KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Triết lý của hoa mai
Tin đăng ngày: 8/12/2020 - Xem: 230
 

Nguyễn Tấn Tuấn

Đánh giá một cây mai đẹp hay xấu có thể mỗi người có một cách nhìn khác nhau. Quan niệm xưa và nay càng không giống nhau. Vì rằng mỗi thế hệ có cách chơi mai theo phong cách riêng. Thời nay người sành điệu ít trồng cây mai trước nhà,hoặc tìm mua nhánh mai đểcắm bình trong dịp xuân về, Tết đến, đa số người ta  thích chơi mai kiểng đã được chiết ghép với nhiều kiểu dáng lạ và đẹp theo phong cách thẩm mỹ hiện đại …

CHỦ ĐỀ MAI KIỂNG

Dáng thế mai kiểng theo cách xưa thường nói lên tính cách con người mà người chủ cây mai kiểng ưa thích nhất, đó cũng là sự thể hiện tấm lòng của chủ nhân cây mai với khách thưởng mai. Mỗi dáng thế có một ý nghĩa nhân sinh sâu sắc, phần lớn là theo sách Tàu xưa để thể hiện việc tạo dáng, tạo hình cho chậu mai kiểng – mai xuân. Nhân ngày đầu xuân xin giới thiệu đến bạn đọc 10 dáng thế mai tiêu biểu sau:

Thế "Trực quân tứ": Là sự hàm ý nói lên tính bất khuất trước cường quyền, bạo lực. Là người có phẩm hạnh tốt, có đạo đức cao quý và nhân cách cao đẹp. Biểu hiện ý chí của người biết mưu cầu hạnh phúc cho mọi người. Cây mai được uốn sửa theo thế “Trực” phải có dáng thẳng đứng, thân mọc thẳng thon thả từ gốc lên đến phần ngọn. Các cành nhánh cứng cáp mọc xen kẽ ở hai bên thân. Khoảng cách của các cành thu hẹp dần từ dưới lên tận ngọn. Các cành ở vị trí nằm ngang, cành dưới có độ dài hơn cành trên nó, tạo cho tán cây thành hình chóp. Ngày nay dáng mai này ít người chơi, hầu hết thích các dáng thế cong, mang tính tạo hình hơn.

Thế mai “tùng lập”: Là hàm ý nói đến ý chí của người thanh niên biết tự lập, gan dạ và dũng mãnh, đầu đội trời chân đạp đất, thà chết chứ không cam chịu luồn cúi trước bạo lực, cường quyền. Cây mai được tượng trưng cho ý chí bất khuất của người quân tử, nằm trong bộ 3 cây gồm Mai, tùng, trúc. Thân mai tuy dẻo nhưng đủ cứng cỏi không thua gì Tùng Bách, chịu đựng giỏi trước bão táp mưa sa để sống cùng với thời gian năm tháng. Khi uốn sửa thế này cho cây mai kiểng ta nên chọn cây mai đang sức lớn, có thân thẳng, các cành được uốn ngang ra hai bên thân (Hình chữ thập) để tạo nên thế mạnh của cây.

Thế Tam cương Ngũ thường, Tam cương là tam càn có nghĩa là Ba giềng mối lớn của đạo làm người của thuyết Nho giáo gồm: Quân thần (vua tôi), Phụ tử (cha con), và Phu thê (vợ chồng). Còn ngũ thường là năm đạo làm người thời xưa gồm: Nhân (biết thương người); Lễ (những nghĩ lễ trong giao tiếp), Nghĩa (theo việc đúng đắn mà làm), Trí (sự thông minh, khôn ngoan) và Tín (giữ lời hứa, không gian dối). Người nào hội đủ được cả "Tam cương ngũ thường" là người mẫu mực, đáng trọng vọng trong xã hội. Cây cảnh được uốn theo dáng “Tam cương ngũ thường” chính là mong nuốn của người chơi mai.

Có hai cách để uốn chỉnh: Một là chọn ra năm cành dọc thân có vị trí thích hợp để uốn thành năm "tay" sao cho cành dưới thấp dài và càng lên đọt càng ngắn lại. Hai là chọn cây mai có hai thân: giữ lại ba cành trên thân chính để uốn thành ba "tay và giữ lại hai cành trên thân phụ để uốn thành "tay". Năm cành làm "tay" này tượng trưng cho năm đức tính nhân, lễ, nghĩa, trí, tín của con người. Trong cách uốn sửa thứ hai này, nếu áp dụng trên cây mai chiếu thủy (wrightia religiosa) sẽ dễ uốn hơn cây mai thường.

Thế mai nữ Thể hiện sự mềm mại duyên đáng, tính nết e lệ và đức hạnh của người thiếu nữ phương Đông. Cây mai tuy sống được rất lâu năm nhưng lại là cây cổ thụ có dáng ẻo lả mềm mại và thanh tú nhất trong các loài cây. Vì vậy thông qua cây mai người ta có thể hình đung ra được dáng vẻ của cây trúc (mai trong trúc). Trong văn chương lột tả được vẻ yểu điệu của cây mai đã khó, mà vẽ cho được sự mềm mại của nó lại càng nhiều lần khó hơn.

Thế phụ tử - mẫu tử

Chủ đề cây cảnh hướng theo tình cảm Cha con, mẹ con là nhằm đề cao bổn phận thiêng liêng và tình yêu cao cả và rộng lớn của cha mẹ dành cho con cái...Thế mẩu tử: Cây mai được cắt ghép nhằm lột tả tình yêu thiêng liêng cao cả của người mẹ dành cho con. Đây là tình yêu bất diệt và là đạo lý làm người. Đề tài "phụ tử" đều được các nghệ nhân khai thác rất thành công trong chiết ghép mai kiểng. Điều khó nhất là phải tìm cho được cây mai có sẵn hai thân chung một gốc, mà phải là thân lớn và thân nhỏ.

Tìm cây có nhánh sát gốc để tạo nên thân phụ. Thân chính làm cây mẹ và thân phụ làm con. Cây mẹ vì là phái nữ nên phải có nét mềm mại, yểu điệu từ thân đến nhánh. Còn cây con đứng cận nên vừa nhỏ vừa thấp, ngọn hơi ngã về thân cây mẹ ngụ ý vừa nũng nịu vừa mong được chở che. Còn phần ngọn của cây mẹ ngã qua cây con ngu ý thương yêu trìu mến và quan tâm chăm sóc đứa con ...

Thế Quần tụ tam sơn: Đề cao sự đoàn kết của nhiều người cùng chung chí hướng, hỗ trợ nhau chống lại mọi nghịch cảnh, kẻ thù. Cây mai theo đề tài "Quần thụ tam sơn" phải được sắp xếp ba cây mai trồng trong cùng một chậu, cây lớn đứng giữa, hai cây nhỏ hơn trồng hai bên, ngang hàng với nhau hoặc hai cây nhỏ lùi sau cây lớn một chút, sao cho cả ba cây mai kết hợp lại có hình chữ "Sơn" nghĩa là núi mới đạt yêu cầu.

Thế Hạc lập: Hạc lập là hạc đứng, Hạc được coi là loài linh điểu chỉ sống ở vùng rừng thẳm núi cao, chứ không sống theo loài Cốc, Sếu ở các vùng sông suối nhỏ... Thế "hạc lập" đề cao nhân cách của người quân tử, thà cam phận nghèo đói chớ không chịu khom lưng, luồn cúi, xu nịnh, đưa dẫm ai để sống... Thực hiện thế cây hạc lập nên chọn cây mai có thân mảnh khảnh, cành nhánh ít. Thân cây có thể ẻo lả như thế "văn nhân" của kiểng bon sai.

Chọn cành sát gốc làm đuôi chim hạc. Hai cành trên uốn sang hai phía đối nghịch làm cánh hạc (ngọn cành hướng lên cao như vỗ cánh chực bay. Còn ngọn cây vươn lên cao tượng trưng cho đầu chim hạc. Thực hiện sao cho thế cây nhìn giống như thế đứng của con chim hạc.

Thế nhất trụ kình thiên: Ngụ ý mô tả người có chí khí ngang tàng, những muốn được vùng vẫy tung hoành dọc ngang trời bể, bất chấp mọi hiểm nguy đang chực chờ mình phía trước... Để đạt được cái khí phách ngang tàng cần chọn một cây mai tươi tốt, sung sức, phần gốc to, có bộ rễ khí sinh dàn trải khắp mặt chậu tạo thế đứng vững cho cây; thân cây vừa to cao (cỡ 1,50m trở lên vừa thẳng, và ngọn vút lên trời trông ngạo nghễ. Cành nhánh không để rườm rà, cành cần to khỏe. Cây mai được uốn sửa trông có vẻ thô, nhưng thế mới đủ sức diễn đạt chủ đề nêu ra. Cần phải khéo léo khi thực hiện để tránh cho người xem ngộ nhận với thế "trực quân tử"...

Thế “Thất hiền”: Ngụ ý của chủ đề nói đến thú tiêu dao cùng ngày tháng qua chung rượu cuộc cờ cùng xướng họa thơ văn của bảy vị hiền nhân tại rừng Trúc Lâm bên Trung Hoa ngày xưa. Trong cuộc sống của những người già, ẩn sĩ qui điền mà được sống với bạn hiền đàm đạo thơ văn thì thật không còn gì thú bằng.

Nên chọn cây mai có dáng cứng cáp và cành tươi tốt. Uốn sửa sáu cành và thêm phần ngọn sao cho linh động: nếu nhánh gốc hơi chúi xuống (phủ địa ) thì nhánh phía trên phải vươn lên (triều thiên)... để đạt được ý bạn bè hỗ tương cho nhau khi sa cơ, hoạn nạn...

Thế ngũ phúc: Ngụ ý nói lên ước vọng của mình hay gia đình mình được hưởng năm điều may mắn mà người đời bất cứ ai cũng đều khao khát mơ ước đến. Đó là Phúc (việc tốt lành), Lộc (của cải), Thọ (sống lâu), Khang (sự an vui), và Ninh (sự bình an)… Thực hiện được chủ đề này, nên uốn sửa cây mai thành bốn nhánh có thế nằm ngang hoặc hơi chếch vươn lên, lá xanh tươi tốt. Muốn đạt được giá trị thẩm mỹ, cành bên dưới cần có độ dài hơn cành trên nó để tạo cho cây có tán lá dạng cây thông. Riêng phần ngọn đóng vai trò nhánh thứ năm có thể ngã chếch qua một bên cũng không phải là phá cách ...

Thế tam tòng tứ đức

Do câu "Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử". Đó là tam tòng (con gái chưa xuất giá ở chung với cha mẹ, và vâng lời cha mẹ; Khi lấy chồng thì phải theo chồng, và nghe lời chồng; nếu chồng chết thì ở vậy nuôi dạy con). Còn tứ đức là công, dung, ngôn, hạnh (giỏi việc bếp núc và may vá thêu thùa chính là quan niệm xưa về Công; giữ gìn nhan sắc luôn tưoi đẹp là Dung; rèn luyện lời ăn tiếng nói mềm mỏng, lễ phép là Ngôn; có nết na, đạo hạnh, đoan chính là Hạnh). Câu này cũng được hiểu là "Hiếu - Để -Trung -Tín"… Cây mai uốn thế Công dung ngôn hạnh chính là vậy.

Thế Thiên, Địa, Nhân

Chủ đề cây mai Bonsai hướng đến ba ngôi thứ là Trời, Đất, Người. Trong ba ngôi thứ thì người thể hiện ở chính giữa, làm chủ muôn loài…

MAI KIỂNG

Chơi mai kiểng thời nay người ta thường cũng chú ý từng phần gốc rễ, thân cây và tán lá. Họ thường bình phẩm tài nghệ của người uốn tỉa cây mai đó trình độ cao thấp ra sao. Vì nghệ thuật cắt tỉa, ghép hoa kiểng nói chung ngày nay đã đạt đến mức tinh xảo, lại có nhiều dụng cụ, máy móc trợ lực nên việc tạo dáng cho cây mai hoàn mỹ hơn. Ngày nay để đánh giá một cây mai đẹp người ta thường căn cứ vào các tiêu chuẩn như sau:

Bộ rễ: Bộ rễ là phần quan trọng nhất của cây mai kiểng, nó phải được làm cho nổi lên mặt đất. và phải dàn trải ra nhiều phía để tạo được thế đứng vững chãi và làm tăng sự già nua của cây mai.

Gốc mai: Cần phải to sao cho xứng hợp với chiều cao của cây và dường kính của thân. Gốc nổi lên những u nần sần sùi và hốc lõm tạo nên những thương tật. Sự tác động khắc nghiệt của thời tiết càng làm tăng giá trị của cây hơn.

Thân mai: Phải có phần gốc to và phần ngọn nhỏ dần lại, đồng thời phải có chiều cao vừa phải mới phù hợp với mai Bonsai. Nếu là cây lão mai thì phần thân cây phải được tạo ra nhiều u nần, hốc lõm, hoặc những phần vỏ bị toác nứt mới phù hợp với cây mai sống lâu năm, từng dạn dày với sương gió.

Cành mai: Cành cây mai phải được sắp xếp hài hòa, khoảng cách không quá thưa hoặc quá dày. Cành dài nằm phía dưới và càng lên phía ngọn cành càng ngắn lại dần, tạo được tán lá hình chóp mới đẹp ... Còn với người xưa, thì cách chơi hoa mai của họ thường chú ý đến thế mai. Cây mai được bứng trồng vào chậu, sau đó được uốn tỉa theo các kiểu dáng để tạo thành các thế đúng theo ý muốn của gia chủ.

Các thế uốn sửa cây của người xưa rất đa dạng, mặc dầu bị gò bó vào những lệ luật khắt khe như phải giữ được cho cây còn đọt chủ; thân chủ, nghĩa là không cho phép được cưa đọt, còn thân cũng không được cắt ngang, không dùng cành ghép để thế thân như cách ghép mai thời hiện đại. Ngoài ra, nghệ thuật ghép mai hiện nay rất xa lạ đối với người xưa vì thời ấy các cụ chưa tiếp cận được các tiến bộ khoa học trong nông nghiệp như bây giờ, cho nên việc tạo dáng cây mai cảnh đối với người xưa khá công phu, tốn thời gian. Điều đáng nói là ý nghĩa của các dáng thế mai xưa đều nhằm vào việc kí thác rất nghiêm túc những tâm tư nguyện vọng sâu xa mà người chơi mai, trồng mai hướng đến. Có lẽ vì thế mà hầu hết các cây kiểng thế trước đây đều là vô giá ...

Trong cuộc sống, bất cứ ai cũng ôm ấp những ước mơ những hoài bão và mong muốn gắng sức đạt đến đích. Đề tài ước vọng được nhiều nghệ nhân hoa kiểng xưa và nay đều thể hiện nhiều nhất qua các dáng thế mai kiểng. Ước vọng của con người trẻ tuổi thường cao xa, còn ước vọng của người già thì muốn được an nhàn, tự tại. Xuân Mậu Tuất – 2018 xin chúc mọi người có một chậu mai cảnh vừa ý với ước mơ hoài bảo của mình và gia đình để mùa xuân càng thêm Xuân …NT

 

 

 

 

KHXHNV & Đời sống khác:
Dấu ấn những năm Sửu trong lịch sử Việt Nam (22/2/2021)
Tết của người miền Trung (22/2/2021)
Lễ Cúng Tạ Ngày Tết Khai Hạ Trong Dân Gian (18/2/2021)
Những mùa Tết bên mẹ (5/2/2021)
Chanh Thiên Nhẫn - Hành trình theo dấu chân Người (5/2/2021)
Sắc Tết miền Trung (5/2/2021)
“Anh đi anh nhớ quê nhà...” (5/2/2021)
Khói vờn cay mắt cuối năm (5/2/2021)
Chợ Tết ngày xưa (29/1/2021)
Lễ hội chọi bò - Nét văn hóa đặc sắc người Mông Kỳ Sơn (29/1/2021)
Lòng dân: Về một số tư tưởng và bài học điển hình trong lịch sử (28/1/2021)
Mùi Tết (27/1/2021)
Các kiểu nhà truyền thống của người Kinh (27/1/2021)
Vinh - Hôm qua, hôm nay và ngày mai (12/1/2021)
Dấu ấn khoa học và công nghệ Nghệ An năm 2020 (12/1/2021)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách:
Giải pháp nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình Hợp tác xã kiểu mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An
Giới thiệu sách: Giải pháp nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình Hợp tác xã kiểu mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 278 | Tất cả: 2,824,468
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp