DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Bàn tiếp việc phục hồi Văn miếu Nghệ An
Tin đăng ngày: 11/6/2020 - Xem: 67
 

Bùi Đình Sâm

Upload

Văn miếu Vinh xưa (nguồn: An Tĩnh cổ lục)

Văn Miếu là một vấn đề lớn có ý nghĩa văn hóa, nhân văn sâu sắc ở nước ta. Nếu tính từ khoa thi đầu tiên 1075 (thời Lý) đến khoa thi Hán học cuối cùng triều Nguyễn là khoa Kỷ Mùi - Khải Định 4 (1919) tồn tại 844 năm đã có 2890 vị đại khoa tính từ Phó bảng trở lên, trong đó có 47 trạng nguyên. Năm 1842, vua Lê Thánh Tông cho dựng bia Tiến sĩ tại Quốc Tử giám, Hà Nội. Tao Đàn phó nguyên soái Thân Nhân Trung từng nói: Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Đến thời Nguyễn, kinh đô dời vào Huế và tiếp tục lập Văn Miếu ghi danh Tiến sĩ tại đây.

Trong số đỗ đạt của cả nước nói trên, Nghệ An có 4 trạng nguyên (quê Huyện Đông Thành - Yên Thành ngày nay), trong đó Bạch Liêu là người đỗ đầu tiên vào khoa thi Bính Dần - Thiệu Long 9 (1266) đời Trần Thánh Tông. Chưa tính hết, tổng số ở Nghệ An có 1.164 người thi đỗ, trong đó có 190 đại khoa (Tiến sĩ và Phó bảng), 145 hội thi trúng Tam trường, Nhị trường, 319 Hương cống triều Lê, 510 cử nhân triều Nguyễn...

Số khoa bảng từng huyện lập được cho đến nay (năm 2000): Quỳnh Lưu 365, Nam Đàn 189, Diễn Châu 134, Thanh Chương 133, Nghi Lộc 92, Yên Thành 83, Đô Lương 57, Hưng Nguyên 51, Cửa Lò 19, Anh Sơn 3 và có rất nhiều người thi đậu Tú tài (Triều Lê gọi là Sinh đồ, Hiệu sinh) mà chưa liệt kê hết... (Theo Khoa bảng Nghệ An - năm 2000 - Sở VHTT Nghệ An). Biết rằng, nhiều người thi đỗ cao được ghi danh tại các Văn Miếu Quốc Tử giám, Văn Miếu Huế. Ở Nghệ An một số huyện đã có Văn Miếu từ lâu, như Thanh Chương, Quỳnh Lưu...

“Văn Miếu tỉnh Nghệ An (hay Văn Thánh Vinh) được lập từ triều Lê ở Triều Khẩu, Lam Thành. Đến năm 1803, vua Gia Long sau khi lên ngôi được 1 năm thì cho xây dựng lại tại Vĩnh Yên (Vinh). Sách Đại Nam nhất thống chí(1) ghi: “Văn Miếu ở địa phận xã Yên Dũng, phía Đông tỉnh thành, phía Tây là đền Khải Thánh, dựng năm Gia Long thứ 2”.

Upload

Upload

Những vết tích còn lại của Văn miếu ngày nay

Vị trí Văn Miếu hiện nay thuộc khu đất Công ty in Nghệ An, vẫn còn dấu tích là bộ khung (cột, xà, rui, mè, ngói). Đấy là nhà bái đường Văn Miếu còn lại và được làm thành nhà kho của Công ty in. Văn Miếu gồm ba tòa thượng, trung, hạ điện và tam quan (cổng chính 3 cửa) đều hướng mặt về phía Nam. Chính môn (cửa chính giữa) có tầng lầu, mái uốn đầu đao, mặt chính giữa có đề 4 đại tự “Văn Thánh linh từ” (Đền linh Văn Thánh). Hai trụ giữa có đề đôi câu đối: Nguyên văn chữ Hán: 日月中天明聖道江山大地跡人文; Phiên âm: Nhật nguyệt trung thiên minh Thánh đạo; Giang sơn đại địa tích nhân văn. Tạm dịch: Đạo Thánh (đạo học) sáng ngời như mặt trời, mặt trăng trong vũ trụ; Nhân văn tích tụ từ sông rộng, núi lớn của đất linh. Cửa tả (bên trái) được mở thường xuyên để đón khách đến viếng thăm... Văn Miếu Vinh là Miếu điện chính của cả trấn sở (Nghệ An và Hà Tĩnh), nên có đôi câu đối biểu thị nền văn hiến và sĩ khí của nhân dân xứ Nghệ. Nguyên văn chữ Hán: 鸛州文氣千年拄學道正心萬古傳; Phiên âm: Hoan Châu văn khí thiên niên trụ; Học Đạo chính tâm vạn cổ truyền. Tạm dịch: Văn khí Hoan Châu ngàn năm vững; Chính tâm Đạo học muôn thuở truyền” (Xứ Nghệ - Đất và người, 4/2016, KHCN Nghệ An - Đào Tam Tỉnh).

Gần đây, tôi có dịp đọc góp ý Dự thảo văn kiện Đại hội Đảng bộ Thành phố Vinh nhiệm kỳ 2020 - 2025, thấy có một ý lớn trong phần phát triển văn hóa là “phục hồi Văn miếu Vinh”. Tôi rất phấn khởi, vì đây là một vấn đề lớn, một lần nữa được Đảng bộ Thành phố quan tâm. Trước đây, các kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An đã nhiều lần đề ra nhưng chưa thực hiện được. Tôi nhớ một dịp đồng chí Bí thư tỉnh ủy Nguyễn Thế Trung rất trăn trở điều này, gọi tôi đến và tâm sự một số công việc, trong đó có việc phục hồi, xây dựng lại Văn miếu Vinh. Ý của đồng chí Bí thư tỉnh ủy là muốn tôi khâu nối mở một hội nghị tư vấn về vấn đề này mà thành phần tư vấn chủ yếu là các bậc lão thành, trí thức, có nhiều hiểu biết về Văn Miếu tham gia.

Một thời gian ngắn sau, hội nghị được mở. Nội dung tranh luận nhiều, nhưng chủ yếu tập trung vào việc bàn luận về vị trí đặt Văn Miếu nơi cũ hay nơi mới. Trước hội nghị có chở các cụ đi khảo sát một số điểm: Nhà máy in (nơi xây Văn Miếu 1803), phía Đông sân vận động Vinh, vùng đất phía Đông đường 3/2, gần đối diện Bệnh viện đa khoa Nghệ An hiện nay và một số điểm khác. Hội nghị tư vấn bàn sôi nổi, nhiều ý kiến sâu sắc, tuy có ý kiến khác nhau, nhưng đa số muốn phục hồi nơi cũ (nơi nhà máy in hiện nay), đồng thời chỉ ra những thuận lợi, khó khăn sau:

Thuận lợi:

- Tư liệu về di tích phong phú, đủ để chúng ta phục dựng;

- Lòng dân rất đồng tình;

- Cấp ủy, chính quyền các cấp từ thành phố lên tỉnh nhất trí cao;

Được sự ủng hộ của các cấp các ngành Trung ương và địa phương;

Đông đảo con em xứ Nghệ trong và ngoài tỉnh, ngoài nước mong muốn;

Khó khăn:

Sau hai cuộc kháng chiến chống Pháp (nhất là thời kỳ thành phố Vinh tiêu thổ kháng chiến 1947) và chống chiến tranh phá hoại ác liệt của đế quốc Mỹ gây ra (1964 - 1972), thành phố Vinh, trong đó có Văn Miếu Vinh gần như bị phá hủy hoàn toàn.

Sau hòa bình lập lại, toàn bộ khu đất Văn Miếu không còn nguyên trạng, bị chiếm dụng do việc định cư sau chiến tranh thiếu qui hoạch.

Đặc biệt, xung quanh khu đất (tại thời điểm hội nghị) có hơn 147 nhà kiên cố, trong đó có hơn 14 nhà 3 tầng, số còn lại nhà 2 tầng và cấp 4.

Mặt đất cũ so với mặt đường I hiện nay thấp hơn gần nửa mét.

Hiện tại Nhà máy in Nghệ An đang sở hữu và sử dụng khu đất này...

Kinh phí thành phố, tỉnh khó khăn.

Những đặc điểm trên, đòi hỏi tỉnh và thành phố phải có kinh phí rất lớn nhằm bảo đảm cho việc tái định cư, đền bù, giải phóng mặt bằng... Đấy là chưa tính đến kinh phí xây dựng lại Văn Miếu gần như mới hay theo kiểu cũ có canh tân.

Mãi đến nay khó khăn đó vẫn đeo bám, Văn Miếu vẫn tiếp tục nằm trên bàn giấy. Nhiều con em xứ Nghệ mỗi khi có dịp vào thăm, tận mắt chứng kiến những phế tích Văn Miếu còn sót lại, xót lòng!

Từ những tư liệu và ý nghĩa nhân văn sâu sắc của việc tạo dựng Văn Miếu Nghệ An, từ thực tiễn qua bao kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh đề ra mà chưa làm được, từ những yêu cầu, nhu cầu của nhân dân xứ Nghệ nói chung và nhân dân Nghệ An nói riêng đã trở nên bức thiết. tôi tin tưởng rằng, lần này chúng ta phải quyết tâm làm và sẽ làm được, vì chúng ta có chủ trương đúng đắn và có nhiều hình thức đầu tư, trong đó xã hội hóa là chủ yếu, Nhà nước hỗ trợ một phần; Vốn đất vàng thành phố còn tiềm năng khai thác; Các nhà lãnh đạo, quản lý thực sự tâm huyết, quản lý hiệu quả; Đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân đồng tình ủng hộ...

Tuy muộn, nhưng còn hơn chúng ta không phục dựng được Văn Miếu. Văn Miếu Vinh phục dựng hoàn thành sẽ xứng tầm làm cho quê hương Nghệ An giàu truyền thống văn hóa, yêu nước và cách mạng, cần cù lao động, chịu khó chịu thương, hiếu học, địa linh nhân kiệt, góp phần to lớn cùng các địa phương trong cả nước, như Hà Nội, Huế, Bắc Ninh, Hải Dương, Đồng Nai... làm rạng rỡ thêm cho Quốc hoa, Quốc hồn, Quốc túy Việt Nam ta.

 

Tài liệu tham khảo

  1. Tạp chí KH&CN Nghệ An, số 4/2016.
  2. Khoa bảng Nghệ An - Thư viện Nghệ An, năm 2000.
  3. Từ điển Wikipedia mở.
  4. Các tài liệu văn kiện Đại hội Đảng bộ Nghệ An, Thành phố Vinh.
Diễn đàn khác:
Giải pháp thúc đẩy công bố quốc tế trong KHXH&NV? (8/7/2020)
Trăn trở trong đào tạo nguồn nhân lực phục vụ du lịch ở Nghệ An hiện nay (6/7/2020)
Đất nước đang cần báo chí giám sát và phản biện xã hội mạnh mẽ (6/7/2020)
Cơ cấu việc làm và những thách thức của các gia đình trẻ (26/6/2020)
Bàn tiếp việc phục hồi Văn miếu Nghệ An (11/6/2020)
Khoa học xã hội và nhân văn có đóng góp gì trong việc xây dựng và phát huy tinh thần yêu nước và bản sắc dân tộc? (11/6/2020)
Khoa học xã hội và nhân văn có đóng góp gì trong việc xây dựng và phát huy tinh thần yêu nước và bản sắc dân tộc? (11/6/2020)
Hiệp định EVFTA đối với nông nghiệp Nghệ An - Cơ hội song hành cùng thách thức (11/6/2020)
Nghệ An đã trở thành tỉnh khá như mong muốn của Bác Hồ? (8/5/2020)
50 năm thực hiện mong muốn của Bác Hồ “… Nghệ An mau trở thành một trong những tỉnh khá nhất miền Bắc” (8/5/2020)
Tiếp cận đại dịch Covid - 19 dưới góc nhìn xã hội học (7/5/2020)
Vang mãi khúc ca toàn thắng Bài 1: Cuộc đối đầu lịch sử (29/4/2020)
Thời Covid-19, tính linh hoạt của con người và biết đâu điều khả dĩ (22/4/2020)
Bàn thêm về niên đại ra đời danh xưng Nghệ An (16/4/2020)
Bàn tròn tháng 3: Danh xưng Nghệ An & vai trò của Lý Thái Tông, Lý Nhật Quang (16/4/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
“Múa hai bàn tay” - Tập thơ dành cho các bạn nhỏ
“Múa hai bàn tay” - Tập thơ dành cho các bạn nhỏ
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 595 | Tất cả: 2,324,391
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp