ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > CON NGƯỜI XỨ NGHỆ
Người thư ký cụ Phan, làm Bí thư Tỉnh đoàn Thanh niên cộng sản
Tin đăng ngày: 12/6/2020 - Xem: 81
 

Trương Quế Phương

Nhân kỷ niệm 89 năm ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (26/3/1931-26/3/2020), xin giới thiệu đôi nét về tấm gương sáng của đồng chí “Bí thư Ban cán sự Thanh niên Cộng sản đoàn” đầu tiên của tỉnh Nghệ An. Đó là đồng chí Phan Đình Đồng, một tấm gương tiêu biểu cho tuổi trẻ trên quê hương Bác Hồ từ ngày đầu dựng Đảng.

Upload

 

Nam Đàn - Quê hương của đồng chí Phan Đình Đông

 Phan Đình Đồng sinh ngày 20-10-1911, anh là con trai đầu lòng của ông bà Phan Đình Du và Nguyễn Thị Lý, quê ở làng Lương Giai, (nay là xã Nam Tân, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An). Sinh ra trong một gia đình nhà Nho nghèo yêu nước, có tư tưởng kháng Pháp, thuở nhỏ, Phan Đình Đồng được cha mẹ hết lòng chăm sóc, dạy dỗ, anh ham học, yêu thơ văn cụ Phan Bội Châu. Các vị thân sinh mong ước con trai mình lớn lên sẽ nối chí ông cha, theo gương cụ Phan, góp sức gánh vác việc nước, giúp đỡ nhân dân.

 Năm 1925, sau khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ nước Nga Xô viết về Quảng Châu Trung Quốc hoạt động, sáng lập ra Hội Thanh niên cách mạng đồng chí, Phan Đình Đồng đang theo học tại trường Pháp Việt Nam Đàn. Anh tích cực tham gia phong trào đấu tranh dưới sự lãnh đạo của Hội Phục Việt. Khi cụ Phan Bội Châu bị bắt ở Trung Quốc và giải về Việt Nam với bản án tử hình, dưới sự lãnh đạo của Hội Phục Việt, tiêu biểu là các thầy giáo Trần Văn Tăng, Trần Mộng Bạch, Trần Phú, Nguyễn Sỹ Sách v.v, một phong trào đấu tranh đấu tranh đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu diễn ra sôi nổi khắp hai tỉnh Nghệ Tĩnh. Phan Đình Đồng đã tích cực tham gia các cuộc đấu tranh của học sinh và nhân dân huyện Nam Đàn. Trước làn sóng đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân khắp các tỉnh (mạnh nhất là ở Nghệ Tĩnh), thực dân Pháp buộc phải hủy bản án tử hình, nhưng lại bắt giam lỏng Cụ để khống chế, tách Cụ với nhân dân Nghệ An. Trước khi cụ Phan bị thực dân Pháp giải vào an trí tại Huế, cụ được về thăm quê lần cuối cùng tại làng Đan Nhiệm, huyện Nam Đàn. Biết được tin, với lòng yêu mến và kính phục Cụ- con người từ năm 1900 đã từng:“Đội trời đạp đất đấng làm trai…”. Với các bài thơ văn hừng hực tinh thần yêu nước, kêu gọi và thức tỉnh lớp lớp thanh niên trai tráng Nghệ Tĩnh ra đi xuất dương tìm đước cứu nước trong phong trào Đông Du vào những năm đầu thế kỷ 20. Lòng khát khao muốn được gặp Cụ Phan và nghe cụ kể chuyện… các sĩ phu, trí thức, giáo viên, học sinh và đông đảo nhân dân trong vùng đều kéo đến thăm Cụ. Phan Đình Đồng sung sướng được cha cho đi thăm và anh được nghe cụ Phan kể rất nhiều chuyện. Những lời dạy bảo của cụ đã để lại những ấn tượng sâu sắc về lòng yêu Tổ quốc, thương nhân dân, căm thù bọn cướp nước và lũ bán nước đã có ảnh hưởng lớn đến lý tưởng, lẽ sống, nhân cách và con đường lập nghiệp theo cách mạng vô sản của Phan Đình Đồng sau này.

Năm 1926, ở lứa tuổi 15, Phan Đình Đồng đã tham dự lễ truy điệu cụ Phan Chu Trinh, được sự hướng dẫn của anh Nguyễn Tiềm(1) Phan Đình Đồng cùng với Nguyễn Xuân Lập, Lê Công Cánh đã vận động những học trò có tư tưởng tiến bộ, lập ra nhóm bí mật đọc sách báo. Anh tìm mua và đọc các loại sách báo đang bị “Cấm” và tờ báo Thanh niên của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Quảng Châu Trung Quốc được bí mật chuyển về nước để tuyên truyền con đường cách mạng vô sản theo gương cách mạng tháng Mười Nga. Trong các sách báo bí mật, có hai bài thơ “Sống và Chết ” được Phan Đình Đồng và các bạn trẻ rất yêu thích nên họ đã học thuộc để làm tài liệu tuyên truyền cho học sinh và nhân dân quanh vùng: I- Sống:“Sống dại, sinh chi đứng chật đời/ Sống xem Âu Mỹ, hổ chăng ơi! Sống làm nô lệ cho người khiến/ Sống chịu ngu si để chúng cười/ Sống tưởng công danh không tưởng nước,/ sống lo phú quý, chẳng lo đời/ Sống mà nô lệ, đừng nên sống,/ Sống dại, sinh chi, đứng chật đời ...”.

II- Chết: “Chết mà vì nước, chết vì dân,/ Chết ấy làm trai hết nợ nần/ Chết bởi Đông Chu hồi thất quốc/ Chết vì Tây Hán lúc tam phân/ Chết như Hưng Đạo, hồn thành Thánh, / Chết tựa Trưng Vương, phách hoá Thần./ Chết cụ Tây Hồ, danh chẳng chết,/ Chết mà vì nước, chết vì dân”(2).

Năm 1927, phong trào cách mạng ở Nghệ Tĩnh phát triển mạnh dưới sự lãnh đạo của hai tổ chức cách mạng, đó là Đảng Tân Việt và Thanh niên cách mạng đồng chí Hội. Những thanh niên trí thức yêu nước như Nguyễn Sỹ Sách, Nguyễn Tiềm, Phan Đăng Lưu, Chu Văn Biên, Phan Thái Ất, Nguyễn Thị Minh Khai, Siêu Hải v.v. đều đã đứng trong tổ chức cách mạng, trở thành những hạt nhân của phong trào. Phan Đình Đồng được lớp thanh niên trí thức tiến bộ lúc bấy giờ gần gũi giúp đỡ và kết nạp vào Hội. Cuối năm 1929, Lê Công Cánh từ Bến Ngự, nơi cụ Phan Bội Châu đang bị thực dân Pháp giam lỏng ở Huế, trở về quê kể cho Phan Đình Đồng nghe nhiều chuyện về cụ Phan. Với lòng ngưỡng mộ và kính trọng cụ Phan, Phan Đình Đồng đã bỏ học, lên tàu vào Huế để gặp Cụ Phan. Anh xin được ở lại Bến Ngự làm thư ký cho Cụ, mong được học hỏi và tích lũy thêm kinh nghiệm của cụ về con đường cách mạng mà cụ đã từng trải...

Đầu năm 1930, Phan Đình Đồng và cụ Phan đang ở Huế, khi biết tin phong trào cách mạng ở quê nhà đang phát triển mạnh. Vì nặng lòng yêu nước thương dân, đau đáu nỗi u buồn của tuổi già, sức yếu, không được xông pha trận mạc đánh giặc cứu nước, trừ hại cho dân. Biết Phan Đình Đồng là một thanh niên có chí tiến thủ, yêu nước thương dân. Cụ Phan thấu hiểu nỗi lòng anh, sở dĩ anh phải xa quê vào Huế ở với Cụ vì anh thương và kính trọng tấm lòng nhiệt huyết yêu nước của Cụ. Nhằm động viên Phan Đình Đồng trở về quê hương, góp phần của tuổi trẻ, cùng nhân dân tham gia phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp để giải phóng dân tộc. Sau khi nghe cụ Phan khuyên bảo, với lòng mong mỏi và nhiệt huyết của tuổi trẻ được hoạt động, lại được cụ Phan khích lệ tinh thần, Phan Đình Đồng xin tạm biệt Cụ để trở về quê hương. Biết Phan Đình Đồng đã trở về, các đồng chí Nguyễn Tiềm, Đặng Chính Kỷ, Nguyễn Đình Diên,Vương Thúc Xuân…  rất vui mừng chào đón anh. Tổ chức giao ngay công việc cho Phan Đình Đồng làm liên lạc, in ấn và đi rải truyền đơn, treo cờ, vận động nhân dân đi đấu tranh. Sau cuộc biểu tình của nhân dân hai tỉnh Nghệ Tĩnh trong ngày 1 tháng 5 năm 1930 lịch sử, qua kinh nghiệm của cụ Phan truyền lại và thực tiễn của cuộc đấu tranh cách mạng của quần chúng, Phan Đình Đồng đã trưởng thành nhanh chóng. Anh lăn lộn hoạt động để tổ chức và xây dựng phong trào, Phan Đình Đồng đã trở thành một cán bộ dày dặn kinh nghiệm, làm trụ cột trong công tác Đoàn thanh niên. Anh được quần chúng nhân dân yêu mến và các đồng chí trong huyện Đảng bộ Nam Đàn tin cậy, phân công phụ trách công tác Thanh niên kiêm bộ phận in ấn tài liệu, báo chí, truyền đơn để tuyên truyền. Hoạt động trong điều kiện bí mật, cơ sở vật chất thiếu thốn, dụng cụ in ấn thô sơ, bàn in là một mâm thạch nấu lên, tài liệu đa dạng, có khi cả tập sách “Nhật ký chìm tàu” của đồng chí XYZ (Nguyễn Ái Quốc) cần in ra đầy đủ để các đồng chí làm tài liệu tuyên truyền ở các địa phương.

Ngày 1-8-1930, khắp nơi trên đất Nghệ Tĩnh diễn ra phong trào đấu tranh sôi sục, phản đối chiến tranh đế quốc, Phan Đình Đồng vinh dự được kết nạp vào hàng ngũ những người Cộng sản Việt Nam. Anh là người có trình độ văn hóa cao, có đức, có tài, năng động, linh hoạt, nhạy bén, biết tổng kết kinh nghiệm qua đấu tranh, biết cách tổ chức, động viên và vận động giỏi. Thông qua hoạt động thực tiễn, anh được tổ chức và Chi bộ Đảng tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi bộ Thanh Đàm. Để chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh với quy mô khắp toàn huyện vào ngày 30-8-1930, Phan Đình Đồng phải làm việc suốt ngày đêm để tổ chức lực lượng Tự vệ đỏ, tuyên truyền vận động nhân dân các tổng tham gia đi đấu tranh. Sáng 30-8- 1930, một cuộc đấu tranh với quy mô 3000 người tham gia, đoàn biểu tình mang theo gậy gộc giáo mác, dàn hàng ngang có lực lượng tự vệ hỗ trợ đã chặn tri huyện không cho nó đạp xe xuống Vinh xin chi viện. Đồng chí Phan Đình Đồng và đội trưởng Tự vệ Đỏ Lê Nam Thắng(3) là những người thanh niên xung kích đã bắt tri huyện Lê Khắc Tưởng phải ký vào lá cờ đỏ búa liềm dòng chữ:“Nam Đàn tri huyện huyện quan, tự tư dĩ hậu, bất đắc nhũng nhiếu nhân dân” (nghĩa là tri huyện huyện Nam Đàn từ nay về sau không được nhũng nhiễu nhân dân). Sau cuộc đấu tranh ngày 30-8-1930 thắng lợi, Xô viết Nghệ Tĩnh (XVNT) ở huyện Nam Đàn ra đời. Trách nhiệm của Bí thư Phan Đình Đồng càng nặng nề hơn trong việc tuyên truyền, vận động, tổ chức, tập hợp lực lượng để chuẩn bị các cuộc đấu tranh bảo vệ chính quyền XVNT non trẻ.

Tháng 9 năm 1930, đồng chí Đặng Chánh Kỷ, Bí thư Huyện ủy Nam Đàn được điều lên tỉnh làm Trưởng ban tuyên truyền của Tỉnh ủy, đồng chí Phan Đình Đồng được bầu giữ chức Bí thư Huyện ủy Nam Đàn. Sau khi chính quyền XVNT ra đời, Tỉnh ủy rất cần những thanh niên giỏi, trung thành, gan dạ, có học vấn, đồng chí Phan Đình Đồng lại được Tỉnh ủy cân nhắc điều lên Tỉnh, bổ sung vào Ban Tuyên huấn của Tỉnh ủy.

Tháng 10-1930, Tỉnh ủy Nghệ An tổ chức Đại hội lần thứ nhất tại nhà đồng chí Nguyễn Đình Kình, làng Đồng Xuân. Tổng Xuân Liếu(4) đồng chí Phan Đình Đồng được Đại hội tín nhiệm bầu là một trong 7 ủy viên Tỉnh ủy Nghệ An khóa đầu tiên. Đồng chí Nguyễn Tiềm được bầu làm Bí thư, đồng chí Phan Đình Đồng được phân công nhiệm vụ xây dựng, phát triển Đảng và phụ trách các huyện ở phía Bắc Nghệ An. Đầu năm 1931, kẻ địch điên cuồng đàn áp khủng bố phong trào cách mạng ở Nghệ Tĩnh, để chống lại cuộc khủng bố trắng của địch, Tỉnh ủy Nghệ An chỉ định đồng chí Phan Đình Đồng đang phụ trách công tác Tuyên huấn và xây dựng Đảng, sang làm Bí thư Ban cán sự Thanh niên Cộng sản Đoàn Tỉnh Nghệ An. Dưới sự lãnh đạo tài tình, khôn khéo, nhạy bén và táo bạo của Bí thư Tỉnh Đoàn Phan Đình Đồng, phong trào Đoàn Thanh niên Cộng sản Nghệ An phát triển mạnh. Lực lượng Thanh niên lúc bấy giờ là trụ cột của phong trào đấu tranh ở các huyện. Họ là những Tự vệ Đỏ anh dũng, kiên cường, là những người phụ trách Nông hội Đỏ đầy nhiệt huyết, là những thầy, cô giáo dạy chữ Quốc ngữ cho nhân dân và cũng là những giao thông liên lạc bí mật dũng cảm và đa tài. Theo thống kê chưa đầy đủ, chỉ sau một thời gian ngắn, dưới sự lãnh đạo của Bí thư Phan Đình Đồng, số Đoàn viên Thanh niên Cộng sản ở tỉnh Nghệ An đã phát triển lên tới 2.356 người(5). Đây là một lực lượng hùng hậu, là cánh tay phải đắc lực của Đảng. Họ chính là những người đã góp phần vào công việc lãnh đạo phong trào đấu tranh ở các huyện, làm nên một cao trào XVNT 1930-1931 long trời chuyển đất. Phan Đình Đồng không chỉ chăm lo công tác tổ chức, xây dựng lực lượng Đoàn Thanh niên Cộng sản mà còn quan tâm chăm lo xây dựng lớp Thiếu niên, Nhi đồng và tổ chức đoàn thể  “Đồng Tử quân” để tuổi nhỏ các em cũng được tham gia công việc có ích cho cách mạng như liên lạc, rải truyền đơn, canh gác tại các địa điểm hội họp của Đảng v.v. Kẻ địch không ưa gì các hoạt động của Đồng tử quân nên đã gọi các em là những “Tiểu Cộng sản”. Dưới sự lãnh đạo của Bí thư Đoàn Thanh niên, các em xứng danh là hậu duệ của Trần Quốc Toản anh hùng...

89 năm trôi qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ kính yêu, lực lượng Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ngày càng trưởng thành và phát triển qua các thời kỳ lịch sử của dân tộc. Đoàn Thanh niên Cộng sản Nghệ An đã đi đầu trong các cuộc kháng chiến thần thánh, hết đánh Pháp đến chống Mỹ và quân bành trướng Trung quốc xâm lược. Học tập và phát huy tinh thần yêu nước và cách mạng của các thế hệ đàn anh đi trước, ngày nay trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ thành quả cách mạng, hàng vạn thanh niên ưu tú của quê hương Nghệ An Xô viết - Quê hương Bác Hồ đang xiết chặt đội ngũ, phấn khởi thi đua lập nghiệp trên các mặt trận… Đoàn Thanh niên Cộng sản Nghệ An luôn đứng đầu dậy trước, xứng danh truyền thống mà đồng chí Bí thư Phan Đình Đồng đã dày công xây dựng từ ngày đầu cách mạng./.

 

 Chú thích:

1)- học tại Trường Quốc học Vinh, lãnh đạo học sinh đấu tranh. Năm 1929 là Chủ bút tờ Báo Xích Sinh do Bí thư Xứ ủy Trung kỳ Nguyễn Phong Sắc sáng lập. Tháng 10- 1930 đồng chí được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An khóa đầu tiên, đồng chí Phan Đình Đồng được bầu là Ủy Viên Ban chấp hành Tỉnh ủy khóa I.

2- Hồi ký cách mạng của đồng chí Phan Đình Đồng trích“Trong khảm tù vị thành niên” NXB Thanh niên. Hà nội 1965 Tr 106, 107

3)- Sau này là Thiếu tướng Lê Nam Thắng.

4)- Nay là xã Xuân Tường, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An

5)_ Hồ sơ lưu tại Văn phòng Tỉnh ủy Nghệ An và cơ quan Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh .

 

 

Đất và người xứ Nghệ khác:
Làng Phúc Thọ quê hương tôi (8/7/2020)
Đồng chí Lê Mao (1903 - 1931) - Người cộng sản kiên trung, niềm tự hào của nhân dân Nghệ An (8/7/2020)
Nghệ An trấn trong Hoàng Việt địa dư chí (6/7/2020)
Nguyễn Khắc Viện - Một nhà báo lớn của thời đại (6/7/2020)
Văn cúng thiên đài của người xưa (23/6/2020)
Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ và Mộ Phùng Phúc Kiều, phường Nghi Thu, thị xã Cửa Lò (23/6/2020)
Đồng chí Lưu Quốc Long được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đào tạo tại Quảng Châu - Trung Quốc (18/6/2020)
Phủ Hòa Quân (12/6/2020)
Người thư ký cụ Phan, làm Bí thư Tỉnh đoàn Thanh niên cộng sản (12/6/2020)
Đền Chiêng Ngam - Ngôi đền linh thiêng của người Thái trên vùng đất phủ Quỳ (12/6/2020)
Lý Nhật Quang - Vị Tri châu đầu tiên của Nghệ An (11/6/2020)
Người Khơ Mú Nghệ An (2/6/2020)
Một số nghề thủ công truyền thống xưa ở Nghệ An (2/6/2020)
Bác Hồ - Tấm gương tự học và học tập suốt đời (15/5/2020)
Bác Hồ với nhà khoa học Nguyễn Xiển (8/5/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
“Múa hai bàn tay” - Tập thơ dành cho các bạn nhỏ
“Múa hai bàn tay” - Tập thơ dành cho các bạn nhỏ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 531 | Tất cả: 2,324,327
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp