ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > KHÁM PHÁ XỨ NGHỆ AN
Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ và Mộ Phùng Phúc Kiều, phường Nghi Thu, thị xã Cửa Lò
Tin đăng ngày: 23/6/2020 - Xem: 45
 

 

                                                                                              Hồ Mạnh Hà

                                                                                    Sở Văn hóa và Thể thao NA

Phát tích từ vùng đất Hạ Khê, tổng Phù Long, huyện Hưng Nguyên, nay thuộc xã Nam Cường, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, dòng họ Phùng ở phường Nghi Thu đã có mặt trên vùng đất thị xã Cửa Lò suốt hơn ba thế kỷ và đã trở thành một dòng họ nổi tiếng của vùng đất này với nhiều bậc danh tướng, lương thần có công lớn trong việc bảo vệ bờ cõi quốc gia Đại Việt cũng như chiêu dân lập ấp, vỗ về nhân dân để tạo ra một vùng đất trù phú đó là vùng đất Lộc Kén xưa nay là Làng Thu Lũng ngày nay.

Di cư về vùng đất Thu Lũng vào đầu thế kỷ XVII với địa vị của một dòng họ trâm anh thế phiệt, có nhiều bậc danh tướng, lương thần thuộc hàng công hầu tiêu biểu như: Đề đốc thượng tướng quân Phùng Bá Ngự; Đề đốc thượng tướng, Quận công, Thiếu úy, Thái bảo Phùng Bá Nghị; Lễ Quận Công Phùng Viết Đạm; Vũ Thắng hầu Phù Bá Đạt; Triều trung hầu Phùng Bá Giàu;Vĩnh An bá Phùng Viết Tào,... Kê thừa truyền thống đó, họ Phùng làng Thu Lũng đã dần khẳng định được vai trò, vị trí của mình tại vùng đất mới thể hiện qua việc biến nơi đây từ vùng đất hoang hóa, nghèo nàn trở thành một miền quê trù phú.Đại diện cho việc khai cơ lập ấp đó chính làbốn thế hệ nối tiếp nhau, khởi đầu là Triều Trung hầu Phùng Bá Giàu, tiếp nối quan viên Phùng Bá Của, cháu Phùng Bá Cải, tức là Phùng Phúc Thiện và thế hệ chắt là Phùng Phúc Kiều. Đây cũng là một trong hai dòng họ (họ Phùng và họ Hoàng) để lại dấu ấn lớn cho vùng đất Thu Lũng ngày nay.

Upload

Về công trạng khai cơ lập ấp là như vậy, song người được xem là đặt nền móng và để lại dấu ấn cho việc hoàn thành sứ mệnh của cha ông trong việc khai cơ, lập ấp, bảo vệ vùng đất Cửa Lò chính là Phùng Phúc Kiều, một vị tướng tài, một vị quan thanh liêm mà hậu thế luôn nhắc đến. Phùng Phúc Kiều (1724-1792), sinh ra tại làng Lộc Kén, xã Hiếu Hạp, huyện Chân Lộc, nay là phường Nghi Thu, thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An là một người tinh thông cả văn lẫn võ. Năm 1741 ông thi đậu loại nhất trong kỳ thì bác cử ngạch võ quan, sau đó đước bổ nhiệm chức Đốc quan, phụ trách đạo thủy quân ưu binh phụ trách đạo Đông Nam. Năm 1753 Phùng Phúc Kiều được triều đình bổ nhiệm chức Khả vi Trung tư­ớng quân, Đốc lệnh quan giao cho trấn giữ vùng biển Nghệ An. Do có công trấn giữ và diệt đư­ợc nhiều giặc xâm phạm vùng sông Lam và vùng biển Cửa Lò, năm 1783 ông đã được triều đình phong chức Đô đốc, tước Đô trung hầu và giao cho toàn quyền thống lãnh thủy quân ư­u binh, trấn thủ suốt từ Thanh Hóa cho vào đến Hà Tĩnh. Trong thời gian này ông đã đóng góp nhiều công lao trong việc bảo vệ vùng đất, vùng biển Nghệ An, tiêu biểu là chiến thắng trên đất Phù Long, góp phần đánh đuổigiặc cướp đem lại sự yên bình cho dânđã được triều đình ban tặng sắc phong, nội dung sắc như sau: Sắc cho Phó Thiên hộ Phùng Phúc Kiều ở xã Hảo Hợp, huyện Chân Phúc. Vì đã ở hậu nội Thủy đội ưu binh được vâng sai theo các đạo Đông, Nam giữ chức Đốc lệnh quan Hào Trung hầu đánh diệt giặc tại mặt bể và mặt trận trên đất Phù Long. Thật có công lao. Đã được chỉ chuẩn cho chức Thiên hộ. Xứng đáng được gọi là Kiệt trung Tướng quân, thăng thụ Đốc lệnh quan, Thống lãnh Đô Trung hầu Hiệu lệnh tư kì bài tráng sĩ Vân kị úy Thiên hộ, Thân tuyển. Vậy ban sắc!Ngày 12 tháng 11 năm Cảnh Hưng thứ 44 (1783).”

Không những là vị tướng tài ông còn là một con người hết sức yêu thương vỗ về nhân dân, trong quá trình bảo vệ vùng biển, nhận thấy Thu Lũng là một vùng đất tốt, ông đã chiêu tập dân ly tán, vận động binh lính về khai canh khai khẩn, lập nên những xóm làng trù phú. Tại vùng đất Thu Lũng hiện nay còn có nhiều địa danh mà ông đặt ra như: “làng trước”, “làng sau”, “làng Lộc Kén”, “ đồng bể”,… bên cạnh đó ông còn xin triều đình miễn sưu thuế cho dân, thành lập dân binh vừa bảo vệ vùng biển vừa bảo vệ xóm làng.

Ngày 22 tháng 2 năm Nhâm Tý (1792) dưới thời vua Quang Trung niên hiệu Thái Đức thứ 15 ông qua đời, để tưởng nhớ công lao của ông, triều đình đã lệnh cho quan sở tại cấp một cỗ quan tài bằng gỗ quý, 300m lụa tơ tằm, 100 nén bạc tổ chức mai tángvà giao cho nhân dân lập đền thờ phụng ngay tại chính vùng đất mà ông đã có công khai phá và phong làm thành hoàng của làng để quanh năm hương khói thờ tự.

Tọa lạc tại vị trí trung tâm của làng Hiếu Hạp xưa, di tích Đền thờ và mộ Phùng Phúc Kiều là một kiến trúc cổ kính linh thiêng gồm 4 hạng mục công trình chính: Cổng, nhà Bia, Đền thờ và Khu lăng mộ ông Phùng Phúc Kiều và vợ là bà Lê Thị Loan được bố trí đăng đối trên một khu đất bằng phẳng diện tích 1200m2 với nhiều cây cổ thụ bao quanh. Nguyên xưa đền thờ ông được xây dựng riêng tại vùng đất “làng sau”, thuộc xóm Đại Thống, do thiên tai, chiến tranh, đền đã bị xuống cấp con cháu dòng họ Phùng đã chuyển về bên cạnh khu lăng mộ ông Phùng Phúc Kiều để thuận lợi cho việc bảo vệ và trông nom hương khói.

Về đặc điểm kiến trúc: cơ bản kết cấu kiến trúc đền còn giữ được những nét cổ kính có niên đại cách ngày nay hơn 100 năm mặc dù vị trí đã được thay đổi, trải qua bao biến đổi của lịch sử, thiên tai khắc nghiệt, bom đạn chiến tranh nhưng di tích vẫn tồn tại với thời gian cung thi gan cùng tuế nguyệt, để nói rằng giá trị vững bền của một công trình kiến trúc cũng như sự vững bền, trường tồn của một dòng họ.Đền thờ có kiến trúc 3 tòa, kiến trúc theo kiểu chữ Tam ( 三 ) gồm hạ điện, trung điện và thượng điện.Trải qua nhiều lần tu bổ tôn tạo, mặc dù chất liệu có nhiều thay đổi song vẫn giữ được nét cổ kính của vương triều Nguyễn với hệ thống khung gỗ lim chạm trổ hoa văn tinh xảo các đề tài tứ linh, tứ quý điểm xuyết trên các cấu kiện như xà, hạ, bẩy hiên, nền lát gạch đất nung, mái lợp ngói âm dương.Hiện nay tại đền thờ còn lưu giữ được rất nhiều hiện vật, tư liệu có giá trị, chứa đựng nhiều nét độc đáo như: sắc phong thời Lê Cảnh Hưng năm thứ 44 (1783) cho ông Phùng Phúc Kiều; một bộ Khám thờ chạm trổ hoa văn long, ly, quy phượng; hương án, bài vị,… đặc biệt là hệ thống hoành phi, câu đối cổ được đánh giá là vô cùng có giá trị về mặt mỹ thuật.

Bên cạnh khu đền thờ uy nghi là khu lăng mộ của ông Phùng Phúc Kiều và vợ là Lê Thị Loan. Năm 1792, sau khi ông qua đời, thi hài được con cháu dòng họ và nhân dân an táng tại Cồn Trại, năm 1794, mộ của Đô Trung hầu Phùng Phúc Kiều và vợ là Lê Thị Loan được con cháu chuyển về cát táng tại vị trí ngày nay, tuy nhiên chỉ là một ngôi mộ đất đơn sơ bên cạnh một ngôi đình làng cổ kính. Đến năm 1942 thì con cháu đã xây dựng tường bao cẩn thận tồn tại  đến ngày hôm nay.

Khu lăng mộ có kiến trúc hình vuông xây bằng chất liệu đá và vữa tam hợp, chiều dài của các cạnh là 10,35m,tường bao cao 0,8m, bốn góc tường bao được xây trụ trang trí hình hoa sen, phía trước khu lăng mộ xây nhô cao tạo thành một tấm bia mộ lớn, trang trí hoa văn long phượng, hoa cúc dây, chính giữa dựng mộ chí bằng đá sa thạch, phía trong khắc nổi dòng chữ “ Đệ nhị thế tổ song mộ bi chí -Tổ khảo lê triều Đô Trung hầu Phùng tướng công, tự cao Phủ quân; Tổ tỷ y phu chức Lê Thị - hiệu hoa âm nghi nhân” mặt ngoài trang trí hổ phù và một bức Hà đồ lạc thư. Có một điều khá lạ so với các khu lăng mộ khác, khu lăng mộ 2 vị tổ họ Phùng Nghi Thu bề ngoài xây khá kiên cố, song phần mộ chỉ là hai khoảng đất hình vuông và hình tròn đắp nổi so với mặt đất khoảng 30cm. Điều này được con cháu dòng họ Phùng lý giải theo nguyên lý âm dương “trời tròn đất vuông”, tuy nhiên ẩn sâu xa trong đó là phong tục của dòng họ được truyền lại từ xưa để tưởng nhớ lại thủa hồng hoang khi dòng họ về định cư tại vùng đất Cửa Lò.

Upload

Lễ đón nhận danh hiệu dòng họ văn hóa và kỷ niệm 20 năm đón nhận bằng di tích lịch sử cấp tỉnh nhà thờ và lăng mộ Phùng Phúc Kiều

Có thể nói di tích Đền thờ và Mộ Đô trung hầu hùng Phúc Kiều là di sản văn hóa có giá trị đang được chính quyền địa phương cùng con cháu dòng họ lưu giữ và bảo tồn khá nguyên vẹn. Từ những giá trị lịch sử, văn hóa hiện hữu tại di tích ngày 12 tháng 10 năm 1999, Bộ Văn hóa và Thông tin (nay là Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 1430/QĐ/BT xếp hạng di tích đền thở và Mộ Phùng Phúc Kiều là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Trải qua hơn ba trăm năm tồn tại và phát triển trên mảnh đất Cửa Lò với 19 đời, 14 chi phái, hai mươi năm di tích được xếp hạng vinh danhcác thế hệ con cháu dòng họ Phùng Nghệ An nói chung, làng Thu Lũng nói riêng luôn chăm sóc, bảo quản và phát huy giá trị để di tích ngày càng phát triển trở thành một địa điểm thu hút du khách thập phương đến thăm quan, chiêm bái.

 

 

Đất và người xứ Nghệ khác:
Làng Phúc Thọ quê hương tôi (8/7/2020)
Đồng chí Lê Mao (1903 - 1931) - Người cộng sản kiên trung, niềm tự hào của nhân dân Nghệ An (8/7/2020)
Nghệ An trấn trong Hoàng Việt địa dư chí (6/7/2020)
Nguyễn Khắc Viện - Một nhà báo lớn của thời đại (6/7/2020)
Văn cúng thiên đài của người xưa (23/6/2020)
Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ và Mộ Phùng Phúc Kiều, phường Nghi Thu, thị xã Cửa Lò (23/6/2020)
Đồng chí Lưu Quốc Long được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đào tạo tại Quảng Châu - Trung Quốc (18/6/2020)
Phủ Hòa Quân (12/6/2020)
Người thư ký cụ Phan, làm Bí thư Tỉnh đoàn Thanh niên cộng sản (12/6/2020)
Đền Chiêng Ngam - Ngôi đền linh thiêng của người Thái trên vùng đất phủ Quỳ (12/6/2020)
Lý Nhật Quang - Vị Tri châu đầu tiên của Nghệ An (11/6/2020)
Người Khơ Mú Nghệ An (2/6/2020)
Một số nghề thủ công truyền thống xưa ở Nghệ An (2/6/2020)
Bác Hồ - Tấm gương tự học và học tập suốt đời (15/5/2020)
Bác Hồ với nhà khoa học Nguyễn Xiển (8/5/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
“Múa hai bàn tay” - Tập thơ dành cho các bạn nhỏ
“Múa hai bàn tay” - Tập thơ dành cho các bạn nhỏ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 564 | Tất cả: 2,324,360
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp