KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Tục nhận con nuôi của người Thái ở bản Cắm
Tin đăng ngày: 9/11/2020 - Xem: 36
 

Trang Tuệ

Nhận con nuôi, không chỉ đơn thuần là nhận chăm sóc một đứa trẻ, mà nó còn có nhiều giá trị, ý nghĩa trong đời sống tinh thần của các cộng đồng khác nhau. Ở người Thái, tục nhận con nuôi khá phổ biến trong xã hội truyền thống. Và hiện nay, khi số lượng con trong các gia đình cũng giảm dần thì tục nhận con nuôi theo ý nghĩa của người dân cũng có những thay đổi. Một ví dụ ở Bản Cắm (huyện Quế Phong) có thể cho chúng ta một cái nhìn cụ thể hơn về tục nhận con nuôi của người Thái.

Bản Cắm là một bản người Thái thuộc nhóm Man Thanh, cách UBND xã Tri Lễ khoảng 3km, nằm tập trung ở quanh triền núi thấp mà hai bên có hai con suối chảy ra. Trong tiếng Thái ở đây, từ “Cắm” có nghĩa là vàng, quý báu như vàng. Theo giải thích của những người lớn tuổi thì khi những người đầu tiên đến đây khai hoang lập bản gặp phải điều kiện rất khó khăn, mọi thứ đều thiếu thốn, từ đất đai, ruộng nước, nguồn nước... vậy nên lúc đó, những thứ tìm được để sống đều rất quý báu. Do vậy mà họ đặt tên là Bản Cắm để nhắc nhở rằng mọi tài nguyên ở đây đều quý như vàng vì nó không có nhiều, rất thiếu thốn và phải trân trọng. Người Thái ở Bản Cắm trong mấy thập niên gần đây đã có nhiều thay đổi theo hướng hiện đại hóa, tuy nhiên họ vẫn còn lưu giữ được nhiều tập tục truyền thống của dân tộc mình. Một trong số đó là tập tục nhận con nuôi.

Upload

Bản Cắm nhìn từ trên cao

Nhận con nuôi (Lũng Mây) của người Thái ở Bản Cắm có nhiều lớp nghĩa khác nhau. Trước hết, nhận con nuôi là việc một cặp vợ chồng hiếm muộn nhận một đứa trẻ con của vợ chồng khác về làm con (là tục nhận con nuôi trọn đời). Bên cạnh đó, nhận con nuôi cũng là một hình thức có giá trị tâm linh, tinh thần để giải hạn, hay chữa bệnh cho đứa trẻ trong nhiều trường hợp khác nhau (là tục nhận con nuôi danh nghĩa).

Nhận con nuôi trọn đời là việc một cặp vợ chồng hiếm muộn nhận một đứa trẻ con vợ chồng khác về làm con để nuôi nấng và sau này truyền lại gia tài cho nó. Ở Bản Cắm có 6 trường hợp nhận con nuôi trọn đời. Đây chủ yếu là trường hợp các cặp vợ chồng lấy nhau nhiều năm nhưng không có con cái, cũng có trường hợp chỉ có một đứa con gái nên nhận thêm một con trai về nuôi. Theo những người lớn tuổi, trước đây, việc nhận con nuôi dễ dàng hơn và phổ biến hơn do đời sống khó khăn, nhiều vợ chồng đông con nhưng không đủ sức nuôi nên chấp nhận cho con đi làm con nuôi nhà người khác. Và cũng có nhiều trường hợp, một số gia đình khấm khá hơn do nhu cầu về lao động để khai phá ruộng nương hay sản xuất gì đó mà sẵn sàng nhận con nuôi từ các gia đình nghèo khó. Tuy nhiên, hiện nay việc nhận con nuôi cũng khó hơn vì các gia đình đều không muốn để con mình đi làm con nuôi. Các cặp vợ chồng hiếm muộn khi muốn nhận con nuôi chủ yếu nhận con của anh em đàng nhà chồng hoặc anh em đàng nhà vợ. Khi được bố mẹ đẻ của đứa trẻ chấp nhận cho con làm con nuôi thì gia đình bố nuôi phải nhờ thầy cúng coi ngày giờ rồi mang một con lợn và rượu đến để làm lễ nhận con và cảm tạ bố mẹ đẻ. Sau đó đưa đứa trẻ về nhà làm lễ cúng ma nhà và buộc chỉ cho con. Nếu con nuôi là con của anh em trai nhà chồng thì là cùng họ nên không phải làm lễ đổi họ. Còn nếu là con người khác hay con anh em đàng vợ mà khác học thì phải làm lễ cúng để đổi họ bằng một mâm cỗ gồm gà, rượu và xôi. Hàng năm, bố mẹ và đứa con được nhận nuôi vẫn mang lễ vật về để cảm tạ bố mẹ đẻ. Sau khi làm lễ nhận con nuôi, đứa trẻ sẽ gọi bố đẻ là anh (ải). Đứa con nuôi cũng được đối xử như con đẻ, được chăm sóc tận tình và có quyền thừa kế tài sản của bố mẹ nuôi. Đây là nhận con nuôi trọn đời. Việc nhận con nuôi như vậy là đáp ứng nhu cầu con cái và thờ tự của vợ chồng. Như một người đàn ông chia sẻ: “Mình lấy vợ gần chục năm mà không có con. Hai vợ chồng chăm chỉ làm ăn nên cũng không thiếu thốn. Nhưng không có đứa trẻ trong nhà thì buồn lắm và không muốn chăm chỉ làm ăn. Bố mẹ và các anh chị cũng khuyên nên nhận một đứa con nuôi. Thế là xin từ các anh chị, và được anh chị của vợ đồng ý cho vợ chồng mình nhận một bé trai làm con nuôi. Cũng là máu mủ thân thiết cả, anh chị đông con còn mình không có nên nhận về chăm sóc cũng tốt. Hai vợ chồng lại chăm chỉ làm ăn hơn để nuôi con và cuộc sống gia đình cũng vui vẻ hơn”.

Upload

Những đứa trẻ người Thái ở Bản Cắm

Nhận con nuôi với ý nghĩa về giải hạn cho gia đình hay chữa bệnh, bảo vệ sức khỏe cho đứa trẻ thì đa dạng và phổ biến hơn nhiều trong đời sống người Thái. Đây còn có thể gọi là nhận con nuôi danh nghĩa, là một nghi lễ mang giá trị tâm linh, tinh thần. Trước hết, nhận con nuôi là một tập tục mang tính chất giải hạn để giải quyết mối quan hệ của đứa trẻ với những người thân khi nó có vấn đề. Theo nhà nghiên cứu dân tộc học Vi Văn An, khi đứa trẻ được sinh trùng ngày sinh của bố đẻ thì hai bố con sẽ xung khắc nhau và khó sống yên ổn, hòa thuận với nhau được. Thậm chí người bố sẽ chết vì đứa con đang lấn át và muốn thay thế bố. Lúc đó, người ta phải làm nghi lễ cho và nhận con nuôi. Anh em nhà bố đẻ thường là người nhận đứa trẻ làm con nuôi. Lễ nhận con nuôi hiện nay cũng được tổ chức đơn giản gồm một con gà, rượu và một chiếc áo của đứa trẻ để cúng ma. Sau khi làm lễ, đứa trẻ gọi bố để của mình là anh còn gọi người nhận nuôi là bố. Tuy nhiên, đứa trẻ vẫn sống với bố mẹ đẻ chứ không qua sống với bố mẹ nuôi như trường hợp nhận nuôi trọn đời. Việc nhận con nuôi trường hợp này với giá trị là nghi lễ giải hạn, làm cho đứa trẻ và bố đẻ có thể sống hòa thuận với nhau, không xung khắc nhau vì đã thay đổi danh phận từ bố con sang anh em (về danh nghĩa, còn thực chất vẫn là tình bố con).

Một số trường hợp mà hiện nay vẫn còn phổ biến trong đời sống người Thái là nhận con nuôi danh nghĩa với những giá trị chữa bệnh tâm linh cho đứa trẻ. Nhiều cặp vợ chồng khi sinh con ra mà khó nuôi, đứa trẻ hay bị ốm đau, bệnh tật, hay khóc hay phát triển không bình thường thì bố mẹ phải mang một chiếc áo của đứa trẻ đi tìm thầy bói để xem xét và nếu thầy bảo phải làm lễ cho nhận con nuôi thì đứa trẻ mới khỏe mạnh hơn được thì gia đình phải thực hiện. Theo giải thích của nhà nghiên cứu Vi Văn An thì “những đứa trẻ này khó nuôi vì nó có quan hệ tương thông gì đó với người thân đã khuất trong gia đình. Nên khi thầy bói phán là ông nội hay ông ngoại (đã khuất) của trẻ muốn nhận nó làm con nuôi nên gia đình phải tổ chức lễ nhận con nuôi cho nó. Phải mời thầy cúng về làm lễ nhận con nuôi tại nhà. Sau lễ thì đứa trẻ được buộc chỉ tay màu đen và thường phải đổi tên thành È Mày hay Bá Mày (với con trai) hoặc Y Mày (với con gái)”. Nhận con nuôi trong các trường hợp này chỉ là nghi lễ, không làm đảo lộn gì trong cuộc sống gia đình. Cũng tương tự như những trường hợp trên, khi những đứa trẻ sinh ra khó nuôi, không được mạnh khỏe thì bố mẹ mang áo của nó đi nhờ thầy bói xem. Nếu thầy bói phán nó bị con ma nào đó át vía thì cha mẹ phải đi tìm thầy cúng để nhờ thầy nhận đứa trẻ làm con nuôi và bảo vệ cho nó sống mạnh khỏe. Đây là tập tục khá phổ biến ở người Thái Bản Cắm. Hầu hết các thầy cúng trong bản đều nhận khá nhiều con nuôi trên phương diện này. Khi thầy đồng ý nhận làm con nuôi thì bố mẹ đứa trẻ phải mang hai con gà, một vò rượu đến nhà thầy để thầy làm lễ và buộc chỉ tay. Hàng tháng, bố mẹ đẻ phải đưa đứa trẻ đến nhà thầy cúng làm lễ cúng vía cho nó để được bảo vệ nó khỏi các ma xấu. Các lễ cúng hàng tháng diễn ra cho đến khi đứa trẻ sống khỏe mạnh hơn, dễ nuôi hơn thì mới thôi. Nhưng đến dịp tết hàng năm, bố mẹ đẻ vẫn phải đứa đứa trẻ đến thăm thầy cúng đã nhận nó làm con nuôi và mang theo lễ gồm gà, rượu và một cái áo biếu thầy. Theo cụ Vi Văn Tình, một già làng có nhiều hiểu biết về văn hóa truyền thống chia sẻ: “Cũng như nhiều dân tộc khác, khi sinh ra một đứa trẻ mà khỏe mạnh thì không sao, còn khi nó khó nuôi, hay ốm đau thì phải chữa trị cho nó. Nếu dùng thuộc thang mà không được thì người ta quan niệm là do bị ma làm nên phải làm lễ cúng. Trường hợp thầy bói phán đứa trẻ phải làm con của người khác mới khỏi bệnh hay khỏe mạnh, dễ nuôi hơn thì gia đình phải làm lễ cho nhận con nuôi. Nhiều năm qua, thực hiện chính sách kế hoạch hóa gia đình của nhà nước, số lượng con cái của các vợ chồng ít hơn nên người ta lại càng lo lắng cho đứa trẻ. Do vậy mà bên cạnh sử dụng thuốc thang, y học thì người ta cũng quan tâm đến chữa bệnh tâm linh nhiều hơn, mà làm lễ cho nhận con nuôi để giải hạn, chữa bệnh tâm linh cho đứa trẻ trở nên phổ biến hơn”.

Không chỉ có giá trị về mặt con cái đối với các cặp vợ chồng hiếm muộn, hay việc chữa bệnh tâm linh, cầu mong cho đứa trẻ được mạnh khỏe hơn thì tục nhận con nuôi còn có ý nghĩa trong việc cố kết cộng đồng, lớn hơn nữa là gắn kết các cộng đồng dân tộc khác lại với nhau. Các gia đình có quan hệ với nhau trong việc cho nhận con nuôi cũng gắn kết chặt chẽ với nhau hơn. Như trường hợp anh em cho nhau nhận con nuôi trọn đời thì sống gắn kết hơn và đứa trẻ vừa được bố mẹ nuôi chăm sóc và cũng được sự quan tâm của bố mẹ đẻ vì đều là anh em trong một họ, gẫn gũi nhau. Trường hợp nhận con nuôi danh nghĩa thì các gia đình cũng có quan hệ nhất định và thân thiết hơn bình thường. Khi có công việc hay ngày lễ vẫn qua lại giúp đỡ và chia sẻ với nhau hơn. Hiện nay, không chỉ người Thái mà các dân tộc khác cũng có quan hệ với người Thái qua tục nhận con nuôi, như người Hmông sống gần Bản Cắm, khi sinh con ra mà đứa trẻ hay ốm đau thì họ cũng đến nhờ thầy cúng người Thái nhận làm con nuôi để chữa bệnh tâm linh cho nó.Và qua việc nhận con nuôi này, quan hệ giữa các gia đình này với những người Thái nhận con họ làm con nuôi cũng khăng khít hơn. Như ông Hà Văn Thành, một thầy cúng đã nhận nhiều con nuôi ở Bản Cắm chia sẻ: “Việc nhận con nuôi là người dân tộc khác về mặt danh nghĩa để chữa bệnh tâm linh hay làm cho đứa trẻ dễ nuôi, khỏe mạnh hơn hiện nay khá phổ biến. Riêng tôi đã nhận 8 đứa trẻ người Hmông ở bản Phiêng Luống và bản Tả Khấu làm con nuôi để chữa bệnh cho các cháu. Vậy nên những ngày lễ tết, gia đình tôi cúng đông vui hơn vì những gia đình con nuôi cũng đến tham gia, chúc mừng nhiều hơn. Và họ cũng hay mời tôi đến chơi trong các dịp lễ”./.

KHXHNV & Đời sống khác:
Doanh nghiệp Nghệ An - Bức tranh toàn cảnh năm 2019 - 2020 (11/11/2020)
Nghệ An trong tiến trình hội nhập quốc tế (11/11/2020)
Xây dựng “Văn hóa Đảng” - Quan điểm cốt lõi nhất quán của Đảng ta (11/11/2020)
Nghệ An - Những việc cần làm sau Đại hội (11/11/2020)
Mùa thu tâm linh (9/11/2020)
Tục nhận con nuôi của người Thái ở bản Cắm (9/11/2020)
Văn hóa nhà ở của người Việt (22/10/2020)
Điếu văn các chiến sỹ hi sinh ở Thủy điện Rào Trăng (19/10/2020)
Hợp tác xã Sen quê Bác - mô hình phát triển du lịch trải nghiệm lý tưởng (14/10/2020)
“Xô viết Nghệ Tĩnh mãi mãi là niềm tự hào và kiêu hãnh, tiếp thêm niềm tin, sức mạnh cho Nghệ An hội nhập và phát triển” (11/9/2020)
Cách mạng tháng 8 và Quốc khánh 2/9 - Mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam (1/9/2020)
Cách mạng tháng Tám 1945 - Giá trị lan tỏa lịch sử và hiện nay (1/9/2020)
Nhân kỷ niệm 75 năm Cách mạng tháng Tám (19/8/1945 - 19/8/2020) Vai trò to lớn của Bác Hồ trong Cách mạng tháng Tám (1/9/2020)
Người Việt và nền sản xuất nông nghiệp truyền thống (7/8/2020)
Văn hóa nhà ở của người Việt (5/8/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Để có Truyện Kiều gần nhất với nguyên tác của Nguyễn Du
Để có Truyện Kiều gần nhất với nguyên tác của Nguyễn Du
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 617 | Tất cả: 2,593,333
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp