KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Hải Vân sơn trong thơ vua Minh Mệnh
Tin đăng ngày: 10/2/2020 - Xem: 34
 

Nguyễn Huy Khuyến

 Dưới thời vua Minh Mệnh ngoài việc Bắc Tuần, vua cũng thường Nam Tuần để xem xét dân tình, xa giá chủ yếu là vào đến vùng Quảng Nam, Đà Nẵng. Dọc đường đi, vua có dừng lại ở nhiều nơi từ kinh thành vào xứ Thuận - Quảng, trên đường đi vua thường ngắm thế sông núi hiểm yếu, ngắm xem phong cảnh, ghé những đền thờ linh thiêng đích thân cầu đảo. Nhân chuyến xa giá qua núi Hải Vân vua đã làm thơ về mảnh đất này. Theo sách Đại Nam thực lục chép: “Ngày Ất Mão, xe vua tự Kinh sư khởi hành, thuyền vua theo sông Hương tiến đến hành cung Phúc Tượng. Ngày Bính Thìn, xe vua đến hành cung Hải Vân, sai tế thần núi Hải Vân” [Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, 2007, tập 5, tr 69].

Về cửa quan trên núi Hải Vân vào năm 1825, vua Minh Mệnh cho xây đắp cửa Hải Vân ở đỉnh núi Hải Vân, phía trước phía sau đều đặt một cửa quan (Ngạch trước viết ba chữ Hải Vân quan, ngạch sau viết sáu chữ “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”([1]). Cửa trước bề cao và bề dài đều 15 thước, bề ngang 17 thước 1 tấc ; cửa sau bề cao 15 thước, bề dài 11 thước, bề ngang 18 thước 1 tấc ; cửa tò vò đều cao 10 thước 8 tấc, bề ngang 8 thước 1 tấc ; hai bên tả hữu cửa quan xếp đá làm tường, trước sau liền nhau)[ Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, tập 2, 2002, tr 485].

Cũng chính vì Hải Vân sơn có địa thế hiểm yếu, nên ngoài việc bố phòng để bảo vệ kinh đô ở phía Nam, vua còn dụ cho bộ Công làm đền thờ thần núi Hải Vân để khi có dịp đi tuần thì lúc đi và lúc về vua cũng đích thân đến làm lễ, vua nói: “Núi Hải Vân là núi rất có tiếng ở nơi kỳ điện, thực là đất thiêng, chuẩn cho xây dựng đền thờ thần ở núi ấy về giới phận phủ Thừa Thiên, do Kinh doãn thuê dân làm,  hằng năm đến tế vào tháng trọng xuân(1) (sau tế Nam Hải Long vương 1 ngày). Khi vua có đi tuần lúc đi, lúc về, đi qua đều sai quan đến tế một lần” [Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, tập 5, 2007, tr 457].

Nhật trắc trận vũ vũ chỉ đăng chu do Hấu Ngư đàm chí Hải Vân Sơn hành cung

過 午 一 陣 雨 潺 潺

雨 止 登 舟 泛 鱟 灣

行 不 移 時 誠 覺 近

早 來 行 殿 海 雲 山

Qua ngọ nhất trận vũ sàn sàn,

Vũ chỉ đăng chu phiếm Hấu loan.

Hành bất di thời thành giác cận,

Tảo lai hành điện Hải Vân sơn.

Dịch nghĩa:

Đầu chiều mưa lớn, mưa tạnh lên thuyền từ đầm Hâu Ngư (đầm Sam) đến hành cung Hải Vân

Một trận mưa lớn buổi quá trưa nước chảy rì rì,

Mưa tạnh lên thuyền đến vịnh Sam.

Đi chưa được một lát cảm giác như rất gần,

Rất mau chóng đã đến được hành cung ở trên núi Hải Vân.

( ) Khởi lục việt Hải Vân Sơn đại lãnh đồ trung đắc thi (tam thủ)

惟 知 步 步 千 尋 上

靡 覺 行 行 一 里 平

俯 視 海 中 紅 日 出

低 看 腳 下 白 雲 生

Duy tri bộ bộ thiên tầm thượng,

Mi giác hành hành nhất lí bình.

Phủ thị hải trung hồng nhật xuất,

Đê khan cước hạ bạch vân sinh.

Dịch nghĩa:

Lên bờ vượt núi lớn Hải Vân, trên đường đi làm được ba bài thơ

Cũng biết vượt từng bước từng bước tám ngàn thước trên cao,

Không như đi từng bước một dặm trên đường bằng phẳng.

Cúi trông nhìn về giữa biển thấy mặt trời xuất hiện,

Cúi nhìn dưới chân núi thấy mây trắng sinh ra.

信 是 東 山 小 魯 哉

今 登 大 嶺 㨯 靈 臺

下 觀 諸 水 如 長 帶

迴 顧 群 山 若 細 堆

Tín thị Đông sơn tiểu Lỗ tai,

Kim đăng đại lĩnh khuếch linh đài.

Hạ quan chư thủy như trường đái,

Hồi cố quần sơn nhược tế đồi.

Dịch nghĩa:

Cũng tin là lên núi Đông Sơn nhìn thấy nước Lỗ nhỏ.

Nay lên núi cao lớn mở rộng đài thiêng.

Cúi trông những dòng nước như những dải nước dài,

Quay lại ngắm các ngọn núi như những ngọn núi nhỏ.

石 泉 澄 澈 山 花 秀

古 樹 陰 森 細 草 萋

路 側 高 低 多 鳥 語

崖 傍 斷 續 有 猿 啼

Thạch tuyền trừng triệt sơn hoa tú,

Cổ thụ âm sâm tế thảo thê.

Lộ trắc cao đê đa điểu ngữ,

Nhai bàng đoạn tục hữu viên đề.

Dịch nghĩa:

Trong khe đá nước trong vắt trên núi hoa tươi đẹp,

Rừng cây um tùm cỏ xanh tươi tốt.

Hai bên đường đi lối cao lối thấp chim kêu rộn,

Bên sườn núi tiếng vượn kêu không dứt.

Ngày nay, Hải Vân quan đã trở thành di tích, nơi đây vẫn ngày ngày có những du khách dừng chân ngắm cảnh. Mặc dù sau 200 năm, di tích này vẫn sững sững án ngữ Hải Vân, nhưng vai trò của nó đã lùi vào quá khứ, những dấu ấn thời gian không làm mờ nhạt những giá trị tự thân của nó. Và những bài thơ của nhà vua viết về địa danh và mảnh đất này sẽ trường tồn với sử xanh. Đọc thơ vua để cảm nhận về một thời vàng son của lịch sử, để suy ngẫm về truyền thống cha ông, để kết nối tấm lòng của người xưa với đời nay, để những mong không phụ những tấm lòng cha ông đã gửi vào thiên cổ.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, Bản dịch tập 2,  2002, Nbx Giáo Dục, Hà Nội.

Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, Bản dịch tập 5, 2007, Nbx Giáo Dục, Hà Nội.

 

([1]) Thiên hạ đệ nhất hùng quan : cửa ải hùng mạnh thứ nhất thiên hạ.

(2) Trọng xuân : tháng hai.

KHXHNV & Đời sống khác:
Hải Vân sơn trong thơ vua Minh Mệnh (10/2/2020)
Chăm lo xây dựng văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của tỉnh Nghệ An (6/2/2020)
Đảng qua một bài thơ (3/2/2020)
Bác Hồ với vấn đề xây dựng, chỉnh đốn Đảng (3/2/2020)
Tết về thương hương mùi già cuối năm (21/1/2020)
Lễ mừng thọ (21/1/2020)
Xuân về xin có một bài ca gửi chúc đồng bào cả nước (21/1/2020)
Tác phẩm "Đạo đức cách mạng" với hành trình cách mạng của Đảng 60 năm qua (21/1/2020)
Năm Canh Tý (1960) ấy và sức sống của những câu thơ, bài thơ Tết của Bác Hồ (16/1/2020)
Lòng kính yêu Đảng qua một bài thơ (16/1/2020)
Người lính trong văn học những năm đầu cách mạng và kháng chiến chống Pháp (30/12/2019)
Chơi trăng (6/12/2019)
Đề xuất một vài hướng đi dạy học tích hợp Ngữ văn trên cơ sở lấy văn bản văn học làm ngữ liệu khai thác (6/12/2019)
Mưa, bão, lụt ở Nghệ An thời trung đại (5/12/2019)
Tư tưởng đoàn kết - Một trong những nội dung cốt lõi của Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh (3/12/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
 Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 996 | Tất cả: 2,080,478
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp