức lợi xã hội từ các tổ chức khác. Như vậy, sức hấp dẫn bắt nguồn từ những lợi ích mà “hộ nghèo” đưa lại cho con người ta. Và quả thật, những lợi ích trên đây không phải là nhỏ so với đời sống con người ở nông thôn. Và nó cũng là một nguyên nhân, mầm mống gây nên những xung đột hoặc trực diện hoặc ngấm ngầm trong xã hội nông thôn hiện nay.

Trong xã hội phát triển, sự phân hóa xã hội ngày càng sâu sắc và một bộ phận trong xã hội rơi vào tính trạng yếu thế, kém phát triển và không theo kịp mức phát triển chung của xã hội. Vậy nên càng phát triển thì các chính sách hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức xã hội càng quan trọng đối với những bộ phận kém phát triển trong xã hội, mà người nghèo là một bộ phận cần được quan tâm. Hiện nay, “nghèo” không chỉ được xem xét trên góc độ kinh tế, mà còn trên nhiều phương diện khác, được các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách gọi là nghèo đa chiều. Việc hỗ trợ chỉ xuất phát từ góc độ kinh tế vô hình chung lại làm “nghèo” con người trên góc độ khác, trong đó có góc độ tâm lý, ý chí vươn lên của chính người nghèo. Và vấn đề này từng được nhiều nhà nhân học ý kiến đối với các chính sách hỗ trợ cho đồng bào dân tộc thiểu số nhưng hình như không giải quyết được. Và càng ngày, nó phổ biến hơn trong xã hội nông thôn và đang ăn mòn ý chí của một bộ phận con người vốn không quá nghèo. Những căn bệnh gì đang đi cùng với các chính sách hỗ trợ hộ nghèo xét từ góc độ tâm lý của chủ thể:

Trước hết, đó là sự ỷ lại, lợi dụng và lạm dụng sự hỗ trợ của nhà nước để lười biếng, không chịu lao động, không chịu vươn lên thoát nghèo. Có những trường hợp mẹ hóa con côi, được công nhận hộ nghèo và được nhận hỗ trợ. Nhưng ngay cả khi con cái đã lớn, đi làm và thực chất không còn quá nghèo thì vẫn muốn tiếp tục được “hộ nghèo”. Có trường hợp còn đau lòng hơn khi con bị bệnh tật và nhận được hỗ trợ từ hộ nghèo, nhưng rồi còn không muốn chữa trị cho con khỏi hẳn bệnh, cũng vì cứ muốn làm “hộ nghèo” lâu năm. Sự hỗ trợ cũng làm cho người ta có tâm lý lười lao động hơn, không muốn tự mình phát triển.

Tâm lý bình quân chủ nghĩa, xem sự hỗ trợ của nhà nước cho hộ nghèo là một nguồn “lộc”, và “lộc bất tận hưởng”, phải chia nhau ra mỗi gia đình hưởng một ít. Nên trong những cuộc họp bình bầu để công nhận hộ nghèo cũng có những ý kiến như “mấy gia đình này đã được nhận “hộ nghèo” rồi, giờ đến lượt gia đình tôi hưởng chứ”. Ngay giữa các xóm cũng có những tranh luận về chuyện xóm tôi sao được ít “hộ nghèo” còn xóm kia sao được nhiều hơn vậy... Lúc này, sự hỗ trợ của nhà nước không còn mang tính nhân đạo mà trở thành một tài sản mang tính chiếm dụng.

“Hộ nghèo” còn trở thành một tấm “hộ chiếu” mà người mang nó có thể làm bình phong cho các hành vi của mình. Nó làm cho chủ nhân không chỉ được miễn giảm, hỗ trợ từ phía nhà nước mà còn được xem nhẹ hơn trong các hoạt động cộng đồng. Nếu họ có cái gì đó không đáp ứng được kỳ vọng của cộng đồng hay nhiệm vụ được giao, như đóng góp làm đường sá trong lối xóm, hay đóng góp xây dựng các công trình công cộng của làng... thì họ vẫn có thể lý giải là vì họ là “hộ nghèo”. Hay trong những lễ nghi như mừng cưới, mừng nhà mới... nếu như họ có “mừng” ít hơn thì vẫn coi như được chấp nhận. Điều này càng cổ súy cho sự yếu nhược về tâm lý của chính họ.

Và, môi trường cho những tâm lý yếu nhược trên phát triển cho đời sống nông thôn chính là sự cố kết thân tộc, các nhóm lợi ích và sự yếu kém trong công tác quản lý của chính quyền. Trong một xã hay trong một xóm, gia đình nào có hoàn cảnh như thế nào gần như cán bộ địa phương đều nắm khá rõ. Ấy vậy mà tại sao khi điều tra, họp hành và công nhận danh sách hộ nghèo vẫn luôn có sự tranh cãi không có hồi kết. Một thực tế là dù đã đưa ra nhiều phương pháp cụ thể để bình bầu hộ nghèo, như lập phiếu phân tích, tính mức thu nhập và điều kiện con người trong gia đình, lấy ý kiến người dân, họp các đoàn thể để trao đổi... nhưng lúc nào cũng có những “hộ nghèo” mà không nghèo chút nào. Có những hộ còn khá giả trong xóm. Và nó trở thành chủ đề bàn tán sôi động trong các dịp diễn ra những công việc này. Nhiều cán bộ có tâm lý thân tộc và ưu ái với người nhà trong việc lựa chọn hộ nghèo. Các dòng họ cũng có những tác động trong việc lựa chọn hộ nghèo, nhất là các họ có đông hộ gia đình trong một thôn. Và có cả những chuyện liên quan đến chạy hộ nghèo. Hệ quả của những vấn đề này là gây nên những mâu thuẫn trong xã hội nông thôn. Có những lúc mâu thuẫn bùng phát với những cuộc tranh cãi, thậm chí chửi bới, lôi những chuyện xấu của nhau ra để xúc phạm nhau. Nhưng nguy hiểm hơn là những mâu thuẫn đang hình thành một cách âm thầm mà khi điều kiện đủ thì nó sẽ bùng phát, lúc đó hậu quả thật khó mà nhận biết được.

Trong xã hội nào cũng có những người đói nghèo, khó khăn. Và họ là một phần của cuộc sống, là phần cần được nhà nước và xã hội quan tâm và giúp đỡ. Sự hỗ trợ từ phía xã hội và nhà nước cũng luôn mang tính đa diện, nó vừa giúp đỡ những người nghèo giải quyết được những khó khăn trước mắt, nhưng nó cũng có thể làm cho người nghèo dựa dẫm, ỷ lại, thiếu ý chí vươn lên. Vậy nên các chính sách hỗ trợ của nhà nước, cần gắn liền với các chương trình giáo dục đi cùng, đặc biệt để nâng cao năng lực lao động, ý chí vươn lên và tâm lý tự tin cho người nghèo. Cần phải nhận thức rằng nghèo là một căn bệnh và tâm lý tự tin, ý chí vươn lên để phát triển là một loại thuốc kháng sinh để chữa căn bệnh đó. Nghèo cần bị coi thường, phải bị lên án chứ không phải là một danh hiệu, một vinh quang để người ta kiếm tìm. Người nghèo trong xã hội cũng đa dạng, và nguồn gốc khiến họ phải nghèo cũng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Có những người không muốn nhưng do gặp quá nhiều trắc trở mà phải nghèo đói, họ là những người bất hạnh, đáng thương và cần được trân trọng để giúp đỡ. Nhưng cũng có những người muốn nghèo, thèm nghèo và thích nghèo mãi thì để được nhận sự hỗ trợ từ nhà nước thì không thể dung dưỡng trong một xã hội phát triển lành mạnh./.

Diễn đàn khác:
“Phát triển thành phố Vinh xứng tầm đầu tàu, động lực phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh” (12/1/2021)
10 năm cải cách hành chính tỉnh Nghệ An - Góc nhìn từ doanh nghiệp (12/1/2021)
Vì sao Việt Nam chống dịch Covid-19 thành công? (25/12/2020)
Kháng sinh nào cho bệnh muốn nghèo? (14/12/2020)
Vấn đề con người trong xây dựng nông thôn mới (8/12/2020)
“Cần quy hoạch và thiết kế một đô thị Hoàng Mai đi sau nhưng vượt trước về các chuẩn mực phát triển hiện đại ngay từ đầu” (4/12/2020)
Phát huy dân chủ để hạn chế lạm phát danh hiệu trong xây dựng văn hóa cơ sở (20/11/2020)
Im lặng không phải là đồng ý! (16/11/2020)
Nghệ An: Cần có chính sách và hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp trong hội nhập (11/11/2020)
Doanh nghiệp Nghệ An: Năng lực cạnh tranh trong tiến trình hội nhập (11/11/2020)
Năng lượng tái tạo: Các mục tiêu hướng tới có thể làm suy yếu tính bền vững (9/11/2020)
Trách nhiệm của Đảng viên đối với Đại hội Đảng (22/10/2020)
Vấn đề thu nhập và việc làm cho người già ở nông thôn (2/10/2020)
"Đại hội tỉnh Đảng bộ Nghệ An khóa XIX diễn ra trong bối cảnh đặc biệt, do đó, có sứ mệnh đặc biệt"(*) (10/9/2020)
Nhận diện giá trị văn hóa cốt lõi của làng Việt trong bối cảnh toàn cầu hóa (29/7/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách:
Giải pháp nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình Hợp tác xã kiểu mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An
Giới thiệu sách: Giải pháp nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình Hợp tác xã kiểu mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 570 | Tất cả: 2,824,760
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp