ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > CON NGƯỜI XỨ NGHỆ
Bác Hồ với nhà khoa học Nguyễn Xiển
Tin đăng ngày: 8/5/2020 - Xem: 176
 

Chu Trọng Huyến

Upload

"Lúc này đã là trí thức yêu nước thì phải nhận trách nhiệm trước lịch sử”.

Đó là câu đầu tiên Hồ Chủ tịch nói với Giáo sư Nguyễn Xiển khi ông được gặp Người.

Nguyễn Xiển sinh năm 1907 tại thành phố Vinh. Cụ nội rồi đến thân phụ của ông đều đỗ Cử nhân (Hán học). Hồi là học sinh Quốc học Vinh, Nguyễn Xiển rất giỏi Toán. Sau khi đỗ Thành chung, ông ra học ban Tú tài ở Trường Bưởi. Là một học sinh xuất sắc, ông được cấp bổng sang học tại Đại học Tuluzơ - Pháp. Về nước, Nguyễn Xiển làm công việc dạy học. Ông đã tham gia biểu tình chống lại việc nhà nước Bảo hộ vì họ trả lương cho giáo sư người Việt quá rẻ so với các ông thầy người Pháp. Sau đó, Nguyễn Xiển được chuyển sang làm việc ở ngành Khí tượng vì khi ở Pháp, ông đã học giỏi phần chuyên môn này. Với công việc ấy, ông có tiền lương gấp ba lần so với một giáo sư người bản xứ. Do vậy, ông càng thương các trí thức và nhân dân lao động nước mình. Bốn năm sau, ông được cử làm Trưởng đài Phủ Liễn (đặt ở tỉnh Kiến An) là cơ sở Thiên văn lớn nhất Đông Dương thời đó.

Về phần đất nước và dân tộc, qua một quá trình vận động cách mạng và đấu tranh vũ trang để đánh đuổi Nhật - Pháp tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước, ngày 16/8/1945, Quốc dân đại hội họp ở Tân Trào (Tuyên Quang), cử ra Ủy ban Dân tộc giải phóng tức Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do cụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Ngày 18/8/1945, khởi nghĩa thắng lợi ở một số tỉnh tại Bắc bộ và Bắc Trung bộ. Ngày 22/8/1945, Nguyễn Xiển cùng Hồ Hữu Tường, Nguyễn Văn Huyên, Ngụy Như Kon Tum đánh điện vào Huế yêu cầu Bảo Đại thoái vị, để cho Việt Minh thành lập chính quyền tại Thừa Thiên, nhằm tránh nội chiến.

Thời gian còn ở chiến khu, Đảng ta đã vừa lãnh đạo đấu tranh giải phóng vừa lo bổ sung cán bộ có tâm, có tài vào bộ máy Nhà nước. Khi Ủy ban Dân tộc giải phóng đã về Hà Nội, Giáo sư Nguyễn Xiển, một trí thức yêu nước được mời ra để tham gia vào Chính phủ lâm thời. Cụ Nguyễn Văn Tố bấy giờ là Bộ trưởng Bộ Cứu tế khuyên ông nên nhận phụ trách một bộ trong Chính phủ. Ông Nguyễn Xiển cảm ơn nhưng xin từ chối vì chỉ muốn hoạt động khoa học. Ông Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ biết thế đã mời Nguyễn Xiển đến gặp vào ngày 24/8/1945 và khuyên ông nhận làm Bộ trưởng Bộ Giao thông - Công chính vì ông Xiển đã đỗ bằng Cao đẳng thuộc ngành này tại Pháp. Nguyễn Xiển cũng không nhận mà tiến cử kỹ sư Đào Trọng Kim vào chức vụ ấy.

Biết được những thông tin đó, cụ Hồ Chí Minh mời Nguyễn Xiển đến gặp. Và Người đã nói với ông rằng: “Khắp nước có nhiều người vừa thoát nạn mù chữ nhưng cũng đã nhận nhiệm vụ mà họ chưa từng biết. Vậy mà vị Giám đốc Đài Thiên văn Phù Liễn hiện đại nhất Đông Nam Á lại cứ cho mình không biết làm việc hay sao. Lúc này đã là trí thức yêu nước thì phải nhận trách nhiệm trước lịch sử”.

Về việc được tiếp kiến Hồ Chủ tịch, Nguyễn Xiển nói là, mãi tới lúc bấy giờ ông mới biết, Người đích thực là cụ Nguyễn Ái Quốc - nhân vật huyền thoại mà trước kia, ở trong quê, ông chỉ hình dung qua sự đồn đại của các nhà tri thức yêu nước và nhân dân lao động. Ông cũng chưa bao giờ được xem ảnh của Người, cho dù hồi học ở Trường Bưởi ông đã đọc các tác phẩm của Nguyễn Ái Quốc trên các sách báo do các bạn cùng tâm huyết bí mật chuyền tay cho nhau.

Và bấy giờ, khi được gặp, ông được nghe vị Chủ tịch Chính phủ lâm thời nói rất ngắn gọn như vậy. Và Người bảo thêm: “Nếu chú không nhận làm Bộ trưởng thì phải làm Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Bắc bộ”.

Nhà khoa học Nguyễn Xiển thưa là mình không có kinh nghiệm lãnh đạo. Nhưng Bác Hồ bảo là chú đã làm công chức trong bộ máy chuyên môn của Pháp nên có kinh nghiệm nhiều hơn một số anh em cách mạng. Vả lại, chú sẽ không phải làm việc một mình mà có một số cán bộ chính trị và chuyên môn giúp đỡ.

Nguyễn Xiển kể lại như vậy rồi nói: Trước những lý lẽ sáng suốt và giản dị ấy, trước thái độ tin cậy ấy, ông không còn lý do gì để từ chối nữa.

Hôm sau, ngày 28/8/1945, ngày mà Hà Tiên, tỉnh cuối cùng khởi nghĩa thắng lợi, kết thúc công việc giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám trên cả nước, là thời điểm chính quyền Cách mạng lâm thời đổi thành chính quyền Nhân dân. Ấy cũng là ngày Chính phủ ký quyết định thành lập Ủy ban Nhân dân Bắc bộ do Nguyễn Xiển làm Chủ tịch.

Mười ngày sau đó, Giáo sư Nguyễn Xiển trình lên vị Chủ tịch nước Bản kế hoạch hộ đê mới, vừa dễ có hiệu quả, vừa tiết kiệm được cho dân. Xem xong rồi gặp lại Giáo sư, Người cười, tin tưởng và nói vui: “Vị thầu khoán giúp dân chống lụt theo cách này là yêu nước”.

Sau ngày Tổng tuyển cử, Giáo sư Nguyễn Xiển giữ các chức vụ: Đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VIII, Bộ trưởng Bộ Cứu tế (nay là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), Phó Chủ tịch Quốc hội từ khóa II đến khóa VII, Tổng Thư ký Đảng Xã hội Việt Nam (từ năm 1956 cho đến khi đảng này hoàn thành nhiệm vụ và tuyên bố tự giải tán, 1988)… Bất cứ với cương vị công tác nào ông cũng hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ của mình.

Nhớ là ngày 22/2/1948, Giáo sư Nguyễn Xiển đã gửi thư lên cụ Hồ với lời nhận xét về những khuyết điểm trong đạo đức và tác phong công tác của một số cán bộ Mặt trận Việt Minh, Hồ Chủ tịch đã ghi ý kiến của mình vào bên lề của bức thư, rằng: “Việt (tức Hoàng Quốc Việt), những điều trong thư này không phải là quá đáng. Vậy, chú và chú Thọ (Lê Đức Thọ) phải cùng bàn và tìm cách sửa chữa ngay”.

Vào buổi cuối đời, nhà khoa học Nguyễn Xiển tâm sự là ông “Một lòng thực sự kính, thương, tin tưởng Bác Hồ cả đời hy sinh vì dân vì nước, chân thành nhận khuyết điểm về Cải cách ruộng đất trước nhân dân để sửa chữa... Chỉ có lực lượng cách mạng của cụ Hồ mới đứng mũi chịu sào, đi đầu và làm nòng cốt trong cuộc đấu tranh phức tạp, trường kỳ gian khổ và anh dũng của dân tộc để chống ngoại xâm, giải phóng, thống nhất đất nước, kể cả với nông dân”. Buổi sinh thời, Giáo sư Nguyễn Xiển thường nhắc lại rằng, Hồ Chủ tịch giao cho công việc gì, ông làm nấy, chẳng từ nan. Từ hàn đê, chống lũ lụt, dự báo thời tiết, dạy học và nghiên cứu phổ biến khoa học kỹ thuật… cho đến cứu tế xã hội, công tác mặt trận, quốc hội, đối ngoại. Vì Người đã nói với tinh thần:  “Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách” 國 家 興 亡, 匹 夫 有 责. Một con người rất đỗi bình thường còn vậy, huống gì mình có được học hành, có được đoàn thể và nhân dân động viên, giúp đỡ!”.

Nguyễn Xiển là đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VIII. Trong đó, có nhiều khóa, ông giữ cương vị Phó chủ tịch. Từ 1955 đến 1959, ông là Bộ trưởng Bộ Cứu tế - Xã hội. Từ 1960 -1976, ông làm Giám đốc Nha khí tượng - Thủy văn, Phó Chủ tịch Ủy ban Khoa học Nhà nước. Ông qua đời năm 1997, hưởng thọ 90 tuổi.

Ông được nhận nhiều giải thưởng cao quý: Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I về Khoa học - Kỹ thuật.

Ngoài thành phố quê hương, tên của ông được đặt cho một con đường ở khu Trần Thành Ngọ, thị xã Kiến An, thành phố Hải Phòng và một quãng trên con đường vành đai Thanh Xuân, Hà Nội.

Đất và người xứ Nghệ khác:
CEO Nghiêm Tiễn Viễn - chàng trai đam mê công nghệ với Giải Đặc biệt Sáng tạo KH&CN Nghệ An 2020 (27/9/2020)
Đồng chí Trịnh Thuyết - chiến sỹ cộng sản Xô Viết kiên cường, người con ưu tú của quê hương Thanh Chương (11/9/2020)
Lễ hội đón tiếng sấm của dân tộc Ơ Đu (24/8/2020)
Tục làm vía - Tín ngưỡng đặc sắc người Thái (5/8/2020)
Kỷ niệm 90 năm Xô Viết Nghệ Tĩnh: Đồng chí Trần Thị Liên - Nữ chiến sĩ Xô Viết dũng cảm, kiên cường (31/7/2020)
Cương Quốc công Nguyễn Xí với vùng đất Cửa Lò thời Lê sơ (29/7/2020)
Đồng chí Nguyễn Duy Trinh - Tấm gương người cộng sản kiên trung, suốt đời phấn đấu vì sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc (29/7/2020)
Đồng chí Trần Thị Liên - Nữ chiến sĩ Xô Viết dũng cảm, kiên cường (22/7/2020)
Làng Phúc Thọ quê hương tôi (8/7/2020)
Đồng chí Lê Mao (1903 - 1931) - Người cộng sản kiên trung, niềm tự hào của nhân dân Nghệ An (8/7/2020)
Nghệ An trấn trong Hoàng Việt địa dư chí (6/7/2020)
Nguyễn Khắc Viện - Một nhà báo lớn của thời đại (6/7/2020)
Văn cúng thiên đài của người xưa (23/6/2020)
Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ và Mộ Phùng Phúc Kiều, phường Nghi Thu, thị xã Cửa Lò (23/6/2020)
Đồng chí Lưu Quốc Long được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đào tạo tại Quảng Châu - Trung Quốc (18/6/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Hồ Chí Minh biểu tượng của hòa bình, tình hữu nghị giữa Việt Nam và thế giới - Symbol of peace, friendship Between Vietnam and the world
Giới thiệu sách: Hồ Chí Minh biểu tượng của hòa bình, tình hữu nghị giữa Việt Nam và thế giới - Symbol of peace, friendship Between Vietnam and the world
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 80 | Tất cả: 2,476,394
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp