DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Vấn đề con người trong xây dựng nông thôn mới
Tin đăng ngày: 8/12/2020 - Xem: 222
 

TRANG TUỆ

Dù đã đi đến giai đoạn cuối nhưng chương trình trọng điểm quốc gia về xây dựng nông thôn mới vẫn còn nhiều vấn đề bất cập. Trong bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới đưa ra 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm là quy hoạch; hạ tầng kinh tế xã hội; kinh tế và tổ chức sản xuất; văn hóa-xã hội-môi trường; hệ thống chính trị. Nhưng bao trùm lên tất cả những vấn đề đó, là nhân tố con người thì lại không được nhấn mạnh dù có những tiêu chí liên quan đến hộ nghèo, thu nhập bình quân, tỷ lệ lao động, giáo dục phổ cập hay là tỷ lệ qua đào tạo…. Nhưng chỉ bấy nhiêu chưa đủ cho một vấn đề quan trọng như vậy. Thế nên trong giai đoạn tiếp theo cần phải xem xét lại vấn đề xây dựng con người mới trong xây dựng nông thôn mới.

Để xây dựng con người mới thì cần nhận thức lại sự thay đổi ở nông thôn và nông nghiệp trong bối cảnh hiện nay. Trước hết là nông thôn. Trong xã hội truyền thống, về cơ bản, nông thôn mang tính khá khép kín, là những làng quê gói trọn sau cánh cổng làng nữa, mà là những vùng nông thôn mở nhờ hệ thống cơ sở vật chất hạ tầng được đảm bảo, giao thông đi lại và giao lưu buôn bán phát triển. Cùng với đó là khoa học công nghệ hiện đại giúp cho các vùng nông thôn mở cửa năng động và tham gia vào hầu hết các quá trình phát triển chung của địa phương cũng như vùng và quốc gia. Nông nghiệp cũng thay đổi nhanh chóng, không còn là nông nghiệp lúa nước, trồng thêm vài ba loại hoa quả hay chăn nuôi nhỏ lẻ hộ gia đình nữa. Mà là nền nông nghiệp hàng hóa, sản xuất đa dạng và theo hướng chuyên môn hóa cao, sử dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất ngày càng sâu sắc. Chăn nuôi bên cạnh mô hình hộ gia đình nhỏ lẻ thì xuất hiện nhiều trang trại lớn được hiện đại hóa để cung cấp các mặt hàng thực phẩm cho thị trường. Như vậy, môi trường xã hội cũng như các hoạt động kinh tế chính ở nông thôn đang thay đổi nhanh chóng. Điều đó cũng đòi hỏi con người ở nông thôn cũng phải thay đổi để đáp ứng nhu cầu lao động cũng như sự chủ động của chủ thể trong các hoạt động cụ thể.

Như vậy, xây dựng nông thôn mới phải gắn liền với xây dựng con người mới ở nông thôn. Con người mới vừa là nguồn lực quan trọng, vừa là mục tiêu hướng đến của quá trình xây dựng nông thôn mới. Nhưng hiện nay, điều đó chưa được rõ ràng lắm. Như GS.TS Tô Duy Hợp, một chuyên gia về xã hội học nông thôn nhận định: “Trong 19 tiêu chí quan trọng của chương trình xây dựng nông thôn mới chưa coi trọng đúng mức yếu tố con người. Sẽ chẳng có nông thôn mới nào cả khi mà con người chủ thể ở đó vẫn cũ”. Nhưng chúng ta cũng cần phải hiểu, con người mới đang nói ở đây là gì?

Đương nhiên không phải là những con người mới xuất hiện để thay thế cho người nông dân đang sống ở nông thôn mà đúng ra phải là những phẩm chất, kỹ năng, tư duy, tri thức,… mới cần thiết cho người nông dân hiện nay. Nên xây dựng con người mới trong nông thôn mới là bổ sung, phát triển, rèn dũa, đào tạo nên những phẩm chất, kỹ năng, tư duy, tri thức mới cho con người ở nông thôn. Theo TS Hà Hữu Nga, khi xây dựng nông thôn mới, cần nhấn mạnh đến 7 giá trị phổ quát quan trọng nhất cho con người là: Giá trị dân chủ; Giá trị hòa nhập; Giá trị tự do;) Giá trị hòa bình; Giá trị hạnh phúc; Giá trị sáng tạo; Giá trị yêu thương. Con người mới ở nông thôn hiện nay cũng phải phải/chỉ là một cá thể trong một làng bản khép kín, mà là con người trong xã hội thị trường, xã hội mở, đang ngày càng tham gia hội nhập sau sắc và tiếp thu nhiều giá trị văn hóa mới. Vậy nên, ngoài các giá trị văn hóa cộng đồng, văn hóa dân tộc đã được nói đến bao thế hệ qua thì trong xây dựng con người mới ở nông thôn cũng cần tôn trọng các giá trị văn hóa cá nhân, giá trị văn hóa nhóm. Những người trẻ tuổi đang có nhu cầu tạo lập, và thể hiện các giá trị bản thân, giá trị nhóm mà minh tham gia và cần có sự tôn trọng với nhu cầu đó. Bên cạnh các giá trị văn hóa thì con người mới cần có những tri thức, tư duy, kỹ năng mới để làm chủ bản thân, làm chủ cuộc sống và tham gia vào việc làm cho xã hội phát triển lành mạnh, bền vững và nhân văn hơn. Tri thức mới hiện nay chính là tri thức về khoa học, về văn hóa, về hội nhập và phát triển. Nói cách khác là tri thức toàn cầu, tri thức tiên tiến và hiện đại bên cạnh những kinh nghiệm, trải nghiệm và tri thức truyền thống. Tư duy mới là tư duy tiến bộ, nhân văn, phát triển bền vững, hài hòa, lành mạnh, phục vụ lợi ích của mình nhưng cũng đưa lại lợi ích cho cho xã hội, cho nhân loại. Kỹ năng mới cũng hình thành dựa trên hệ thống tri thức mới, tư duy mới, đó là kỹ năng sử dụng, vận dụng khoa học công nghệ vào quá trình phát triển, vào đời sống sinh hoạt. Nông thôn đang đối diện với thời đại số hóa, với sự phát triển của truyền thông và mạng xã hội. Nông nghiệp đang chịu ảnh hưởng của sự biến động liên tục từ thị trường. Nên người nông dân mới cũng phải có đầy đủ kỹ năng để sử dụng các phương tiện, trang thiết bị hiện đại để phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Người dân qua công nghệ có thể tìm hiểu về chính sách nhà nước, về thị trường, về giá cả, về kỹ thuật canh tác và chế biến. Và quan trọng hơn là qua các mạng lưới xã hội, họ thể hiện được tiếng nói của mình đối với nhà nước, với đối tác… Con người mới trong xây dựng nông thôn mới cần có đủ kỹ năng, năng lực, tri thức và bản lĩnh để làm chủ tất cả các hoạt động ở nông thôn.

Nghệ An đang đẩy mạnh cả hai quá trình xây dựng nông thôn mới và xây dựng con người mới trong quá trình hội nhập và phát triển. Nhưng vô hình trung, hai quá trình này ở nông thôn chưa có sự ăn nhập với nhau. Điều này làm cho nhiều người quan tâm phải đặt ra vấn đề làm thế nào để xây dựng con người mới trong xây dựng nông thôn mới ở Nghệ An hiện nay.

Con người xứ Nghệ có những phẩm chất như yêu nước, hiếu học, chăm chỉ, chịu khó, dũng cảm, kiên cường, bất khuất, trung thực, thật thà, thẳng thắn,…. Và trong quá trình phát triển, chúng ta phải xem đó là nguồn nội lực quan trọng. Hầu hết các phẩm chất, giá trị văn hóa đó hiện nay vẫn còn rất cần thiết. Nhưng trong bối cảnh xã hội mới, cần bổ sung thêm nhiều những phẩm chất mới, giá trị văn hóa mới. Nghệ An rất đa dạng, có nhiều tộc người cùng sinh sống, nhiều nhóm địa phương có truyền thống khác nhau, nhiều nền sản xuất khác nhau và sinh tồn trong nhiều hệ sinh thái cũng khác nhau. Đặc trưng của nông thôn Nghệ An là bị chia cắt thành các khu vực rất khác nhau tạo nên một sự đa thanh đa sắc trong bức tranh nông thôn. Nên nhìn nhận việc xây dựng con người mới trong nông thôn mới cần có sự cởi mở, tôn trọng sự đa dạng và bổ sung những yếu tố cần thiết. Vì nông thôn ở miền núi cao khác miền núi thấp, lại khác nông thôn trung du, nông thôn đồng bằng và khác nông thôn vùng biển. Nông thôn ven đô thị cũng khác với nông thôn cách xa đô thị. Nhưng sự phát triển của giao thông, của kinh tế thị trường đang cố kéo các vùng nông thôn lại với nhau qua nhiều mối quan hệ phức tạp. Nên người nông dân phải nhận thức và tôn trọng được bản sắc của các cá thể, các nhóm khác nhau và chia sẻ được các bản sắc đó với nhau để hợp tác phát triển. Để làm được điều đó, chúng ta không nên cố gắng tạo ra những tri thức và làm ăn sâu những tư duy phân loại theo địa phương chủ nghĩa.

Để xây dựng con người mới trong nông thôn mới thì cần quan tâm đến vấn đề giáo dục. Ở đây không bàn vấn đề nền giáo dục nói chung, mà tập trung thảo luận về sự giáo dục để hình thành nên những con người mới trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Một người nông dân mới cần sống thân thiện với thiên nhiên, sống hòa mời với các cộng đồng khác, sống trong điều kiện thay đổi và nhiều biến động, sống được với thế giới khác biệt ngoài mình, sống với khoa học công nghệ và phải sống với tình nhân ái và sự hạnh phúc. Như vậy, từ nhỏ cần dạy cho con trẻ sự hài hòa, gần gũi và yêu thích, tôn trọng sự đa dạng. Và cốt lõi nhất để tạo ra con người mới là thuần thục các kỹ năng và sử dụng được các phương tiện, trang thiết bị công nghệ hiện đại. Ngày trước, người nông dân chịu nghèo chịu khổ cho con em đi ăn học lên cao để lập danh, và qua đó là tìm lợi. Và lâu nay ra nói đến truyền thống hiếu học là nhấn mạnh đến ý học lên cao như vậy. Nhưng trong bối cảnh nông thôn hiện nay, việc học tập không nên quá coi trọng vào việc học lên cao thành thạc sĩ, tiến sĩ làm gì mà cần học hỏi để hoàn thiện các kỹ năng cần thiết để sống. Người nông dân xưa chỉ biết điều khiển con trâu/con bò để cày ruộng bừa đất và một số kỹ năng để phục vụ canh tác. Về cơ bản là kỹ năng tay chân và kinh nghiệm. Ngày nay, nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại hóa nên người nông dân phải biết sử dụng máy móc, sử dụng trang bị hiện đại để thay thế lao động chân tay. Phải biết tìm kiếm thông tin thị trường, tìm hiểu chính sách để có hoạch định phát triển. Nên họ phải cần có cả một hệ thống các kỹ năng và phải học tập tử tế, nghiêm túc để vận dụng. Nhưng việc dạy các kỹ năng để phát triển vẫn chưa được coi trọng trong xây dựng nông thôn mới, nên hầu hết những người đi ra học tập được một số kỹ năng thì cũng đi tìm công việc nơi khác để làm.

Nhấn mạnh đến việc đào tạo các kỹ năng và tri thức cho con người trong xây dựng nông thôn mới không phải là hạ thấp vai trò của hệ thống giáo dục phổ thông. Trái lại, hệ thống giáo dục cần thiết trong việc rèn luyện, hình thành các giá trị phổ quát cho con người, giúp con người tạo dựng năng lực để tiếp cận cuộc sống một cách có hệ thống hơn. Từ đó, họ sẽ tiếp tục nâng cao các kỹ năng mới và cần thiết cho bản thân khi quyết định xây dựng cuộc sống ở nông thôn.

Nói tóm lại, vấn đề con người là yếu tố then chốt ảnh hưởng quyết định đến quá trình xây dựng nông thôn mới. Người Nghệ có nhiều phẩm chất đáng quý, nhiều giá trị văn hóa được cộng đồng khác ngưỡng mộ và mến yêu. Nhưng chúng ta không say mê vì những mỹ danh đó, mà phải biết rằng cuộc sống luôn đòi hỏi những tri thức, kỹ năng mới. Nông thôn và nông nghiệp đang chuyển đổi nên con người phải chuyển nhanh chóng để làm chủ quá trình phát triển đó. Muốn vậy cần nhận thức và có những chính sách phù hợp với điều kiện văn hóa xã hội từng địa phương cụ thể nhằm phát triển kinh tế lành mạnh, tạo nên một nông thôn đủ sức cạnh tranh trong thời hội nhập./.

Diễn đàn khác:
“Phát triển thành phố Vinh xứng tầm đầu tàu, động lực phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh” (12/1/2021)
10 năm cải cách hành chính tỉnh Nghệ An - Góc nhìn từ doanh nghiệp (12/1/2021)
Vì sao Việt Nam chống dịch Covid-19 thành công? (25/12/2020)
Kháng sinh nào cho bệnh muốn nghèo? (14/12/2020)
Vấn đề con người trong xây dựng nông thôn mới (8/12/2020)
“Cần quy hoạch và thiết kế một đô thị Hoàng Mai đi sau nhưng vượt trước về các chuẩn mực phát triển hiện đại ngay từ đầu” (4/12/2020)
Phát huy dân chủ để hạn chế lạm phát danh hiệu trong xây dựng văn hóa cơ sở (20/11/2020)
Im lặng không phải là đồng ý! (16/11/2020)
Nghệ An: Cần có chính sách và hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp trong hội nhập (11/11/2020)
Doanh nghiệp Nghệ An: Năng lực cạnh tranh trong tiến trình hội nhập (11/11/2020)
Năng lượng tái tạo: Các mục tiêu hướng tới có thể làm suy yếu tính bền vững (9/11/2020)
Trách nhiệm của Đảng viên đối với Đại hội Đảng (22/10/2020)
Vấn đề thu nhập và việc làm cho người già ở nông thôn (2/10/2020)
"Đại hội tỉnh Đảng bộ Nghệ An khóa XIX diễn ra trong bối cảnh đặc biệt, do đó, có sứ mệnh đặc biệt"(*) (10/9/2020)
Nhận diện giá trị văn hóa cốt lõi của làng Việt trong bối cảnh toàn cầu hóa (29/7/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách:
Giải pháp nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình Hợp tác xã kiểu mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An
Giới thiệu sách: Giải pháp nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình Hợp tác xã kiểu mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 295 | Tất cả: 2,824,485
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp