DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Thời Covid-19, tính linh hoạt của con người và biết đâu điều khả dĩ
Tin đăng ngày: 22/4/2020 - Xem: 163
 

Nguyễn Mạnh Hà

(Báo Hà Tĩnh)

Đặc tính lớn nhất của loài người là linh hoạt để xây dựng mối quan hệ đồng loại, khác hoàn toàn loài vật - chúng hợp tác một cách máy móc. Chính khả năng này giúp con người vượt qua những thời khắc cam go. Covid-19 đang gieo rắc nỗi sợ hãi chết chóc lên toàn thế giới và con người đã linh hoạt để ứng biến, cùng với niềm tin sẽ mang đến một cuộc sống với đột phá cao hơn, ít nhất là khác biệt vào ngày mai.

Không ai có thể tin tưởng rằng, một ngày nào đó, nền hành chín vốn cồng kềnh và rườm rà thủ tục lại có thể chấp nhận các cuộc giao ban trực tuyến nhờ hỗ trợ của máy tính, điện thoại cùng mạng internet. Trong vô số cuộc họp đó (tính từ mỗi cấp, mỗi cơ quan) không thiếu những cuộc họp thực tế không hề cần thiết, nếu thay thế bằng cách thức điều hành khác. Nhưng, cơ chế chịu trách nhiệm của chúng ta có vẻ như đang làm cho việc giảm họp trở nên khó khăn. Chính bởi vậy, nhiều năm qua, cho dù chính phủ rất nỗ lực nhằm cải cách hành chính và giảm họp nhưng thực tế, số cuộc họp có vẻ nhiều hơn vì cuộc sống vốn phát sinh nhiều việc phải bàn, tức là quản lý nhà nước cũng “phình” nhiều nội dung.

Nhưng, chỉ trong những phút giây mang tính lịch sử và đe dọa tính mạng, việc giảm họp cho dù chưa chắc một số người quan trọng đã muốn vậy, cũng đã được thực thi. Hệ quả là, cơ quan nhà nước tiết kiệm được vô số tiền liên quan đến nội dung họp hành bàn bạc như: điện, nước uống, nước rửa tay, thiết bị nghe nhìn, cả tiền xăng xe chở cán bộ… Thay vì nhà nước trả kinh phí, giờ đây, cá nhân phải tự trang trải. Tất nhiên, cũng vì làm việc “cách ly” nên thành phố cũng trở nên thoáng đãng và không khí trở nên dễ thở.

Upload

Ảnh: minh họa

Con người sẽ ra sao nếu điều hành xã hội theo cách này, ít nhất là trong một số lĩnh vực có thể áp dụng được? Dù chưa thể trả lời, song các xử trí trong bối cảnh khó khăn hiện nay đã lóe ra những hy vọng về thay đổi cách điều hành trong tương lai, ít nhất là giảm họp, giảm giấy tờ, giảm đi lại. Cán bộ, công chức, nhất là lãnh đạo các cấp từ lâu luôn vùi đầu vào họp và bàn, trong khi lẽ ra phải dành nhiều thời gian để nghiên cứu, xử lý công việc, thậm chí, cao hơn là sáng tạo. Và, ông/bà cần nhiều thời gian ngồi 1 mình, thay vì thời gian phần lớn ngồi ở đám đông.

Chúng ta, nói một cách kiệt cùng là động vật thượng đẳng và sự hợp tác của chúng ta linh hoạt, không hề cứng nhắc như loài vật (như loài ong, chúng chia ra các loại chuyên biệt hợp tác: ong thợ, ong mật…). Bởi vậy, từ lâu, trong đời sống đông đúc, để hạn chế đi lại, các mô hình trao đổi như ship đã ra đời. Người bán và người mua đã hợp tác với nhau theo một hình thức hoàn toàn khác. Không chỉ ship, lớn hơn, các hình thức kinh doanh online đã tiếp cận tới từng cá nhân biết sử dụng smathphone và máy vi tính, thậm chí người ta vẫn ngồi ở các đất nước khác nhau nhưng kinh doanh cùng thời điểm và thanh toán tức thì qua trực tuyến.

Trong bối cảnh khó khăn của dịch Covid-19, tôi tin, bằng những trải nghiệm ban đầu về mô hình trao đổi online, ship hàng có thể trở thành những thói quen trong tương lai. Sự thích ứng với việc mua hàng qua telephone hay qua tin nhắn facebook, zalo có thể trở thành thói quen chủ yếu khi mà người ta nhận thấy càng ít ra khỏi nhà, mối hiểm họa càng ít.

Người ta sợ kẹt xẹ, sợ vi phạm giao thông, sợ trả kinh phí di chuyển, nhưng có một thứ người ta đôi khi không sợ vì không nhìn thấy, đó là vi trùng. Dĩ nhiên là chúng có mặt ở mọi nơi. Chúng cũng là tác nhân của những cột mốc lịch sử, bên cạnh những bạo lực do binh đao. Chẳng hạn:Bệnh lậu, lao và cúm đi theo thuyền trưởng Cook đến Hawaii nào năm 1779, theo sau là một trận dịch sốt phát ban vào năm 1884 và nhiều trận dịch khác đã khiến dân số quần đảo từ nửa triệu người vào năm 1779 xuống còn 84.000 người vào năm 1853, năm mà bệnh đậu mùa đã đặt chân lên Hawaii và giết chết 10.000 người trong số những người sống sót” (1).… Chúng ta hít thở không khí ngoài đường và có thể hấp thu luôn cả những mối hiểm họa trong không khí.

Con người linh hoạt và đủ trí thông minh để đến được với nhau cho dù phải sống như thời bế quan tỏa cảng nhìn về mặt vận động. Bằng sự vượt trội của internet, chúng ta trở nên gần gũi với nhau và nhìn thấy nhau, nghe thấy nhau qua các camera, micro trên lap, smathphone.

Upload

Ảnh: minh họa

Vậy làm sao có thể thay đổi hoặc chuyển trạng thái? Cơ bản vẫn phụ thuộc vào mỗi người, nhất là những người có tác động quan trọng đến các nhóm trong xã hội. Con người đa phần làm việc theo thói quen và tin vào những điều cá nhân mình nghĩ là đúng, hoặc mình ảo tưởng. Bởi vậy, chúng ta hoài nghi các giá trị của cộng đồng khi nó mới áp dụng ở mức độ chưa phổ biến.

Chúng ta nghi ngờ hàng hóa online, hoài nghi các cuộc họp sẽ không mang lại hiệu quả nếu như không phải đến hội trường họp. Dĩ nhiên là phải thiết lập sự tin cậy, mà sự tin cậy thì chỉ đến từ những cá nhân có trách nhiệm. Nhưng, lịch sử đã cho thấy, không một thói quen phổ biến nào của con người mở đầu lại không bắt đầu từ ngờ vực. Phải thực sự đi vào vận hành, mọi thói quen sẽ lặp lại và đạo đức hay đúng hơn là luật lệ, quy tắc cộng đồng sẽ hình thành. Một người đi ship hàng, khi lĩnh vực ship đã phổ biến thì anh ta khó có thể gian dối vì anh ta sẽ bị đào thải nếu như một ngày người ta thay đổi thói quen mua bán. Một người làm việc online với công ty hay với cơ quan, anh ta có thể bị đào thải bởi thái độ thiếu nghiêm túc khi làm online trở thành công việc mỗi ngày và đó là môi trường của thỏa ước. Tương tự như chúng ta sử dụng nhóm chát online để trao đổi công việc, một cá nhân không vào cuộc, anh ta bị toàn bộ thành viên còn lại đặt một dấu hỏi.

Cũng giống như trước đây, cách chuyển văn bản hay 1 sản phẩm tới toàn soạn, tới thủ trưởng trong cơ quan hành chính, chúng ta phải trân trọng in ra và chuyển tận tay. Những ngày đầu áp dụng internet, chúng ta cũng vô vàn khó khăn vì bị đánh giá từ nhiều phía. Nhưng rồi, khi những người đứng đầu quen dần với máy tính và internet, việc giao dịch văn bản qua các phần mềm chuyên biệt hệ thống và cả mail, thậm chí zalo, faceboook đã được tiếp nhận một cách dễ dàng, dễ chịu. Các hành động giao dịch giữa  nhân viên và thủ trưởng đã không bao hàm trong đó đạo đức, hay thái độ tôn trọng.

Tóm lại, bối cảnh khốn khó rồi sẽ qua và mọi việc điều hành, các quan hệ xã hội sẽ ổn. Dịch bệnh, dĩ nhiên là tồi tệ, song cũng cho ta thấy, từ lâu nay, con người quá xáo động trong cuộc sống. Con người đi lại quá nhiều, ngay cả từ quốc gia này sang quốc gia khác và đã làm mọi thứ rối lên, ít nhất là lây lan dịch bệnh (không chỉ covid-19 mà vô số dịch bệnh từ trước cả thời kỳ Columbus khám phá ra châu Mỹ).

Chúng ta luôn tin rằng, chúng ta phải đi và giao du thật nhiều để tìm kiếm danh vọng, hạnh phúc song ai đảm bảo, ai xác quyết điều này? Không có thượng đế nào bảo vậy, chỉ có sự ảo tưởng của chúng ta, sự áp đặt của suy nghĩ chúng ta buộc chúng ta phải làm vậy và ta tin làm vậy là đúng. Trong khi, trần trụi nhất, chúng ta là một thực thể vật lý – như bao thực thể khác, sẽ sinh ra mà mất đi theo thời gian. Hẳn nhiên, chúng ta cần tiến bộ và sự tiến bộ không đồng nghĩa với việc đi lại thật nhiều. Và, ở một khía cạnh khác, chúng ta là con người, chúng ta cần tâm hồn nhiều hơn sự vun vén thể xác (ăn ngon, mặc đẹp, hưởng thụ vật chất…), vậy thì, những cuộc tìm kiếm bằng di chuyển, có hàng tỷ cuộc di chuyển vô bổ, có thể khiến chúng ta lâm nguy trong chính cuộc sống, chính thói quen của mình.

Tôi tin rằng, sau những khủng hoảng mà covid-19 giáng xuống, con người sẽ hình thành những thói quen mới, thói quen ấy sẽ dần phổ biến và sẽ trở thành tiêu chuẩn của cộng đồng. Dĩ nhiên, những gì trước đó, sẽ trở thành lạc hậu, bởi vì nó đã là… thói quen cũ. Tôi lại phải nhắc lại rằng, con người vận hành xã hội theo thói quen là chủ yếu.

-------------------------------------

  1. Jared Diammond, “Súng, vi trùng và thép” (Trần Tiễn Cao Đăng dịch), Nxb Tri thức, 2007, tr.259.

 

Diễn đàn khác:
"Đại hội tỉnh Đảng bộ Nghệ An khóa XIX diễn ra trong bối cảnh đặc biệt, do đó, có sứ mệnh đặc biệt"(*) (10/9/2020)
Nhận diện giá trị văn hóa cốt lõi của làng Việt trong bối cảnh toàn cầu hóa (29/7/2020)
Làng trong tâm thức của người cao tuổi (29/7/2020)
Gìn giữ phong tục, tục lệ của làng trong xây dựng nông thôn mới ở Nghệ An (29/7/2020)
Biến đổi làng nghề truyền thống trong xây dựng nông thôn mới tỉnh Nghệ An (29/7/2020)
Khu Di tích quốc gia đặc biệt km 0 - đường Hồ Chí Minh cần được tu bổ, tôn tạo (29/7/2020)
Phát triển cây con chủ lực ở Nghệ An - Những vấn đề cần trao đổi (29/7/2020)
Thời đại kỹ thuật số: Khoa học xã hội sẽ trao cho học sinh những cơ hội gì? (22/7/2020)
Giải pháp thúc đẩy công bố quốc tế trong KHXH&NV? (8/7/2020)
Trăn trở trong đào tạo nguồn nhân lực phục vụ du lịch ở Nghệ An hiện nay (6/7/2020)
Đất nước đang cần báo chí giám sát và phản biện xã hội mạnh mẽ (6/7/2020)
Cơ cấu việc làm và những thách thức của các gia đình trẻ (26/6/2020)
Bàn tiếp việc phục hồi Văn miếu Nghệ An (11/6/2020)
Khoa học xã hội và nhân văn có đóng góp gì trong việc xây dựng và phát huy tinh thần yêu nước và bản sắc dân tộc? (11/6/2020)
Khoa học xã hội và nhân văn có đóng góp gì trong việc xây dựng và phát huy tinh thần yêu nước và bản sắc dân tộc? (11/6/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Hồ Chí Minh biểu tượng của hòa bình, tình hữu nghị giữa Việt Nam và thế giới - Symbol of peace, friendship Between Vietnam and the world
Giới thiệu sách: Hồ Chí Minh biểu tượng của hòa bình, tình hữu nghị giữa Việt Nam và thế giới - Symbol of peace, friendship Between Vietnam and the world
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 39 | Tất cả: 2,476,353
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp