DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Tiếp cận đại dịch Covid - 19 dưới góc nhìn xã hội học
Tin đăng ngày: 7/5/2020 - Xem: 43
 

NGUYỄN KHẮC THUẦN[*]

Mở đầu

Lịch sử nhân loại đã phải trải qua nhiều thảm họa y tế cộng đồng thường gọi là đại dịch gây tử vong đồng loại có lúc lên đến hàng chục triệu người trên nhiều quốc gia, nhiều vùng lãnh thổ.

Từ điển Vikipedia đã định nghĩa về đại dịch: “… là bệnh dịch tễ do nhiều khuẩn, lây lan nhanh, xẩy ra ở một vùng dân cư rộng lớn, xuyên quốc gia, thường ảnh hưởng nghiêm trọng gây chết chóc đồng loạt cho nhiều người”.

Mùa đông năm 2019, đại dịch Covid-19 phát sinh từ Vũ Hán (Trung Quốc), lây lan nhanh ra hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ toàn cầu. Mới sau 4 tháng đã có trên 2,4 triệu người phôi nhiễm, gần 200.000 người tử vong. Mỗi ngày trên thế giới lại có thêm hàng ngàn người phơi nhiễm, nhiều quốc gia phải phong tỏa đất nước làm đảo lộn mọi mặt cuộc sống xã hội, tàn phá dữ dội nền kinh tế toàn cầu với những diễn tiến khó lường với một di hại nặng nề “hậu covid-19” chưa có tiền tệ.

Vì vậy, thật phiến diện nếu ta chỉ tiếp cận đại dịch Covid - 19 dưới góc nhìn dịch tễ học. Và tiếp cận nó dưới góc nhìn xã hội học, khoa học xã hội và nhân văn sẽ có cái nhìn tâm thế hơn, bình tĩnh hơn, tự tin, khách quan, chủ động phòng chống để hạn chế đến thấp nhất những thiệt hại do đại dịch gây ra và giải quyết tốt nhất những vấn đề “hậu covid -19”

*những trận đại dịch kinh hoàng trong lịch sử nhân loại

Theo thống kê của WTO (Tổ chức y tế thế giới) từ thuở bình minh loài người đến nay nhân loại đã phải trải qua cướp đi sinh mệnh của 2 vị Hoàng đế La Mã và 5 triệu binh lính và thường dân.

Trận đại ôn dịch ở châu Âu (1347 – 1351) còn được gọi là cái chết đen là một trong những trận đại dịch tệ hại nhất gây ra cái chết bi thương cho 75 triệu người (trong đó châu Âu có 50 triệu ca tử vong). Bệnh nhân chết vì trận đại dịch này trên người đen như than vì thế giới gọi là “cái chết đen”.

Trận đại dịch Mi Lan (1629-1631) bùng phát tại Ý, riêng thành phố Milan đã có 60.000/130.000 thường dân chết tức tưởi.

Trận dịch hạch ở Mỹ (thế kỷ 16) đã cướp đi hơn 5 triệu thổ dân bản địa, 194 vùng dân cư của thổ dân không còn bóng người.

Trận bùng phát “cái chết đen” ở Luân Đôn (Anh) 1665-1666 đã cướp đi 1/5 dân số Luân Đôn và lây lan ra 12 quốc gia ở Âu - Mỹ - Phi làm chết hơn 6 triệu người.

Cơn thịnh nộ của “quỷ dịch hạch” lần thứ 3 ở Vân Nam (Trung Quốc) 1885 - 1950 đã lây lan ra 62 quốc gia và vùng lãnh thổ làm hơn 30 triệu người trên thế giới phải bỏ mạng. Cho đến nay mặc dù đã có vắc xin nhưng dịch hạch Vân Nam vẫn ký sinh trên người bất cứ lúc nào. Hàng năm trên thế giới vẫn có 1.000 – 2.000 người vướng vào. Một nước có nền y học tiên tiến như Mỹ mỗi năm vẫn còn 10.000 người bị dịch hạch và 7% số đó đã tử vong.

Bệnh dịch hạch vẫn còn đó mỗi hiểm nguy cho nhân loại. Từ năm 1720 đến 1722 đại dịch hạch phát sinh ở Mác – xây (Pháp) sau đó lan tỏa ra nhiều thành phố của nước Pháp đã tàn phá thành phố Mác Xây phải sau 50 năm mới phục hồi.

Trận đại dịch tả phát sinh từ Ấn Độ năm 1817 đã lây lan sang Nga, Đông Âu qua Bắc Mỹ đã gây nên cái chết thê thảm của hơn 70 triệu người. Tổ chức y tế thế giới (WHO) đã thống kê: Thế giới đã phải vượt qua 7 đại dịch tả, 6 trong số đó phát sinh ở thế kỷ XIX. Lần thứ 7 phát sinh ở Indonexia năm 1885.

Dịch cúm là mỗi đe dọa loài người hằng năm. Đại dịch cúm năm 1918 ở Tây Ban Nha tiếp đến là Pháp, Mỹ, Siera và nhiều quốc gia khác ở châu Âu chỉ trong 6 tháng đã làm 50 triệu người phải thiệt mạng. Trận đại dịch cúm năm 1957 phát sinh từ Hồng Công sang Trung Quốc, Mỹ và 18 quốc gia khác đã cướp đi sinh mệnh 14 triệu người.

Tháng 11/2002 đại dịch Sars corona Virut (SAR - COV) đã phát sinh từ Quảng Đông (Trung Quốc) nhanh chóng lây lan ra 30 quốc gia ở Bắc Mỹ, Nam Mỹ, châu Âu, châu Á (trong đó có Việt Nam) với tốc độ lây truyền chóng mặt. Mãi đến 1 năm sau đại dịch này mới được khống chế.

Các công trình nghiên cứu về đại dịch của WHO cho thấy: Trong lịch sử nhân loại 34% các trận đại dịch hình thành ở châu Á, 26% ở châu Mỹ, 22% ở châu Phi và 18% ở châu Âu. Các trận đại dịch ở châu Âu đều xuất phát từ các nước có địa giới sát châu Á, châu Phi, 3 quốc gia dẫn đầu số lượng đại dịch là Trung Quốc, Ấn Độ và Me xi co - khu vực diễn ra nhiều đại dịch nhất là Đông Á, Tây Á, Bắc Phi và Nam Mỹ. Đó là những quốc gia sát hệ tuyến xích đạo cả về hai phía Nam và Bắc. Đây là vùng khí hậu nóng ẩm, nóng lạnh thất thường. Những quốc gia bùng nổ đại dịch có hai nhóm. Một những quốc gia kinh tế nghèo nàn, lạc hậu; hai nhưng quốc gia có giao thương, giao lưu phát triển, lượng người và hàng hóa lưu chuyển nhiều, nhanh. Không có quốc gia nào là chưa hứng chịu đại dịch, chưa có thời đại nào là không có đại dịch bởi dẫu con người vô cùng thông minh, dẫu các tiến bộ y học (dịch tễ) luôn phát triển nhưng vi rút vẫn vượt lên vì chúng là sản phẩm có khả năng biến đổi khôn lường và luôn tạo ra cho mình những bí ẩn, vượt qua sự thông thái của bộ não con người. Cuộc chạy đua giữa khoa học dịch tễ của con người với vi rút luôn không cân sức. Vacxin chỉ ra đời khi vi rút đã gây nên những thảm họa khôn lường. Từ thực tiễn chống chọi với các loại dịch WHO cũng đã đưa ra những khuyến cáo:

-Không gì là không thể ở số lượng người nhiễm, người chết trong các đại dịch.

-Không gì là không thể ở tốc độ lây lan vượt khỏi nhiều quốc gia nhiều lãnh thổ.

Không gì là không thể ở nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát khi đại dịch bắt đầu.

-Không gì là không thể nếu các quốc gia khẩn trương vào cuộc có trách nhiệm toàn cầu, tích cực và bước đi thích hợp.

*Tiếp cận Covid – 19 dưới góc nhìn xã hội học

Đã nửa năm cả nhân loại gồng mình chống chọi cùng đại dịch CoVid 19 phát sinh từ Vũ Hán (Trung Quốc), mỗi ngày hàng chục ngàn người chết, hàng trăm người nhiễm bệnh. Đại dịch này đã ảnh hưởng sâu rộng đến tất cả các mặt đời sống ở hầu hết các quốc gia trên thế giới từ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục, quốc phòng an ninh. Hàng loạt quốc gia đã phải sử dụng đến biện pháp ứng phó khẩn cấp chưa từng có tiền lệ: phong tỏa toàn bộ đất nước để ngăn dịch lây lan. Qũy tiền tệ thế giới (IMF) đã dự báo: Kinh tế thế giới sẽ suy thoái ít nhất là 3% trong năm. Đây là lần kinh tế thế giới đại suy thoái mạnh mẽ hơn, găy gắt hơn cuộc đại suy thoái những năm 1930. Từ cuộc chiến sinh tử đến cuộc chiến sinh tồn sẽ kéo dài vài thập kỷ.

Có chung đường biên giới với Trung Quốc giao thương hai nước phát triển nên Việt Nam là một trong những quốc gia bị lây nhiễm CoVid - 19 Vũ Hán sớm với tốc độ nhanh, lan tỏa khắp cả nước, với sự tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định khó lường. Ấy vậy nhưng sau 4 tháng từ ca nhiễm đầu tiên Việt Nam đã làm nên một điều kỳ diệu trong lúc nhiều quốc gia có tiềm lực kinh tế mạnh, nền y học hiện đại như Mỹ, Ý, Tây Ban Nha, Pháp… “vỡ trận” thì tỷ lệ tử vong ở Việt Nam liên tục bằng không, các ổ dịch phát sinh đều được khống chế, tỷ lệ số ca lây nhiễm/ dân số thấp nhất ở các nước có dịch song có được điều kỳ diệu này là nhờ sự chỉ đạo quyết liệt, đúng hướng của Đảng, nhà nước ngay từ đầu. Trước khi có ca phơi nhiễm đầu tiên 23/1/2020, Bộ chính trị, Ban bí thư, thủ tướng chính phủ, Ban chỉ đạo quốc gia phòng chống đại dịch Covid 19 đã có sự lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức phòng chống dịch thích hợp, đúng hướng. Chiến lược “chống dịch như chống giặc” đã thể hiện ý chí, quyết tâm, tầm nhìn xã rất xa trước đại dịch của đảng và nhà nước. Từ chiến lược quyết liệt sinh tử đó, sức mạnh toàn dân tộc đã được phát huy, cả hệ thống chính trị vào cuộc sống, mỗi người dân là một chiến sĩ trong phòng chống dịch, sẵn sàng hi sinh lợi ích kinh tế để bảo vệ sức khỏe, tính mạng của nhân dân. Tinh thần “chống dịch như chống giặc” đã khơi dậy được bản chất tốt đẹp, truyền thống vẻ vang, văn hóa của dân tộc Việt, ý chí, bản lĩnh, tinh thần đoàn kết tương thân tương ái của mỗi người dân Việt Nam. Cũng từ ý chí, quyết tâm chiến lược đó hệ thống truyền thông vào cuộc quyết liệt, thường xuyên, liên tục để tuyên truyền cho nhân dân hiểu rõ mối nguy hại về đại dịch, nắm bắt được chủ trương, biện pháp, bước đi trong phòng chống đại dịch Covid 19 của Đảng và nhà nước, minh bạch công khai diễn biễn hàng ngày của đại dịch trong nước và trên thế giới. Động viên cổ vũ các ngành các cấp xây dựng thế trận, lực lượng phương tiện từ cơ sở xã phường đến toàn quốc để chống dịch như chống giặc. Việt Nam là quốc gia đầu tiên trên thế giới huy động lực lượng vũ trang vào phòng chống dịch bệnh một cách hiệu quả. Hưởng ứng lời kêu gọi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng, Đoàn chủ tịch ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã ra lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước, kiều bào ta ở nước ngoài chung tay góp của góp công, hướng về các chiến sĩ trên tuyến đầu chống dịch. Phong trào đã lan tỏa nhanh, rộng. Tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái của dân tộc được phát huy cao độ. Chỉ sau 3 tháng nhân dân cả nước đã đóng góp 1.000 tỷ đồng, hàng trăm tấn lương thực, thực phẩm, vật tư ý tế, khẩu trang, máy thở, phòng cách ly âm, còn rửa tay… gửi đến tuyến đầu chống dịch. Hàng trăm sáng kiến từ phong trào quần chúng đã gây ngỡ ngàng cho cộng đồng thế giới như “siêu thị không đồng”, máy ATM gạo… GSTS Trần Văn Thọ (việt kiều ở Nhật) đã cùng các cộng sự chuyển giao công nghệ về nước để trong một thời gian ngắn Việt Nam sản xuất 2.000 máy thở. Khi quần chúng được trang bị đầy đủ hiểu biết, nhận thức cơ bản về đại dịch đã thực sự chung tay dập dịch. Những hình ảnh đầy cảm động về sự chung tay tình cảm của cộng đồng ở các khu cách ky, các bệnh viện đang điều trị bệnh nhân phôi nhiễm covid – 19, các địa bàn trở thành ổ dịch… đã nhân lên một sức mạnh Việt Nam trước quốc nạn.

Ngành y tế Việt Nam với những kinh nghiệm quý báu đã được tích lũy trong trận chống đại dịch bệnh Sar – cov – 2002 đã chủ động vào cuộc, làm tốt vai trò tham mưu cho Ban chỉ đạo quốc gia phòng chống đại dịch. Thế giới đã thừa nhận, ngợi ca chiến lược y tế: ngăn chặn, phát hiện, khoanh vùng, dập dịch, điều trị của Việt Nam là một chiến lược hoàn toàn đúng đắn, có giá trị lý luận và thực tiễn mang lại hiệu quả tối ưu trong phòng chống xử lý thực tiễn đại dịch.

Tinh thần “tất cả vì người bệnh”, “Tất cả để chiến thắng đại dịch”  của đội ngũ các thầy thuốc nhân viên y tế Việt Nam đã tỏa sáng trong bối cảnh đại dịch hoành hành đã phát huy được tối đa sức mạnh của ngành y tế Việt Nam. Tuyến trên liên kết chặt chẽ với tuyến dưới, quân dân y kết hợp, nhiều thầy thuốc về hưu sẵn sàng lên tuyến đầu chống dịch, sinh viên các trường đại học y, dược sẵn sàng bổ sung vào đội ngũ… tạo nên một thế trận và lực lượng y tế hùng hâu chung tay diệt dịch. Các phác đồ điều trị covid – 19 nhanh chóng được xác lập và tập huấn cho các bệnh viện trung ương và địa phương mang lại hiệu quả to lớn trong điều trị giữ vững số không trong tử vong, dồn sức cho các ca bệnh nặng kèm theo cơ địa có bệnh nền.

Tận dụng “thời cơ vàng” trong chống dịch, ngành y tế đã tham mưu cho chính phủ thực hiện gián cách xã hội đúng thời điểm được người dân đồng tình, ủng hộ cao kịp thời chặn đứng sự lan tỏa của dịch bệnh trong giai đoạn 2.

Cũng từ “chống dịch như chống giặc” các nhà khoa học các trường Đại học y dược, Bộ KHCN, Viện Hàn lâm, Bộ y tế đã nhanh chóng được tập hợp lại hình thành nên một bộ tham mưu về khoa học giúp Ban chỉ đạo quốc gia nhanh chóng, triệt để ứng dụng các tiến bộ thành tựu, KHKT, nghiên cứu các sinh phẩm chẩn đoán, đầu tư nghiên cứu sản xuất các thiết bị phòng hộ (kể cả máy thở). Tháng 2/2020, Học viện Quân y Bộ Quốc phòng nghiên cứu sản xuất thành công bộ Kit xét nghiệm. Thành công này không chỉ đáp ứng nhu cầu xét nghiệm trong nước mà còn góp phần chi viện, xuất khẩu sang các nước bạn. Triệt để khai thác các thành tựu công nghệ thông tin trong việc: thực hiện tờ khai y tế, báo cáo cập nhật tình hình hàng ngày, tuyên truyền vận động nhân dân, theo dõi giám sát bệnh nhân, tập huấn kỹ thuật điều trị, hội chuẩn các tuyến để đầu tư cho những bệnh nhân nặng đã nâng cao được chất lượng hiệu quả phòng chống dịch. Trong muôn ngàn khó khăn, đảo lộn cuộc sống do đại dịch gây ra, việc khai thác các tiến bộ KHKT đặc biệt là công nghệ thông tin đã được đặc biệt quan tâm. Các cấp học trong cả nước đã tổ chức học tập cho học sinh qua mạng viễn thông để đảm bảo chương trình năm học. Các cuộc hội họp từ trung ương đến địa phương được tổ chức trực tuyến để đảm bảo thường xuyên sự lãnh đạo, chỉ đạo và quản trị đất nước. Cán bộ, công nhân viên những ngành nghề cho phép tổ chức làm việc qua máy tính tại nhà để giản cách xã hội. Các doanh nghiệp doanh nhân hộ buôn bán áp dụng công nghệ đổi mới kinh doanh, lưu thông hàng hóa… Những việc làm đó đã biến “nguy” thành “cơ” để bình ổn xã hội, ổn định chính trị trong phòng chống đại dịch.

Cũng với tinh thần “chống dịch như chống giặc”, chính phủ đã có nhiều biện pháp quyết liệt để “cứu nền kinh tế như cứu hỏa”. Các khoản cứu trợ khẩn cấp cho người nghèo, cho các đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội, người có công được khởi động nhanh chóng để bảo đảm an sinh xã hội. Tạo điều kiện để doanh nghiệp vượt qua khó khăn do đại dịch gây ra gói cứu trợ 63.000 tỷ đồng, các chính sách giảm lãi suất vay, hoàn đóng thuế, phí, bảo hiểm… đã kịp thời hỗ trợ các doanh nghiệp nhanh chóng ổn định tình hình để tiếp tục đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh.

Đến cuối tháng 4/2020, đại dịch có chiều hướng tạm lắng, các biện pháp dập dịch phát huy hiệu quả giản cách xã hội được giảm cường độ, chính phủ các địa phương tiếp tục tuyên truyền, vận động toàn dân không chủ quan, lơ là mất cảnh giác, đẩy mạnh phòng chống dịch trước mắt và lâu dài.

Thành công trong phòng chống đại dịch đã để lại một niềm tin lớn trong nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và nhà nước. Đó là cơ sở để Việt Nam đã chiến thắng bước đầu đại dịch và sẽ tiếp tục thu được nhiều thành tựu mới về phát triển kinh tế xã hội trong thời kỳ “hậu covid -19”.

 

[*] Đại tá

Diễn đàn khác:
Nghệ An đã trở thành tỉnh khá như mong muốn của Bác Hồ? (8/5/2020)
50 năm thực hiện mong muốn của Bác Hồ “… Nghệ An mau trở thành một trong những tỉnh khá nhất miền Bắc” (8/5/2020)
Tiếp cận đại dịch Covid - 19 dưới góc nhìn xã hội học (7/5/2020)
Vang mãi khúc ca toàn thắng Bài 1: Cuộc đối đầu lịch sử (29/4/2020)
Thời Covid-19, tính linh hoạt của con người và biết đâu điều khả dĩ (22/4/2020)
Bàn thêm về niên đại ra đời danh xưng Nghệ An (16/4/2020)
Bàn tròn tháng 3: Danh xưng Nghệ An & vai trò của Lý Thái Tông, Lý Nhật Quang (16/4/2020)
Về mốc ra đời và kỷ niệm 990 năm danh xưng Nghệ An (1030 - 2020) (16/4/2020)
Lịch sử tên gọi "Nghệ An" trong di sản tư liệu thế giới Mộc bản triều Nguyễn (16/4/2020)
Chữ Việt Nam song song 4.0: Không có cơ sở khoa học và không nên phổ biến (8/4/2020)
Nỗi sợ corona virus làm tăng nhanh những lo ngại về kinh tế (24/3/2020)
Một số ý kiến góp ý về quá trình soạn thảo dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành trình Đại hội Đảng các cấp (2/3/2020)
Những tranh luận xung quanh bài ca dao: “Tát nước đầu đình” (10/2/2020)
Những cuộc tranh luận xung quanh câu chuyện dân gian con cá gỗ của ông đồ xứ Nghệ (7/2/2020)
Múa trống đồng “Lệnh ông không bằng cồng bà” (21/1/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Ra mắt bộ sách
Ra mắt bộ sách "Nhật ký thời chiến Việt Nam"
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,587 | Tất cả: 2,272,493
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp