NGHIÊN CỨU KHXH&NV > NGHIÊN CỨU VĂN HÓA - XÃ HỘI
Đặc sắc in vẽ trên vải Ấn Độ
Tin đăng ngày: 22/10/2020 - Xem: 67
 

Chu Mạnh Cường

 In vẽ trên vải là một nghệ thuật thủ công vô cùng độc đáo ở Ấn Độ. Bằng sự khéo léo của đôi bàn tay, cộng với những bản khắc in (con dấu) chi tiết, những nghệ nhân in, vẽ và nhuộm vải lụa nước này đã cho ra đời được hàng nghìn loại hoa văn rực rỡ. Và nhiều khi không chỉ là những họa tiết độc đáo, chúng còn là một bức tranh thiên nhiên, người- vật xinh đẹp, khi khoác lên mình hấp dẫn. Điều thú vị nữa, đa số các kỹ thuật in đều đã ra đời cách đây vài nghìn năm, và được truyền thụ từng vùng, tạo nên một bản sắc riêng.

Upload

Các họa tiết được in vẽ trên trang phục của nam và nữ ở Ấn Độ

Đầu tiên phải kể tới là kỹ thuật in Bandhani ở bang Gujarat và Rajasthan. Một phương pháp cổ xưa, làm hoàn toàn bằng thủ công, ngẫu hứng, gắn liền với những véo tay linh hoạt của phụ nữ. Cách thức là cấu véo, tạo nếp, rồi buộc, thắt ở nhiều điểm trên vải trước khi nhuộm. Và nó sẽ cho ra các họa tiết như các dấu chấm, đường kẻ, vân sóng, hình tim, hình vuông, hình quả trám liên tiếp hoặc cách quãng đẹp mắt. Mỗi mét thường chứa cả triệu chấm nhỏ (bheendi) sắp thành hình sặc sỡ, mà chủ yếu là vàng, đỏ, xanh lam, xanh lá và đen. Ngoài ra là trắng vì những chỗ vải được buộc chặt không bị thấm màu. Theo tiếng Sanskrit, Bandhani có nghĩa là buộc. Xuất hiện từ thời văn minh thung lũng Indus 4.800 năm trước, nó có lẽ là một kỹ thuật, cũng như loại vải lâu bền nhất Ấn Độ. Người ta đã tìm thấy nhiều họa tiết Bandhani trên các bích họa thế kỷ thứ sáu, đặc tả cuộc đời Đức Phật. Có lẽ trong thời đại của Ngài, loại vải này đã phổ biến rộng rãi, và đến nay được gọi là Bandhej Saree.

Upload

Kỹ thuật vẽ Batik trên vải ở Ấn Độ

Thứ hai độc đáo không kém là kỹ thuật vẽ Batik, cũng tại Gujarat, và về ý nghĩa là chấm trên vải, nhưng kỳ thực có thể vẽ rất nhiều hoa văn từ cây cối, chim muông tới thuyền bè, nhà cửa... Nghệ nhân sẽ dùng một cây bút chứa sáp hoặc chấm sáp nóng, vẽ lên vải những mô típ yêu thích, sau đó nhuộm từng chỗ để tạo ra các màu riêng, và luộc trong nước sôi cho sáp tan chảy, để lộ những nội dung đa dạng, thú vị. Tựu chung, có bốn kỹ xảo trong in Batik như sau: kỹ xảo vảy sáp- cho sáp bắn, rải rác trên vải, tạo ra các mảng miếng như một vụ nổ màu sắc sau khi nhuộm; kỹ xảo in khuôn mẫu- dùng các con dấu khắc họa tiết để rập lên vải; kỹ xảo vẽ bằng tay- áp dụng phương pháp Kalamkari để vẽ, vờn các họa tiết và cuối cùng là kỹ xảo cào, trám hồ dán, cũng như vảy song tạo các vết rạch thay vì các giọt chảy.

Kalamkari lại là một kiểu in kỳ diệu khác dựa trên lối vẽ, kể chuyện trên phông tại các đền thờ của những nhạc sĩ lang thang chitrakars xưa, và phổ biến từ thời Trung Cổ đến nay. Theo tiếng Ba Tư, nó là vẽ bằng bút mực. Tổng cộng có tới 23 bước để vẽ một tấm vải, chứa nội dung phong phú mà thường tả về thần thoại, gồm linh hoa, linh thú, thượng thần trong sử thi Mahabharata, Ramayana cùng nhiều vị Phật, Bồ Tát. Tất cả như một bức tranh, có thể treo, bày, làm trang phục, chăn màn. Trong Kalamkari, cũng có tới hai trường phái: Machilipatnam và Srikalahashi, song đều là vẽ xong thì tô và cùng thịnh hành ở Andhra Pradesh. Đại thể, nghệ nhân sẽ ngâm vải trong hỗn hợp sữa bò và Kadukka pinju khoảng tiếng rưỡi, rồi phơi khô. Kế tiếp, dùng gỗ me đốt thành than, làm chì phác thảo hoa văn. Đồng thời vót một mẩu tre làm bút và buộc ở ngang thân một miếng mút hoặc bông thấm thuốc nhuộm để viền và tô. Sau đó, bôi phèn lên vải, giúp nó luôn chắc khỏe, bền màu. Sau mỗi lần tô, họ đều giặt vải, qua đó độ phèn cũng nhạt đi, nhưng vẫn đủ đảm bảo chất lượng. Thứ tự tô thường là vàng, đỏ, tím, nâu, xanh chàm…  Để màu bám, không bị nhòe, nó cũng được luộc trong nhiệt độ từ 80-100 độ C và phơi dưới cát hút màu dư.

Phương pháp in khắc gỗ Ajrakh cũng là một kiểu in cho kết quả ngoạn mục. Thay vì vẽ tay, người ta sẽ dùng con dấu bằng gỗ để in họa tiết lên vải. Không chỉ đều đặn, liên tiếp, mà còn nhanh chóng, chính xác. Ít nhất một họa tiết sẽ được in hai lần với hai bản khắc đối lập. Bản đầu là in đường nét, bản sau là in chi tiết, tô màu. Cá biệt một tấm vải sẽ có hàng trăm lần in, nếu nó chứa nhiều hoa văn khác nhau. Và thời gian làm thường kéo dài tới 21 ngày, trải qua 14-16 công đoạn. Vải sau đó được nhuộm màu nền, phơi khô rồi nhuộm tiếp, cuối cùng giặt trong nước soda cho tươi rói, sáng bóng. Màu sắc ở đây thường là bốn màu cổ truyền, gồm đỏ, xanh, đen và trắng, được ví như cả vũ trụ, với đỏ tượng trưng cho đất, xanh- trời, đen- đêm và trắng- mây. Đặc biệt nhiều tấm vải thường có màu lam bí ẩn. Vì màu lam này, kỹ thuật mới có tên Ajrakh, theo tiếng Ả Rập là xanh. Ajrakh hiện nay rất thịnh hành trong cộng đồng Khatris tại Barmer- Rajasthan.

Bên cạnh in khắc gỗ, tại Rajasthan và cụ thể là thành phố Jaipur cũng có kỹ thuật in rát vàng và bạc lá Varak, còn gọi Chandi Ki Chhapai, một phương pháp rất tinh tế, để đưa những mảnh vàng, bạc cực mỏng lên vải. Thông thường những lá vàng, bạc này (Varak) chỉ dày hai phần mười của một micron đến hai milimét, tức bằng độ dày của một tờ giấy. Ngày xưa, chúng chỉ thấy trên lá cờ, tràng phan, biểu thị cho quyền lực, địa vị cao quý của người dùng, mà chủ yếu là hoàng gia và tăng lữ, khi mà Ấn Độ đang ở thời hoàng kim, nổi tiếng vì sự giàu có đứng đầu thế giới về sản xuất vàng. Tuy nhiên, ngày nay trước nhu cầu thị trường, chúng đã xuất hiện trên nhiều loại khăn cùng áo saree Chanderi, với một đặc điểm là ở hai phía đều in rát vàng, bạc lôi cuốn. Song vì cầu kỳ, tốn kém nên cả kỹ thuật lẫn vải in Varak đều hiếm gặp. Để làm được một tấm vải ưng ý, nghệ nhân thường phải mất cả tháng cần mẫn. Từ những mẩu kim loại quý, họ sẽ dập mỏng chúng thành từng lá vàng. Sau đó, phết nhựa cây saresh lên vải, và dùng một bản khắc gỗ áp những lá vàng lên, nhờ thế vàng dính chặt vào vải óng ánh. Để đảm bảo chúng không bong tróc, người mặc sẽ chỉ giặt khô, chứ không vò ướt.

Tương tự Batik, song Dabu lại dùng bùn để làm chất cản màu và những con dấu chấm mực in lên vải. Người ta trải tấm vải lên một mặt bàn rất rộng và in hàng loạt họa tiết xinh xắn giống nhau. Đó thường là những hình vẽ rất mộc mạc từ thiên nhiên và cuộc sống nhà nông, với lúa thóc, ngô khoai, các loại hoa quả như trái xoài- quả mít, các loại gia cầm- gia súc, sóng nước và hình học được lặp đi lặp lại, tạo nên một đặc điểm ấn tượng. Đa số đều có màu trắng trên nền xanh lam. Mà để được như vậy, sau khi in hoa văn, thợ in sẽ phải trát một lớp bùn dày lên họa tiết. Hỗn hợp này gồm sét đen kaali mitti, bột mỳ bidhan, nhựa cây guar và nước vôi trong có tác dụng chống thấm, bít kín các mô típ không cho ngấm màu. Bùn thường dính vào nhau khi cuộn, nên tấm vải còn được rải thêm một lớp mùn cưa hong khô, sau đó đem nhuộm, dùng chất liệu tự nhiên như kashish cho màu nâu xám, lá chàm - xanh lam và quả lựu - vàng, đỏ…  Sau vài tiếng phơi khô, vải được giặt để giũ bùn và lộ hoa văn. Những họa tiết như đã nói, song ngoài ra do bùn đôi khi cũng bị nứt nên còn tạo nên nhiều đường vân lạ mắt. Phổ biến 1,5 nghìn năm, kỹ thuật Dabu tưởng chừng đã phôi phai, song đầu thế kỷ 21, nó đã trỗi dậy và nảy nở ở nhiều ngôi làng, như làng Akola, quận Chittorgarh- Rajasthan, và được dùng may áo cholis và khăn xếp turban.

Upload

Các họa tiết đặc sắc được in vẽ trên vải của người Ấn Độ

Hơi trái ngược với Dabu, vải vóc của cộng đồng Chippa ở làng Bagru lân cận lại có hoa văn sặc sỡ trên nền vải màu kem hoặc màu sáng. Hơn thế, họa tiết cực kỳ dồi dào, khai thác nhiều đề tài dân dã, do người dân ở đây đều là bậc thầy về in. Chippa theo tiếng địa phương nghĩa là in, nhuộm và phơi khô. Từ rất lâu, dân làng đã có nghề in. Đến thăm làng của họ, sẽ thấy bạt ngàn những cánh đồng phơi vải rực rỡ và đến nhà thì chỗ nào cũng chất đầy ván in lạ mắt. Người ta tùy ý quyết định sẽ dùng bao nhiêu con dấu cho một hoa văn, song thông thường là từ bốn đến năm. Và họ liên tục sáng tác dấu mới để phát triển thêm nhiều nội dung. Con dấu đầu sẽ là dấu để in nền- gudh, dấu thứ hai in nét- rekh, dấu thứ ba in chi tiết và dấu cuối cùng tô màu- datta. Mỗi cái có một độ ăn mực khác nhau và được đẽo từ nhiều loại gỗ đặc biệt như sagwan- gỗ tếch, sheesham- gỗ hồng và rohida- gỗ tếch hoang. Sagwan khá mềm dẻo cho những hình thù phóng khoáng bên ngoài, còn sheesham cứng, rắn cho những chi tiết tinh vi bên trong. Ngoài thiên nhiên, một nội dung chính của kỹ thuật này là những biểu tượng lấy từ kiến trúc Islam với hình sóng nước leher, chữ V chaupad, tam giác kangura và mắt cáo jaali…

Cũng bằng vàng, bạc nhưng từ bụi vàng là kỹ thuật in Khari, thịnh hành tại Jaipur và Ahmadabad. Trong đó, vàng, bạc sẽ được nghiền thành bột và rắc lên các họa tiết bằng keo roghan, để tạo cảm giác rập nổi. Ngày xưa, đây là cách làm trang phục vua chúa, song giờ đã phổ biến dân dã và để giảm bớt chi phí, người ta thường thay vàng bằng các kim loại khác hoặc mica, song vẫn sáng bóng, sang trọng. Hoa văn thường thấy là phul, chandani, buti, mor, morga, keri và khaja. Chúng được phân bố ở các sườn áo, vành khăn, chân váy theo kiểu độc lập hoặc xâu chuỗi rất gợi cảm. Thợ in Khari cũng dùng nhiều ván in, song đại thể là một xi lanh gồm hai phần. Phần ngoài bằng đồng, hình tròn/ đa giác, dưới đáy đục lỗ châm kim tạo các họa tiết. Phần trong nhỏ hơn bằng gỗ có cán dài để ép các chất ra ngoài theo lỗ. Nghệ nhân sẽ đổ thầu dầu cô đặc vào trong bộ dấu mà in lên vải, và tùy theo lực ấn- nhựa sẽ ra dầy hay mỏng, cho độ nông sâu khác nhau. Cuối cùng, rắc bụi vàng, bạc lên.

Kỹ thuật in Bagh cũng là một kiểu in bằng ván cầu kỳ, nhiều công đoạn. Trước tiên, người ta sẽ phải giặt mảnh vải dưới sông, trong dòng nước chảy độ hai tiếng để loại bỏ tinh bột. Kế đến, ngâm vải vào đá muối, phân dê, thầu dầu và nhấc ra phơi khô, nhuộm trắng. Nghệ nhân tiếp tục dùng ván khắc để in họa tiết, thường là những hoa văn cổ 200- 300 tuổi cùng nhiều mô típ từ các bích họa 1.500 tuổi ở động Bagh, Madhya Pradesh, nơi cho nó cái tên trên. Tùy nội dung mà việc in phải mất từ tám đến 14 ngày mới xong. Một lần nữa, vải được đưa ra sông, đập vỗ trong 20 phút nhằm tẩy màu thừa. Sau đó, luộc trong nước hoa dhavda, đảo liên tục bằng que tre khi nhiệt độ tăng lên cho màu đạt độ chính xác. Riêng khâu này cũng kéo dài sáu tiếng. Cuối cùng, vải được giặt thêm ba lần thì hoàn chỉnh.

(ảnh) Theo Vogue và India Craft

 

 

Lh: 97, ngõ 143, phố Chợ Khâm Thiên, phường Trung Phụng, quận Đống Đa, Hà Nội. ĐT: 0945 054 448                    

Số tài khoản: 106006333116  tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam chi nhánh Đống Đa. Chủ tài khoản Chu Mạnh Cường

 

 

 

Nghiên cứu KHXH&NV khác:
Văn hóa và những giá trị văn hóa Việt Nam (16/11/2020)
Quốc học Vinh - Mô hình giáo dục Pháp - Việt tiêu biểu, một trung tâm tri thức lớn ở Trung kỳ (11/11/2020)
Hội nhập quốc tế lĩnh vực khoa học và công nghệ tỉnh Nghệ An trong giai đoạn phát triển mới (11/11/2020)
Văn hóa và chức năng của văn hóa (11/11/2020)
Tìm hiểu nguồn lợi thủy sản tại Nghệ An và một số đề xuất kiến nghị (22/10/2020)
Đặc sắc in vẽ trên vải Ấn Độ (22/10/2020)
Tạo hứng thú học tập cho học sinh qua mỗi tiết dạy học Ngữ văn ở trường THPT (14/10/2020)
“Khi chuyển được phẩm chất nổi trội của từng cá nhân thành cái tốt của cả hệ thống mới phát huy được tinh thần khai sáng và Nghệ An mới phát triển bứt phá được” (17/9/2020)
Định hướng phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực ở Nghệ An từ 2020 - 2030 (29/7/2020)
Những phụ nữ anh hùng trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (8/7/2020)
Sinh kế cư dân ven biển Nghệ An - Những biến đổi trong điều kiện phát triển du lịch (6/7/2020)
Biến đổi văn hóa trong thực hành tín ngưỡng của cư dân vùng biển Cửa Lò (6/7/2020)
Du lịch trong mối quan hệ với văn hóa và nhân cách (6/7/2020)
Các nhà báo cần học tập ở Bác Hồ cách đặt tên cho bài báo (12/6/2020)
Khuôn viên nhà ở truyền thống của người Kinh ở Nghệ An (11/6/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Để có Truyện Kiều gần nhất với nguyên tác của Nguyễn Du
Để có Truyện Kiều gần nhất với nguyên tác của Nguyễn Du
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 541 | Tất cả: 2,593,257
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp