DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Kinh tế rừng ở Nghệ An - Một cánh én không làm nổi mùa Xuân
Tin đăng ngày: 30/12/2019 - Xem: 120
 

Trương Công Anh

Theo bài báo: “Tạo cơ sở phát triển kinh tế rừng bền vững” (Báo Nghệ An ra ngày 26/5/2019) thì sau khi điều chỉnh diện tích 3 loại rừng (phòng hộ, đặc dụng, rừng sản xuất) thì năm 2019 này, diện tích rừng sản xuất tăng hơn 26.368,5 ha so với con số rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo Quyết định 48 ngày 15/8/2014 của UBND tỉnh trước đây.

Cũng theo bài báo này thì tại cuộc họp thường kỳ của UBND tỉnh vừa qua, ông Đinh Viết Hồng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: Mục tiêu của tỉnh khi rà soát là chỗ nào rừng phòng hộ ít xung yếu thì xem xét để điều chỉnh cho đất rừng sản xuất. Tinh thần là phải tăng diện tích sản xuất để có thêm điều kiện bố trí cho các đối tượng sử dụng đất, đặc biệt là nhân dân vùng cao có thêm đất rừng sản xuất. Ông còn cho rằng tăng được hơn 26.368 ha quỹ đất rừng sản xuất là “số liệu quý nhất”. Kết thúc bài báo tác giả Thành Duy viết: “Đây thực sự là niềm vui, niềm hi vọng của người dân khu vực các huyện miền Tây, cũng là cơ sở để góp phần phát triển kinh tế rừng một cách bền vững, gắn với bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái”.

Sau đây xin được có mấy điều trao đổi:

1. Trước hết phải khẳng định chủ trương rà soát, điều chỉnh quy hoạch, ba loại rừng để trong thực tiễn nếu tăng được diện tích rừng sản xuất thì điều chỉnh để tăng. Chủ trương này là cần thiết và đúng, nhưng cùng với điều khẳng định đó, lại phải khẳng định điều thứ 2 là: rừng phòng hộ, rừng đặc dụng ngoài chức năng chính là phòng hộ, đặc dụng vẫn hoàn toàn có thể là rừng kinh tế tức là rừng đem lại thu nhập kinh tế. Bài học về sâm Ngọc Linh ở Kon Tum, ở Nam Trà My cho thấy phải giữ rừng nguyên sinh để trồng sâm Ngọc Linh. Và có trồng sâm Ngọc Linh mới giữ được rừng nguyên sinh.

Trên diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng của tỉnh ta có thể làm kinh tế theo kiểu Kon Tum, Nam Trà My được không? Hoàn toàn được. Chỉ có điều là ta chưa nhận thức được, nên chưa bắt tay làm mà thôi!

2. Con số diện tích đất rừng sản xuất của tỉnh ta quy hoạch năm 2014 là hơn 622 nghìn ha (số liệu bài đã dẫn). Nay sau rà soát và điều chỉnh tăng thêm được hơn 26 nghìn ha tức là tăng thêm trên dưới 0,4%. Con số tăng này quả là quá nhỏ nhoi nếu như không muốn nói là không đáng kể.

Từ 2 điều trên gợi cho ta 2 câu hỏi:

- Tại sao không tổ chức khai thác kinh tế mà chủ yếu là trồng dược liệu quý dưới tán rừng phòng hộ, rừng đặc dụng cho đồng bào ở các huyện có diện tích rừng sản xuất ít, ngược lại diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng lại rất lớn?

Tại sao cứ mãi trồng cây nguyên liệu thuần ngắn ngày (chu kỳ 5-7-10 năm) hiệu quả kinh tế không cao, hiệu quả bảo vệ môi trường sinh thái cũng không lớn? Tại sao không trồng rừng hỗn giao: xem cây gỗ lớn trên diện tích trồng rừng nguyên liệu ngắn ngày? Tại sao không kinh doanh tổng hợp mà chỉ cứ mãi kinh doanh đơn độc?

3. Cứ chỉ nghĩ đến việc tăng diện tích cho rừng sản xuất mà không hề nghĩ đến làm cách nào để tăng hiệu quả rừng sản xuất khi những tiến bộ về kỹ thuật và công nghệ đã mở ra triển vọng rất lớn khi mà thực tiễn kinh doanh rừng ở nhiều địa phương đã làm được, khi mà thực tiễn trồng rừng thuần cây nguyên liệu ngắn ngày của tỉnh ta đã bộc lộ gần như đầy đủ mọi hạn chế của nó?

4. Tăng thêm hơn 26 nghìn ha rừng sản xuất đúng là niềm vui cho người dân ở địa phương nào đó ở miền Tây Nghệ An. Bởi thêm 1 ha là có thêm nguồn sinh kế. Nhưng nếu hi vọng rằng có thêm từng đó diện tích là có cơ sở để góp phần phát triển kinh tế rừng một cách bền vững thì e rằng sẽ chỉ là hi vọng hão huyền.

Hơn 622 nghìn ha rừng sản xuất hiện có chưa làm nên trò trống gì thì thêm hơn 26 nghìn ha liệu có ý nghĩa gì? Một cánh én đâu làm nổi một mùa xuân. Là vậy chăng?

Làm gì, làm thế nào để kinh tế rừng Nghệ An phát triển bền vững?

Sự phát triển bền vững của kinh tế rừng Nghệ An nói riêng và cả nước nói chung có thể đánh giá qua các tiêu chí sau:

- Hiệu quả sản xuất kinh doanh trên 1 đơn vị diện tích và trên tổng diện tích rừng và đất rừng cao ở mức có thể.

- Tài nguyên rừng càng khai thác để sản xuất kinh doanh càng được bảo vệ, càng giàu thêm chứ không bị cạn kiệt.

Môi trường sinh thái trên đất rừng và rừng ngày càng tốt hơn. Nguồn nước sinh thủy được bảo tồn. Chống được xói mòn đất, chống thoái hóa đất.

Nói một cách ngắn gọn là: Rừng nuôi người - người nuôi rừng. Rừng giàu - dân giàu - dân giàu - rừng giàu. Kinh tế rừng hài hòa với tự nhiên rừng.

1. Để phát triển bền vững kinh tế rừng, đầu tiên phải hiểu đúng, hiểu sâu đặc tính của rừng từ đó “ứng xử” với nó thật khôn ngoan đem lại lợi ích kép: kinh tế, môi trường.

2. Khai thác, tái tạo rừng, chế biến các sản phẩm từ rừng phải dựa vào những thành tựu mới và ngày càng mới của khoa học và công nghệ. Ta đang nói và đang làm nông nghiệp thông minh, nông nghiệp 4.0 đồng nghĩa với ta cũng phải ngay từ đầu làm kinh tế rừng thông minh, kinh tế rừng 4.0.

3. Đặt kinh tế rừng của Nghệ An trong chuỗi sản phẩm kinh tế rừng, chiến lược kinh tế rừng của cả nước. Hướng kinh tế rừng Nghệ An ra thị trường ngoài tỉnh và quốc tế. Và kinh tế rừng của Nghệ An phải nằm trong các mối quan hệ liên kết: liên kết nội bộ, liên kết trong ngoài, liên kết trên dưới, liên kết ngang, liên kết chuỗi sản phẩm… và liên kết lợi ích.

Thực trạng kinh tế rừng Nghệ An hiện nay ra sao?

Từ cơ quan quản lý, các cơ quan chức năng cho đến chủ thể sản xuất - kinh doanh về cơ bản chưa có một quan niệm chính xác và đầy đủ về phát triển bền vững.

Về cơ bản ta chưa tận dụng được các ưu thế của rừng nhiệt đới, ta chỉ mới lấy tài nguyên rừng một phần, còn để phung phí rất nhiều sản phẩm mà tài nguyên rừng có thể cung cấp. Riêng việc tái tạo rừng - trồng rừng có thể nói ta chưa làm đúng theo quy luật tự nhiên nếu không muốn nói là có chỗ còn làm trái quy luật.

Trừ một vài cơ sở chế biến hiện đại, còn lại hầu như ta chưa có nền tảng công nghệ mới trong toàn bộ quá trình khai thác, tái tạo, thu hoạch, chế biến. Nói cách khác, kinh tế rừng Nghệ An đang chủ yếu dựa trên kỹ thuật và công nghệ cũ lạc hậu.

Hầu hết “chủ thể” kinh tế rừng ở Nghệ An vẫn là “hộ”, dù quy mô “hộ” không quá nhỏ như hộ nông nghiệp, nhưng “hộ” làm kinh tế rừng thì cứ nhỏ lẻ manh mún tản mạn, y như “hộ” nông nghiệp, và cả vạn “hộ” này vẫn làm ăn như hàng trăm năm trước.

Quan hệ liên kết tuy đã có nhưng còn lỏng lẻo. Nhà trồng, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp đã tìm đến nhau, nhưng xem ra còn thưa thớt lắm. Vẫn cứ đèn nhà ai nấy rạng.

Từ mấy quan điểm xuất phát và thực trạng kinh tế rừng Nghệ An nói trên cho ta một vài kết luận sau:

1. Từ tư duy, tổ chức sản xuất, kỹ thuật công nghệ, đến quản lý sản xuất kinh doanh rừng và đất rừng của tỉnh vẫn đang ở trình độ sản xuất hàng hóa nhỏ, hiệu quả kinh tế thấp, hiệu quả bảo vệ nuôi trồng không cao.

Bởi vậy, chưa có cơ sở khoa học, cơ sở kinh tế, kỹ thuật để phát triển bền vững.

2. Để phát triển bền vững kinh tế rừng, Nghệ An cần có chiến lược đúng dựa trên các luận cứ khoa học: Khoa học lâm sinh, khoa học kinh tế, dựa trên các thành tựu của công nghệ mới và đúng với thực tiễn: đất, khí hậu, con người hiện tại.

Đề nghị lãnh đạo tỉnh, Sở NN&PTNT, Sở KH&CN, Liên hiệp Hội KHKT sớm nghĩ đến và bắt tay xây dựng chiến lược kinh tế rừng cho Nghệ An.

Mấy đề xuất cụ thể để có chiến lược cần và phải có chiến lược cho rừng phòng hộ và rừng đặc dụng:

Phải bằng cơ chế, chính sách để bảo vệ tốt nhất diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng.

Tổ chức làm kinh tế trên một diện tích nào đó ở địa phương cụ thể nào đó trên đất rừng phòng hộ, rừng đặc dụng.

- Lấy tán rừng làm môi trường sinh thái để xây dựng và phát triển ngành dược liệu, nhất là các dược liệu quý mà rừng ta có. Xin lưu ý là Đại hội XVIII của Đảng bộ tỉnh đã xác định dược liệu là một ngành có tính đột phá cho kinh tế miền Tây. Và cũng xin lưu ý là cần học cách làm sâm Ngọc Linh của Kon Tum và Nam Trà My.

- Tổ chức các sản phẩm du lịch như: du lịch sinh thái, du lịch khám phá, du lịch mạo hiểm… để đưa kinh tế du lịch vào vùng này.

- Nghiên cứu, làm điểm, xây dựng mô hình về chăn nuôi dưới tán rừng: nuôi ong, nuôi các con đặc sản. Cao hơn là tổ chức nuôi trồng các loại phong lan quý hiếm có giá trị cao.

Phương châm (hay nguyên tắc cũng được) là: Giữ rừng phòng hộ, rừng đặc dụng không chỉ để bảo vệ môi trường mà còn để đem lại lợi ích kinh tế. Ngược lại, càng biết làm kinh tế hiệu quả càng giữ được rừng. Rừng nuôi người, người nuôi rừng.

Chiến lược cho rừng sản xuất hay rừng kinh tế.

Hiện tại rừng sản xuất của tỉnh ta có diện tích lớn nhưng hiệu quả kinh tế thấp, hiệu quả bảo vệ môi trường không cao. Sở dĩ như vậy là vì hầu hết diện tích rừng trồng của tỉnh ta đều đang trồng rừng thuần. Rừng nguyên liệu chu kỳ ngắn, 5-7 năm/chu kỳ sản xuất.

Phần lớn diện tích rừng tự nhiên của tỉnh ta là rừng nhiệt đới với 2 đặc điểm: rừng hỗn giao, rừng nhiều tầng (khác với rừng ôn đới là rừng thuần, rừng ít tầng). Sở dĩ có đặc điểm đó là do khí hậu, nhiệt đới mưa nhiều, cường độ bức xạ mặt trời lớn. Với rừng hỗn giao, nhiều tầng, sản phẩm của rừng phong phú: gỗ, các sản phẩm phi gỗ, đặc biệt là dược liệu. Cùng với đặc điểm này, rừng nhiệt đới có khả năng bảo vệ môi trường rất lớn.

Từ đó để nói rằng, trồng rừng thuần, chu kỳ ngắn là không hoàn toàn phù hợp với quy luật tự nhiên, là sự lãng phí lớn đối với tài nguyên khí hậu. Về kinh tế rừng thuần cây nguyên liệu ngắn ngày cho thu nhập thấp, bình quân 15 triệu/ha/năm (theo giá hiện hành).

Để phù hợp với quy luật tự nhiên, để tận dụng tài nguyên khí hậu, để tăng hiệu quả kinh tế và hiệu quả môi trường nhất thiết phải chuyển từ trồng rừng thuần kinh doanh đơn thuần sản phẩm gỗ nguyên liệu sang trồng rừng hỗn giao kinh doanh tổng hợp.

Thế nào là rừng hỗn giao? Thế nào là kinh doanh tổng hợp? Làm gì và làm thế nào để chuyển dần đến trồng rừng hỗn giao, kinh doanh tổng hợp (Vấn đề này đã có bài đăng trên Chuyên san KHXH&NV số 6/2018)?

Phương châm để chuyển sang trồng rừng hỗn giao kinh doanh tổng hợp là: lấy cực ngắn nuôi ngắn. Lấy ngắn nuôi dài. Phương châm này tận dụng được tài nguyên khí hậu, thỏa mãn được yêu cầu có thu nhập sớm, thu nhập nhanh đối với người trồng rừng đồng thời đáp ứng được đòi hỏi về cơ bản và lâu dài của phát triển bền vững kinh tế rừng.

 Để có chiến lược này điều tiên quyết là phải có tư duy mới về rừng và kinh tế rừng. Từ xuất phát điểm của chiến lược này để hoạch định chiến lược đầu tư, chiến lược con người, chiến lược liên doanh, liên kết… Theo số liệu rà soát, điều chỉnh diện tích rừng và đất rừng của tỉnh ta theo Quyết định số 48 ngày 15/8/2014, chúng ta có thêm 365 nghìn ha rừng phòng hộ, trên 172 nghìn ha rừng đặc dụng và trên 622 nghìn ha rừng và đất rừng sản xuất (lấy con số tròn).

Thử đặt vấn đề này:

- Nếu chúng ta đưa được 10% diện tích rừng phòng hộ rừng đặc dụng vào làm kinh tế dưới tán rừng, chúng ta sẽ có thêm 53 nghìn ha rừng kinh tế, gấp đôi con số 26 nghìn ha có khi bớt diện tích rừng phòng hộ để chuyển sang rừng sản xuất. Hiệu quả kinh tế, hiệu quả môi trường sẽ là không hề nhỏ.

- Nếu chuyển dần sang trồng rừng hỗn giao kinh doanh tổng hợp thì với 1 ha rừng sản xuất cho ta 15 triệu đồng/năm tăng lên thành 20-25 triệu đồng/ha/năm thì hiệu quả kinh tế của trên 622 nghìn ha rừng sản xuất hiện tại cũng sẽ tăng lên đáng kể. Đó mới chính là cơ sở vững chắc cần có để phát triển bền vững kinh tế rừng.

Diễn đàn khác:
Nỗi sợ corona virus làm tăng nhanh những lo ngại về kinh tế (24/3/2020)
Một số ý kiến góp ý về quá trình soạn thảo dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành trình Đại hội Đảng các cấp (2/3/2020)
Những tranh luận xung quanh bài ca dao: “Tát nước đầu đình” (10/2/2020)
Những cuộc tranh luận xung quanh câu chuyện dân gian con cá gỗ của ông đồ xứ Nghệ (7/2/2020)
Múa trống đồng “Lệnh ông không bằng cồng bà” (21/1/2020)
2020 là một năm như thế! (21/1/2020)
Kinh tế rừng ở Nghệ An - Một cánh én không làm nổi mùa Xuân (30/12/2019)
Kinh tế biển Nghệ An - Tiềm năng, lợi thế, thách thức và giải pháp phát triển (30/12/2019)
Thực trạng và giải pháp thu hút, tập hợp đội ngũ trí thức trong lĩnh vực KHXH&NV đến năm 2030 (30/12/2019)
Suy nghĩ về việc đọc hiểu văn bản trong dạy học ngữ văn ở trường phổ thông (6/12/2019)
Vai trò của chính sách miễn giảm học phí đối với niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay (5/12/2019)
Giải mã tấm bia ký trên tượng Phật Lồi (5/12/2019)
Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa là nhiệm vụ quan trọng trong xây dựng nông thôn mới hiện nay (3/12/2019)
Thử bàn về vai trò của KHXH&NV trong thời đại công nghiệp 4.0 (3/12/2019)
Tái cơ cấu ngành lâm nghiệp, sự cần thiết thành lập khu dữ trữ tự nhiên Fuxailaileng miền Tây Nghệ An (29/11/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
 Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 978 | Tất cả: 2,156,126
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp