ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > KHÁM PHÁ XỨ NGHỆ AN
Trang phục truyền thống của phụ nữ Thái
Tin đăng ngày: 24/2/2020 - Xem: 109
 

         Linh Nhi

Trang phục truyền thống của dân tộc Thái ở Nghệ An được xem là nét văn hóa đặc sắc của đồng bào trong dòng chảy văn hóa của 54 dân tộc anh em và 5 dân tộc thiểu số ở Nghệ An. Có thể nói, ít có bộ trang phục truyền thống của dân tộc nào tuy đơn giản nhưng tinh tế hài hòa, thể hiện được tính nhân văn cũng như nét đẹp quyến rũ lòng người như của dân tộc Thái. Cùng với nhà sàn, trang phục, đặc biệt là trang phục của người phụ nữ Thái được xem là một trong những nét đặc sắc nhất của văn hóa đồng bào phản ánh rõ nét đặc trưng của cư dân nông nghiệp đó là sự chinh phục tự nhiên, dùng nguyên liệu trong thiên nhiên, với bàn tay khéo léo của người phụ nữ để tạo nên trang phục. Trang phục không đơn thuần là một yếu tố văn hóa mà qua đó thể hiện quan điểm thẩm mỹ, đạo đức, lối sống, văn hóa - xã hội của đồng bào dân tộc Thái; đồng thời thể hiện trình độ phát triển cao của thẩm mỹ dân gian trong văn hóa cộng đồng người Việt.

          Để có được một bộ trang phục đẹp là cả một quá trình lao động miệt mài, nhẫn nại của người phụ nữ Thái từ khâu trồng bông, chế biến bông thành sợi, nhuộm màu, dệt vải, cắt may cho đến thêu hoa văn trên trang phục,… Vì thế, người Thái có câu: Nhinh hụ dệt phai/ Chai hụ san hẻ, nhinh na, có nghĩa là “gái biết dệt vải, trai biết đan chài, bắn nỏ”.

Upload

Ảnh: Quốc Đàn

Nguyên liệu để làm nên trang phục

          Nguyên liệu chính để làm nên trang phục truyền thống của người phục nữ Thái là bông vải và tơ tằm. Dân tộc Thái là một trong những dân tộc sớm biết và phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm, trồng bông dệt vải để tạo nên những sản phẩm có trình độ kỹ thuật và mỹ thuật cao, tinh xảo.

          Để có được nguyên liệu bông dệt vải, người Thái phải tiến hành trồng bông vào trước hoặc sau tết Nguyên đán, phải lựa chọn được mảnh đất phù hợp với đặc tính của vải bông rồi mới tiến hành gieo hạt. Thông thường sau 3 tháng là có thể thu hoạch được bông, và phơi bông vào những ngày nắng ráo. Việc thu hoạch, phơi bông cũng phải có kinh nghiệm, khéo léo, thường phải hái bông vào lúc sáng sớm tránh cho bông không bị ánh nắng chiếu vào sẽ bị dòn đi; phơi bông cũng phải phơi cả ban ngày lẫn ban đêm, nghĩa là vừa có ánh nắng vừa có hơi sương để cho bông tơi xốp, trắng màu.

          Việc chế biến bông thành sợi cũng là một công đoạn thủ công phức tạp, cầu kỳ, đòi hỏi sự khéo léo, chịu khó của người phụ nữ. Họ phải chọn nhặt những loại bông lứa đầu, sợi trắng, xốp và mịn để làm vải, những loại bông xấu hơn thì dùng để làm chăn, đệm. Bông sau khi được chọn thì mang đi cán để tách hạt bông và bông ra; rồi tiến hành bật bông để làm cho bông thêm tơi xốp, mềm mại, tạo thành những con bông nhỏ; tiếp đó dàn bông ra thành một lớp mỏng rồi tiến hành quấn bông trên một cái que. Cầu kỳ nhất vẫn là khâu kéo bông thành sợi, đòi hỏi người phụ nữ phải thật sự khéo léo và có kỹ thuật cao, công đoạn này thường được giao cho những người phụ nữ giàu kinh nghiệm và đã thuần thục. Khi kéo sợi, người phụ nữ một tay quay sa, một tay cầm con bông kéo dần sao cho tạo thành những sợi đều và nhỏ, cuộn thành những ống sợi vừa phải. Việc kéo sợi của người phụ nữ được thực hiện trên một công cụ làm bằng gỗ, có chân đế hình chữ T. Sợi sau khi được kéo phải được đem giặt sạch, luộc mềm, rồi nhúng vào cháo loãng, phơi khô để tránh cho các sợi bông không dính vào nhau.

          Bông sau khi đã chế biến thành sợi mới tiến hành nhuộm màu. Trước đây, khi chưa có thuốc nhuộm màu hóa học thì người phụ nữa Thái tự tạo ra nước nhuộm từ các nguyên liệu tự nhiên, thường là các màu phổ biến như: trắng, chàm, nâu, đen, vàng, đỏ,… Sự phong phú của màu sắc này đã góp phần tô điểm cho những nét đẹp trong hoa văn trang phục của đồng bào Thái.

          Dệt, thêu và cắt may là các khâu cuối cùng để người phụ nữa Thái tạo nên những bộ trang phục đặc sắc. Để dệt vải người Thái sử dụng khung cửi được làm bằng gỗ hoặc tre. Cấu tạo của khung cửi khá phức tạp nên hầu như người đàn ông trong gia đình đảm nhận việc làm và dựng khung cửi cho người phụ nữ. Công đoạn dệt vải khá cầu kỳ nên mỗi ngày người phụ nữ dệt ra được những tấm vải rất ít, hơn nữa họ chỉ có thể tranh thủ vào buổi đêm, những lúc nông nhàn mới tiến hành dệt, cũng vì thế bộ trang phục truyền thống được làm thủ công của người Thái thường rất quý, và bán ra rất được giá.

          Thêu cũng là một trong những công đoạn kỳ công, đòi hỏi kỹ thuật trong việc tạo ra trang phục. Trình độ thêu của người Thái đã đạt đến kỹ thuật cao, tinh xảo. Thường họ thêu theo hai cách: dùng khung cửi và thêu tay, tuy nhiên cách nào cũng tốn rất nhiều công sức, đòi hỏi sự kiên trì của người phụ nữ. Ngoài hai công đoạn trên thì việc cắt, may đối với phụ nữ Thái khá đơn giản vì họ có những dụng cụ cần thiết như: dao, kéo, kim khâu,…         

Đặc sắc trong trang phục truyền thống của người phụ nữ Thái

          Một bộ trang phục truyền thống đầy đủ của người phụ nữ Thái bao gồm: Áo, váy, khăn đội đầu, dây lưng và đồ trang sức đi kèm.

Áo (xưa)

Upload

Ảnh: Sách Nguyễn

Áo của người phụ nữ Thái cũng có nhiều loại khác nhau, tùy vào từng công năng mà có tên gọi và cấu tạo. Trước đây, người phụ nữ Thái thường sử dụng áo ngắn, xẻ ngực, ống tay hẹp. Khuy áo được làm bằng đồng dây vải bện vấn tròn, có hình tròn.

Xưa là loại áo được sử dụng phổ biến nhất, khi mới được người Thái mặc trong những dịp lễ tết, ngày hội, khi áo cũ họ dùng để mặc hàng ngày hoặc trong lao động sản xuất. Loại áo này được may ôm sát, cấu tạo kiểu xẻ ngực, ống tay dài. Áo thường có màu trắng, chàm, xanh và hồng. Trên thân áo nhấn mạnh ở hàng khuy cài, có loại được bện khéo léo bằng các sợi màu, mang hình dáng của bông hoa, cành lá,... Có loại khuy áo được đúc bằng đồng có hình tròn.

Xưa lồm là loại áo chỉ được dùng vào dịp cầu phúc trong đám tang. Bất kì cô gái Thái nào khi về nhà chồng đều tự sắm cho mình chiếc áo này. Áo có màu đỏ, được may rộng phủ quá đầu gối, kiểu chui đầu. Loại áo này mặc trong đám tang của bố mẹ hoặc của người thân trong gia đình khi qua đời(50).

Các kiểu áo của phụ nữ Thái đều trang trí hoa văn trên áo, những hoa văn đó cũng rất đơn giản. Các hoa văn đó là những mảng màu mà người Thái phối hợp với nhau một cách hài hòa để tạo nên nét đẹp, độc đáo cho áo. Thường ở hai cánh áo, hoặc hai đường nẹp áo được họ phối những mảng màu như: đỏ, xanh chàm, hoặc tím để tạo nên sự tương phản nổi bật nhưng cũng rất hài hòa cho chiếc áo.

Váy

Upload

Ảnh Quốc Đàn

Đi liền với áo (xưa), váy cũng là trang phục truyền thống đặc trưng của người phụ nữ Thái. Váy được cấu tạo bởi hai mảnh vải thổ cẩm ghép lại với nhau gồm thân váy và chân váy. Tuy nhiên, mỗi nhóm người Thái: nhóm Tày Mường và nhóm Tày Thanh lại có những kiểu váy khác nhau.

Váy của phụ nữ nhóm Tày Mường (xin múc) có đặc trưng nổi bật ở phần tạo màu của thân váy. Phần phía trên, gọi là thân váy chỉ đơn giản là một tấm vải màu đen, sự cầu kỳ, tinh tế trong kỹ thuật thêu, dệt và phối màu nằm ở chân váy (gấu váy) của họ. Các mẫu hoa văn như hoa, lá, chim muông, voi, hổ,... thường được thêu với nhiều màu sắc xen lẫn với nhau tạo nên sự tươi vui, sống động. Các mẫu hoa văn này được thêu chạy thành từng đường viền quanh gấu bao gồm 3 mảnh hợp lại, trong đó, mảng chạy theo kiểu hoa văn viền là chỗ tạo nên sự khác biệt giữa váy của nhóm Tày Mường với nhóm Tày Thanh. Tiếp nối là mẫu hoa văn chính của váy với các loại hình hoa văn hình kỷ hà mẫu nhiều màu sắc. Mảng cuối cùng lại tiếp tục thêu kiểu hoa văn viền. Váy của phụ nữ Tày Mường bao giờ cũng dệt hoa văn viền xếp thành từng đường chạy theo chiều ngang(51) điều đó tạo nên sự khác biệt giữa váy của phụ nữ nhóm Tày Mường với nhóm Tày Thanh.

Váy của phụ nữ Tày Thanh gồm 4 lớp màu khác hau rõ rệt từ chân váy lên đến thắt lưng. Phần chân váy, phụ nữ nhóm Tày Thanh thêu hoa văn hình quả trám, xếp theo chiều đứng của thân váy, đặc điểm này khác với hoa văn và cách sắp xếp hoa văn trên thân váy của nhóm Tày Mường. Phần giữa của thân váy, phần này nối liền phần chân váy, chứ không phải là hai mảnh tách rời được khâu nối lại với nhau như ở nhóm phụ nữ Tày Mường. Phần này màu sắc đơn giản hơn, với màu chàm chủ đạo, có điểm xuyết các đường viền chỉ trắng chạy quanh váy. Phía trên của phần thân váy là dải vải màu đỏ tươi, được khâu nối liền với thân váy, người phụ nữ Tày Thanh dùng để thắt che bụng và lưng. Trên cùng của váy là dải cạp màu xanh nước biển, hoặc vải hoa dùng để thắt ngang ngực.

Khăn đội đầu (khăn piêu)

Upload

Ảnh: Sách Nguyễn

Nói về trang phục của phụ nữ Thái thì không thể thiếu chiếc khăn piêu. Khăn piêu không chỉ được cô gái dùng như đồ trang sức duyên dáng mà còn thể hiện tình yêu cũng như sức mạnh nữ tính của người phụ nữ Thái. Vì thế, chiếc khăn piêu được các cô gái Thái dệt rất cầu kỳ với những đường nét tinh xảo và hoa văn đậm chất núi rừng hoang sơ, kỹ vĩ, nhưng cũng thật quyến rũ. Người Thái có bài ca về chiếc khăn piêu:

          Em xe sợi thành vóc hoa dâu

          Em dệt cửi thành gấm vân chéo

          Em dệt tơ thành đóa hoa vàng

          Người các bản các mường muốn khóc

          Đều ước ao được em thêu khăn

          Chiếc khăn piêu của người Thái có hai loại, được làm bằng sợi bông, nhuộm chàm, loại thứ nhất chỉ có một màu, không thêu hoa văn, dài từ 1 - 1,5 sải tay, có thể quấn được mấy vòng trên đầu. Loại thứ hai được làm cầu kỳ hơn, loại này có mẫu được thêu ở hai đầu khăn và có tơ rua, có mẫu lạ thêu ở 4 đầu khăn, nhưng lại không có tơ rua. Để làm được chiếc khăn piêu, người phụ nữ Thái phải mất từ 2-4 tuần dệt và thêu liên tục, đòi hỏi sự khéo, cần cù và kiên nhẫn, vì thế ngay từ 6-7 tuổi các bé gái Thái đã được bà mẹ truyền dạy cho kỹ thuật thêu, dệt làm khăn piêu. Khăn piêu đã thành “chuẩn mực” để đánh giá người phụ nữ tài hoa, siêng năng hay vụng dại, lười nhác.

          Ngoài khăn piêu, người Thái còn có khăn đội đầu khác nữa gọi là khắn tải dành cho những gia đình giàu có hoặc dành cho những ngày lễ, đám cưới. Khăn tải được trang trí công phu, với những hoa văn hình học khác nhau và nhiều màu sắc, làm cho chiếc khăn có vẻ đẹp rực rỡ nhưng cũng không kém phần hài hòa. Một loại khăn nữa của người Thái là khăn đội đầu, khăn này cũng có hai loại, loại nối và loại không nối, được người phụ nữ thường xuyên đội trên đầu, trừ những người phụ nữ đã mất chồng.

          Người phụ nữ Thái có quy định, khi quấn khăn thường búi tóc trên đỉnh đầu rồi mới quấn khăn, nếu người phụ nữ đã có chồng thì phải búi tóc ngược, để lệch sang trái gọi là cầu phổm hay tằng cẩu. Khi quấn thường quấn hai vòng, đầu không có tơ rua trang trí thì để ở phía sau, đầu có tơ rua thì để phía trước trán.

Dây lưng

Để giữ cho váy sát thân, không bị xổ ra, người Thái thường dùng dây lưng, và từ lâu dây lưng đã trở thành vật trang trí làm phong phú và đẹp thêm cho trang phục của người phụ nữ Thái. Tuy nhiên, nhóm Tày Mường và nhóm Tày Thanh có các kiểu dây lưng khác nhau.

          Dây lưng của nhóm Tày Thanh được tết, nối từ hàng trăm sợi bông trắng đã được cuộn trong một cái cữ. Độ dài của dây lưng thường lớn gấp rưỡi hoặc gấp đôi số đo của vòng eo. Khi quấn nhóm Tày Thanh thường lấy đầu tay trái luồn vào đầu tay phải rồi kéo về phía tay trái sau đó dắt vào trong. Dây lưng không chỉ được dùng hàng ngày mà còn được các bà, các mẹ, các cô gái Tày Thanh dùng trong những ngày lễ hội, đám cưới.

          Dây lưng của nhóm Tày Mường được dệt từ sợi tơ tằm và được nhuộm rất nhiều màu, có chiều dài từ 1 đến 2 sải tay. Có hai loại dây lưng, một loại gọi là dây lưng dải được khâu vắt hai đầu và nhuộm màu xanh phổ biến. Loại nữa là dây lưng ống, nhuộm màu đỏ và thêu hai đầu, sau đó gập vuông góc và khâu nối chiều dài của vải lại thành hình ống. Khi buộc, nhóm Tày Mường thường thắt nút và buông thõng hai đầu khăn phía trước như một cách trang trí.

          Trang phục truyền thống là biểu hiện rõ nét nhất đặc trưng văn hóa của dân tộc Thái, đặc biệt là trang phục của người phụ nữ Thái. Áo của người phụ nữ Thái điển hình cho lối trang phục của cư dân Đông Nam Á với 3 kiểu: Áo chui đầu, áo xẻ ngực, áo xẻ nách(49). Tuy nhiên, cùng với sự biến đổi và phát triển không ngừng của xã hội, ngày nay áo truyền thống của người Thái đã ít nhiều có sự biến đổi, từ chỗ rườm ra nhiều chi tiết, chất liệu thô cứng, kiểu dáng đơn điệu thì nay được cách tân, đơn giản tiện lợi, với nhiều mẫu mã, hình dáng và chất liệu vải phong phú. Vì thế, ngày nay chỉ những người già, hay những dịp lễ tết, cưới hỏi,... mới thấy người Thái mặc trang phục truyền thống.

Đất và người xứ Nghệ khác:
Hai thập kỷ người Nghệ chinh phục Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật (2000 - 2019) (31/3/2020)
Bà Quận chú - Vị tổ sư của nghề bện võng Hoàng La (26/3/2020)
Lịch sử và kiến trúc đền Chín Gian ở Quế Phong (25/3/2020)
Đền Thần trù Hồng Long và các sắc phong thần (25/3/2020)
Lê Đông - người thổi hồn rượu men lá đồng bào Thái Con Cuông (24/3/2020)
Cuộc đời và sự nghiệp của Liêu quận công Nguyễn Cảnh Quế (19/3/2020)
Kỷ niệm 990 danh xưng Nghệ An: Uy Minh Vương Lý Nhật Quang - Tri châu Nghệ An (6/3/2020)
Nguyễn Thị Tích - Người được Bác Hồ tin cậy (25/2/2020)
Tiến sĩ Phan Nhân Tường (25/2/2020)
Trang phục truyền thống của phụ nữ Thái (24/2/2020)
Sát Hải đại vương Hoàng Tá Thốn (10/2/2020)
Em là người của Việt Minh tổng Vân Tụ đây (7/2/2020)
Hoàng đế Quang Trung - Nguyễn Huệ với sự nghiệp thống nhất đất nước (6/2/2020)
Điệu hát "Tơm đám cưới" của người Khơ Mú (6/2/2020)
Kỳ thú Con Cuông (21/1/2020)
THƯ VIỆN KHXH&NV
 Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 2,230 | Tất cả: 2,161,174
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp