ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > CON NGƯỜI XỨ NGHỆ
Sát Hải đại vương Hoàng Tá Thốn
Tin đăng ngày: 10/2/2020 - Xem: 41
 

                     Nguyễn Tâm Cẩn - Phan Bá Hàm

                                    (Hội viên Hội Văn nghệ dân gian Nghệ An)

Upload

Đền thờ Sát Hải Đại Vương Hoàng Tá Thốn ở làng Vạn Tràng xã Long Thành

Hoàng Tá Thốn (1254 - 1339) sinh tại làng Vạn Phần nay là xã Diễn Vạn, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An. Theo gia phả họ Hoàng thì ông thuộc đời thứ ba, cha ông là cụ  Hoàng Quý công (chưa rõ tên thực), mẹ là bà Trương Thị Hoa. Sau chiến thắng quân Nguyên Mộng lần thứ ba năm 1288, nhờ lập được công lớn, được nhà vua phong tước,ông đến sống ở xứ Thiên Bồng tức làng Vạn Tràng,  nay thuộc xã Long Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An và nhà thờ chính thờ ông cũng được xây dựng tại đây. 

Theo sự tích:”Điềm ứng trâu vàng” được lưu truyền ở vùng ven biển huyện Diễn Châu cũng như Gia phả họ Hoàng ở làng Vạn Tràng thì: Một buổi sáng bà Trương Thị Hoa ra sông gánh nước bỗng thấy hai con trâu vàng từ dưới nước nhảy lên đánh nhau dự dỗi và lao đến chỗ bà. Bà vội cầm đòn gánh để đánh đuổi, đôi trâu lại nhảy xuống nước rồi biến mất.  Trước khi gánh nước về nhà, bà không quên làm động tác tẩy uế đòn gánh. Nhưng lạ thay, bà vừa khỏa đầu đòn gánh xuống sông thì bỗng nhiên nước nơi đó khô cạn, nhưng khi bà cất đòn gánh thì nước lại đầy như thường. Thấy lạ, bà đưa gần lại nhìn thì thấy đầu đòn gánh có dính lông trâu vàng. Bà liền gom vật lạ ấy vào giải yếm rồi gánh nước về nhà. (Cũng có nơi nói lông trâu rơi vào thùng nước, bà uống phải). Sau đó bà cảm thấy trong người khác thường rồi có thai. Ngày mãn nguyệt khai hoa, ánh hào quang bỗng tỏa sáng khắp nhà, một đứa bé khôi ngô tuấn tú, gương mặt hồng hào ra đời được đặt tên là Hoàng Tá Thốn. Đó là ngày 16 tháng 6 năm Giáp Dần (1254).

Thuở nhỏ Hoàng Tá Thốn có sức khỏe hơn người và sớm được đi học. Nhưng thiên hướng của ông chỉ thích về võ nghệ nên cha mẹ cũng chiều lòng và ở tuổi thanh niên đã nổi tiếng là người khỏe, võ nghệ cao cường. Đặc biệt có tài bơi lội, lặn lâu dưới nước, giai thoại kể rằng ông đi dưới nước như đi trên bộ.

Lớn lên  khi đất nước bị quân Nguyên Mông xâm lược, hưởng ứng lời kêu gọi của Triều đình và các bô lão sau hội nghị Diên Hồng, Hoàng Tá Thốn rời quê hương lên đường nhập ngũ và được sung vào đội bộ binh. Nhưng sau một thời gian, viên tướng chỉ huy thấy ông thông minh, lắm cơ mưu với tài bơi lội đặc biệt nên đã tiến cử lên Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Rồi ông lại được Hưng Đạo Vương  sung vào đội Thủy binh thiện chiến của nhà Trần. Ở đây ông và các chiến hữu đã được huấn luyện đầy đủ, nhất là kỹ chiến thuật trong đội thợ lặn. và sau đó lại được cho làm “Nội thư gia” giúp việc binh thư cho Trần Hưng Đạo.

Tương truyền rằng ông đã cùng các chiến hữu với chiến thuật lặn xuống sông đục thuyền địch đã làm cho thủy binh của quân Nguyên vô cùng khốn đốn.  Đặc biệt trong trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng năm 1288.

Theo lịch sử thì: sáng ngày 9 tháng 4 năm Mậu Tý (1288) khi đoàn thuyền của Ô Mã Nhi tiến vào sông Bạch Đằng, nhân lúc nước lớn, thủy quân nhà Trần tràn ra giao chiến  rồi giả thua chạy dẫn địch vào sâu bên trong sông Bạch Đằng…. Cùng với các cánh quân khác, đạo Thủy bình của Hoàng Tá Thốn đã mai phục từ trước đổ ra xung trận và đã gây cho địch những thiệt hại to lớn. Đặc biệt là việc đánh đắm hàng chục thuyền giặc, trong đó có thuyền chủ tướng và góp công bắt sống Ô Mã Nhi. Trận Bạch Đằng lịch sử kết thúc, quân  nhà Trần đại thắng. Đoàn  thuyền hơn 600 chiếc của quân Nguyên Mông bị tiêu diệt hoàn toàn. Các tướng giặc Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp, Tích Lệ Cơ... bị bắt sống. Quân và dân Đại Việt còn thu được trên 400 chiến thuyền.

Trên đường khải hoàn, Hoàng Tá Thốn đã được đức vua Trần Nhân Tông đón tiếp và có thơ khen ngợi. Nguyên văn bằng chữ Hán, phiên âm như sau:  

                              Nhị đề điện mạnh tự đương niên

                              Hoàn trẫm công thành tín hiển nhiên

                              Phấn dụng tiên chinh tam điệp tấn

                              Chiêu hàng ngoại quốc đại huân tuyền

                              Chỉ huy mao việc thanh liêu tá

                              Bảo chướng can thành điện sóc biên

                              Hoàn tập ban sư lưu  lấm duyệt

                              Chu mao phê đạp mạc năng tuyên.

Dịch thơ:

                              Đầu xuân kế sách được tâu lên

                              Thắng lợi rõ ràng Trẫm vốn tin

                              Điệp tấu ngợi ca trong dũng tướng

                              Công chiêu hàng giặc giữ bình yên

                              Cầm quân tài giỏi ai bì kịp

                              Uy dũng bao trùm khắp cõi biên

                              Đứng trước ba quân oai lẫm liệt

                              Bút phê khó nói hết lời khen.

Được Vua đón tiếp trên đường trở về đã là diễm phúc lớn của kẻ bầy tôi. Lại được nhà Vua đề thơ khen ngợi thì quả là cái ơn quá lớn. Để bái tạ hồng ân của đức Vua tướng quân đã làm thơ đáp lễ. Nguyên văn bằng chữ Hán, phiên âm như sau:

                              Hoàng uy chấn bạt suất sử niên

                              Song lạp nhân dân lại án nhiên

                              Sóc chuyết viêm phong quy tịnh chiếm

                              Xuân đài thọ vực hưởng an tuyền

                              Lượng dai cán vũ hồi ngoan chướng

                              Vạn lí cọng cần đạt viễn biên

                              Bố đức an dân thiên tử mạnh

                              Tiêu thần hà khắc xướng phiền tuyên

Dịch thơ:

                              Uy Vua chấn động sấm vang lên

                              Khắp chốn an lành dân vững tin

                              Cơn nóng qua rồi trời đất nhuận

                              Nền xuân cõi thọ thật bình yên

                              Đôi nguồn uy lực dìm quân địch

                              Vạn dặm huy hoàng khắp cõi biên

                              Đức xuống dân vui ơn chín bệ

                              Tiểu thần đâu xứng với lời khen.

Sự kiện lịch sử đặc biệt này tại văn bia họ Hoàng ở làng Vận Tràng,xã Long Thành do Cao Xuân Dục viết có đoạn: “Đời vua Trần Nhân Tông năm Trùng Hưng, Mậu Tý (1288) tướng Nguyên là Thoát Hoan và Ô Mã Nhi sang xâm lược  Thăng Long. Tướng quân Hoàng Tá Thốn được cấp ấn phù thống lĩnh hàng van quân cùng tàu thuyền phục kích ở sông Bạch Đằng để đại phá quân giặc”. Còn: “Hưng Đạo Đại Vương thì dùng tượng binh giáp kích, quân Nguyên thua to, Thoát Hoan chạy trốn, tướng Ô Mã Nhi bị bắt sống”.

Để tránh hận thù giữa hai nước và theo yêu cầu của vua Nguyên, tháng 2 năm Kỉ Sửu (1289) Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn trình nhà Vua kế hoạch trao trả tù binh, tức là cho Ô Mã Nhi và đội quân Nguyên chiến bại về nước. Một lần nữa, tướng quân Hoàng Tá Thốn lại được giao thực thi nhiệm vụ quan trọng này.

Ô Mã Nhi vốn là một tướng tàn bạo,hiếu chiến, đã gây bao nợ máu với nhân dân Đại Việt. Không trao trả nó thì không được mà trả nó lại cho nhà Nguyên thì khác nào thả hổ về rừng. Hoàng Tá Thốn đã nhận kế sách từ Hưng Đạo Vương là tạo sự cố trên đường đi để tiêu diệt bọn ác tướng, trừ tận gốc hiểm họa về sau. Ông đã chọn một đội quân gồm nhiều người  tâm phúc giỏi bơi lội làm phu thuyền. Chiếc thuyền chở Ô Mã Nhi  được đục thủng mấy lỗ rồi trám lại bằng những miếng gỗ được đóng đinh và gắn keo nhựa khá chắn . Thế rồi đang đêm trên đường đi khi có thời cơ, ông cho người lặn xuống dùng đục nạy tháo các miếng gỗ ra, nước nhanh chóng tràn vào thuyền, không sao trám được. Tên tướng giặc chết chìm trong nước nhưng nhiều tên lính khác được cứu thoát. Rồi chính bọn lính được cứu sống này là nhân chứng làm cho Hốt Tất Liệt không thể không tin rằng  tướng Ô Mã Nhi bị chết do tai nạn đắm thuyền. Sự việc này  sách Đại Việt sử ký toàn thư viết: “Kỷ Sửu (1289) năm thứ ba đời vua Trần Nhân Tông, mùa xuân tháng hai sai Nội gia thư là Hoàng Tá Thốn đưa bọn Ô Mã Nhi về nước, dùng kế của Hưng Đạo Vương cho người giỏi bơi lội sung làm phu thuyền, ban đêm dùi thuyền cho chìm, bọn Ô Mã Nhi chết đuối cả.”

Sau chiến công này, nhà Vua ban tước Sát Hải Đại Vương, tước Minh Tự cho ông  và cấp đất cho lập trang trại. Hoàng Tá Thốn đã chọn xứ Thiên Bồng tức là vùng đất làng Vạn Tràng, xã Long Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An ngày nay.

Quân dân nhà Trần đại thắng, quân Nguyên bị đuổi ra khỏi bờ cõi, Hoàng Tá Thốn lại được Triều đình nhà Trần bổ làm tướng thống lĩnh các đạo thủy binh coi giữ 12 cửa biển . Thực hiện nhiệm vụ bảo vệ bờ biển, ông đã tổ chức các đồn trại ven biển thường xuyên tuần tra canh phòng và đã kịp thời tiêu diệt nhiều đám giặc biển. Những lần quân Chiêm Thành sang quấy rối hải phận nước ta, cướp bóc một số địa phương ven biển ở phía Nam,  Hoàng Tá Thốn đã đem quân đánh dẹp. Quân nhà Trần tiến đến đâu, giặc Chiêm Thành tan vỡ đến đó. Kết thúc các cuộc chiến ông được Triều đình cho hưởng lộc hai miền Thuận, Quảng.

Những năm cuối đời, do tuổi cao Hoàng Tá Thốn được triệu về kinh để làm việc ở Nội gia thư.  Một lần đi tuần thú đường biển từ Bắc vào Nam đến Cửa Trào huyện Hoằng Hóa, Thanh Hóa do tuổi già sức yếu, ông bị lâm bệnh và mất đột ngột. Đó là ngày 15 tháng 3 năm Kỷ Mão (1339), hưởng thọ 85 tuổi.

Tiếc thương vị danh tướng tận trung với nước, vua Trần Hiến Tông đã ban thuyền rồng, cho đội quân danh dự chở linh cữu ông về an táng tại Vạn Phần và cho lập đền thờ. Đồng thời là vị tướng có công trong việc giữ yên mặt biển trong một thời gian dài, ông được nhân dân nhiều làng ven biển lập đền thờ như ở Cửa Trào, Cửa Trường, Cửa Vạn, Cửa Trấp, Cửa Thơi, cửa Lò, cửa Hội…

Sau khi ông qua đời, đức vua Trần Hiến Tông đã truy tặng bậc: Đại liêu thượng đẳng tối linh tôn thần, xếp ngang hàng với bảy vị Thượng đẳng thần được cả nước cúng tế, đồng thời ca ngợi:           

          Đại danh thùy vũ trụ

          Duy tượng túc thanh cao

          Tri hoạn thế nhiêu tha

          Thăng dáng chung trạch lưu

Nghĩa là:                

         Tên lớn truyền khắp thiên hạ

         Danh tiếng thật thanh cao

         Suốt đời dẹp loạn cho đất nước bình yên

         Tiếng thơm lưu truyền mãi khắp nơi

Đức vua Trần Hiến Tông đã cảm xúc đề thơ ca ngợi ông:

                              Thiên phù xã tắc tử công sinh

                              Tuấn dĩ khôi ngô trạc quyết linh

                              Hải quốc thùy tiên chung tú khí

                              Nhân gian thần tướng diễu thư tình

                              Đằng đương vạn lý sơn tàng hổ

                              Trầm phá thiên sưu hải chiếm kinh

                              Hà nộ tha niên đinh cáo lũy

                              Độc tương nghĩa tử báo triều đình.    

Nhà thơ Trần Hữu Thung đã dịch:

                              Trời phò xã tắc để ngài sinh

                              Tuấn dĩ khôi ngô chói hiển linh

                              Tiên nước thủy cung chung tú khí

                              Tướng thần nhân thế sáng hùng tinh

                              Băng vời vạn dặm hùm ẩn núi

                              Lặn phá ngàn thuyền để vượt kinh

                              Hà Lỗ năm nào sao báo rụng

                              Trọn đem nghĩa tử báo triều đình.

   Tại đền thờ ông ở làng Vạn Tràng có nhiều câu đối, trong đó có câu:

                      Triệu ứng hoàng ngưu thiên hữu mệnh,

                        Khấu trừ Ô Mã quốc dân lưu.

  Nghĩa là:

                   Điềm ứng trâu vàng trời có mệnh,

                    Diệt trừ Ô Mã nước ghi công.

Hiện nay tại địa phận xã Hưng Lộc thành phố Vinh cũng có con đường mang tên Hoàng Tá Thốn và ở huyện Yên Thành cũng có ngôi trường mang tên ông.

Như vậy Hoàng Tá Thốn là một danh tướng thời Trần, là người chỉ huy thủy binh tài giỏi đã có những đóng góp to lớn trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông, nhất là trong trận chiến thắng Bạch Đằng lịch sử năm 1288. Ông cũng là vị tướng lãnh đạo thủy quân bảo vệ bờ biển  đất nước Đại Việt trong những thập kỷ sau đó. Khi mất được nhân dân nhiều vùng ven biển lập đền thờ, tôn là Phúc Thần. Cuộc đời và công trạng của ông đã làm rạng danh lịch sử Hải quân Việt Nam và là niềm tự hào của nhân dân Xứ Nghệ cùng cả nước.

                                

 

 

 

 

Đất và người xứ Nghệ khác:
Sát Hải đại vương Hoàng Tá Thốn (10/2/2020)
Em là người của Việt Minh tổng Vân Tụ đây (7/2/2020)
Hoàng đế Quang Trung - Nguyễn Huệ với sự nghiệp thống nhất đất nước (6/2/2020)
Điệu hát "Tơm đám cưới" của người Khơ Mú (6/2/2020)
Kỳ thú Con Cuông (21/1/2020)
Xứ Nghệ - Miền Cối Kê của đất nước (21/1/2020)
Bảo tồn Võ thuật cổ truyền Xứ Nghệ (21/1/2020)
Câu đối xuân của các trí thức Nghệ An (21/1/2020)
Các vị cử nhân người Nghệ đỗ vào những khoa được mệnh danh là "Năm chuột" (16/1/2020)
Nhạc sỹ Nguyễn Văn Tý - Nốt ân tình xứ Nghệ (27/12/2019)
Tôn sư, trọng đạo và phong trào hiếu học xưa - nay trên vùng đất lúa (6/12/2019)
Bộ toàn thư về Quỳnh Lưu (6/12/2019)
Quá trình hình thành chợ Cầu Giát (5/12/2019)
Bảo vệ, khai thác và phát triển tốt cây dược liệu ở Nghệ An (5/12/2019)
Giáo sư Hà Văn Tấn và những trăn trở còn lại (3/12/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
 Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 947 | Tất cả: 2,080,429
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp