DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Thực trạng và giải pháp thu hút, tập hợp đội ngũ trí thức trong lĩnh vực KHXH&NV đến năm 2030
Tin đăng ngày: 30/12/2019 - Xem: 77
 

Th.S Nguyễn Quốc Hồng

 1. Đặt vấn đề 

Nghệ An đang cùng với cả nước bước vào thời kỳ hội nhập và phát triển. Phát triển không chỉ đơn thuần  đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế mà phát triển phải mang lại sự tiến bộ toàn diện trên các mặt kinh tế, văn hóa, xã hội. Trong quá trình ấy, khoa học kỹ thuật đóng vai trò then chốt, nhưng để có một môi trường xã hội nhân văn lành mạnh, con người được phát triển một cách toàn diện thì khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) có vị trí đặc biệt quan trọng. 

2. Khoa học xã hội và nhân văn và trí thức trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

2.1. Khoa học xã hội và nhân văn

KHXH&NV có chức năng tổng kết thực tiễn, tư vấn và phản biện xã hội, dự báo và định hướng tương lai. KHXH&NV giữ vị trí quan trọng trong sự phát triển của xã hội, xây dựng và bồi dưỡng nhân cách con người.

Trong công cuộc đổi mới và hội nhập, KHXH & NV trở thành “Công cụ sắc bén trong đổi mới tư duy, xây dựng luận cứ khoa học cho con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta”(1). KHXH&NV giúp định hướng phát triển con người, liên quan chặt chẽ đến vấn đề con người và chính là khoa học hướng con người đến chân, thiện, mỹ.

2.2. Trí thức trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

- Trí thức là “Người chuyên làm việc lao động trí óc và có tri thức chuyên môn cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp của mình(2).

- Nghị quyết số 27-NQ/TW  Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X:

“Trí thức là những người lao động trí óc, có trình độ học vấn cao về lĩnh vực chuyên môn nhất định, có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, làm giàu tri thức, tạo ra sản phẩm tinh thần và vật chất có giá trị đối với xã hội(3)

Từ khái niệm về trí thức được hiểu, trí thức trong lĩnh vực KHXH&NV là những người có đầy đủ đặc trưng của trí thức, triển khai những công việc thuộc chức năng, nhiệm vụ của KHXH&NV đã được đề cập ở trên. Cụ thể là: Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, cung cấp luận cứ khoa học để Đảng và Nhà nước hoạch định đường lối, xây dựng chính sách phát triển kinh tế xã hội của đất nước, của địa phương. Nghiên cứu làm rõ những quan hệ xã hội và bản chất con người, góp phần xây dựng đạo đức, lối sống, nhân cách tư tưởng, văn hóa của dân tộc; Tích cực hoạt động tư vấn, phản biện xã hội, đưa ra những dự báo định hướng tương lai.

3. Thực trạng tập hợp thu hút đội ngũ trí thức trong lĩnh vực Khoa học xã hội và nhân văn tỉnh Nghệ An trong những năm qua

Bước vào thời kỳ đổi mới, nhận thức về vai trò của KHXH&NV được thay đổi, từng bước đưa KHXH&NV đúng với vai trò trong phát triển đất nước. Mặt khác, bản thân của các tổ chức đội ngũ trí thức hoạt động trong lĩnh vực KHXH&NV đã bám sát thực tiễn, tổng kết thực tiễn, tổng kết khoa học “KHXH&NV sau Đại hội VI đã từ bỏ khuynh hướng nghiên cứu có tính chất hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tế, nặng về thuyết minh, minh họa một chiều của giai đoạn trước, chuyển sang nghiên cứu cơ bản, vừa cấp bách về kinh tế - xã hội - văn hóa - tư tưởng(4).

Cùng với sự chuyển biến nhận thức về vai trò của KHXH&NV cả nước, lãnh đạo tỉnh Nghệ An đã nhận thức một cách đúng đắn và khẳng định rõ hơn về vai trò của KHXH&NV trong sự phát triển bền vững của tỉnh, “Đẩy mạnh nghiên cứu các lĩnh vực KHXH&NV, tổng kết thực tiễn, phục vụ cho nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu quả quản lý chính quyền và xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh. Nghiên cứu khai thác các giá trị truyền thống văn hóa, lịch sử quê hương, phục vụ cho nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội(5).

Cùng với quá trình hoàn thiện về nhận thức vai trò của KHXH&NV, Nghệ An đã triển khai nhiều hình thức tập hợp, thu hút đội ngũ trí thức để nghiên cứu những vấn đề đang đặt ra trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.

3.1. Tập hợp, thu hút đội ngũ trí thức trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn thông qua các tổ chức nghiên cứu 

Ngay từ những năm 70, 80 của thế kỷ trước, Nghệ An đã thành lập 2 tổ chức nghiên cứu, đó là: Ban Sử Địa trực thuộc UBND tỉnh và Ban Nghiên cứu lịch sử Đảng trực thuộc Tỉnh ủy. Cả hai tổ chức này đã tập hợp, quy tụ được một số nhà nghiên cứu, hoạt động trong lĩnh vực KHXH&NV, nghiên cứu, đề xuất giải quyết khá nhiều nhiệm vụ quan trọng, đặc biệt là lịch sử địa phương và lịch sử tỉnh Đảng bộ. Tiếp đến là sự ra đời và hoạt động của Hội Văn nghệ dân gian do Phó giáo sư Ninh Viết Giao đứng đầu, đã tập hợp hàng chục chuyên gia trong lĩnh vực sưu tầm, nghiên cứu văn hóa, văn nghệ dân gian xứ Nghệ. Những công trình đã công bố của Hội Văn nghệ dân gian có giá trị bảo tồn, lưu giữ kho tàng văn hóa văn nghệ dân gian xứ Nghệ với những nét đặc sắc và phong phú.

Sự ra đời và tổ chức nhiều hoạt động của Hội Văn học nghệ thuật và Hội Khoa học Lịch sử Nghệ An đã có nhiều đóng góp trong thu hút đội ngũ văn nghệ sĩ và các nhà nghiên cứu lịch sử trong và ngoài tỉnh nghiên cứu, sáng tác về Nghệ An. Trường Đại học Vinh là đơn vị tổ chức nhiều hoạt động nghiên cứu KHXH&NV cả về số lượng trí thức và các công trình nghiên cứu về KHXH&NV không chỉ ở Nghệ An mà cả khu vực với nhiều công trình nghiên cứu trên các lĩnh vực: lịch sử, ngôn ngữ, kinh tế, văn hóa... Không những có giá trị học thuật mà còn góp phần giải quyết nhiều vấn đề đặt ra cho phát triển của địa phương.

 Sự ra đời của 3 ấn phẩm: Tạp chí Văn hóa Nghệ An và Chuyên san KHXH&NV và Tạp chí Sông Lam, nhất là Tạp chí Văn hóa Nghệ An đã trở thành diễn đàn thu hút các nhà khoa học, trí thức trong và ngoài tỉnh và cả nước ngoài tham gia trở thành đội ngũ cộng tác viên đông đảo và uy tín trong cả nước.

Bước sang thế kỷ XXI, Trung tâm KHXH&NV Nghệ An (trực thuộc Sở Khoa học  và Công nghệ) ra đời đã trở thành nơi quy tụ, tập hợp các nhà nghiên cứu, các trí thức đầu ngành trong lĩnh vực KHXH&NV ở Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam; Viện Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội thành phố Hồ Chí Minh và các trường đại học trong nước. Nhiều công trình nghiên cứu gắn với thực tiễn, có tính ứng dụng cao, đã cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn cho lãnh đạo tỉnh hoạch định chính sách phát triển kinh tế xã hội trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

 Sự ra đời của các tổ chức, các hội hoạt động trong lĩnh vực KHXH&NV trong những năm qua đã tập hợp, thu hút đông đảo đội ngũ trí thức trong tỉnh, trong nước cùng nghiên cứu, giải quyết những vấn đề mà Nghệ An đang đặt ra trong quá trình phát triển.

3.2. Thu hút, tập hợp đội ngũ trí thức trong lĩnh vực khoa xã hội và nhân văn thông qua các chương trình khoa học 

Cùng với sự ra đời và hoạt động của các tổ chức, các hội là việc đặt hàng các chương trình nghiên cứu của tỉnh về lĩnh vực KHXH&NV, trong đó phải kể đến các chương trình thu hút nhiều chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tham gia.

Chương trình “Kinh tế - xã hội Nghệ An trong tiến trình đổi mới” do Giáo sư, viện sĩ Nguyễn Duy Quý chủ trì với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, chuyên gia của Trung tâm KHXH&NV Quốc gia. Kết quả của chương trình đã đưa ra những đánh giá khoa học về điểm mạnh, điểm yếu của Nghệ An trong tiến trình đổi mới. Từ đó gợi mở cho lãnh đạo tỉnh những giải pháp để phát triển Nghệ An phù hợp với xu thế phát triển của cả nước. 

Chương trình KX01-NA “Con người Nghệ An trước yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” do cố Phó Giáo sư Lê Bá Hán chủ trì thực hiện trong 2 năm 1996 -1998 với mục tiêu xây dựng những luận cứ khoa học, đề xuất, kiến nghị những giải pháp, động viên, phát huy tiềm năng con người Nghệ An thực hiện có hiệu quả sự nghiệp công nghiệp, hóa hiện đại hóa, phát triển bền vững kinh tế, xã hội Nghệ An giai đoạn 1996-2000 và 2010. Chương trình đã tập hợp nhiều nhà khoa học của trường Đại học Vinh và một số chuyên gia của tỉnh cùng thực hiện, triển khai.

Chương trình “Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An giai đoạn 2015 - 2020 và tầm nhìn đến năm 2030” do Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam làm chủ nhiệm, với sự tham gia đông đảo của các nhà khoa học xã hội Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Sản phẩm của chương trình là cơ sở quan trọng để chuẩn bị nội dung báo cáo chính trị của Đại hội XVIII tỉnh Đảng bộ và một số chương trình khác. Việc thành lập các tổ chức nghiên cứu khoa học và các Hội trong lĩnh vực KHXH&NV đã thu hút, tập hợp được một lực lượng đông đảo trí thức nghiên cứu nhiều vấn đề về khoa học xã hội, góp phần giải bài toán phát triển của tỉnh nhà trong thời kỳ đổi mới.

Tuy nhiên, việc tập hợp đội ngũ trí thức trong lĩnh vực KHXH&NV trong những năm qua đang bộc lộ những vấn đề cần phải được khắc phục, đó là: Thiếu một chiến lược dài hạn cho từng ngành, do đó có lúc còn cảm tính, bột phát, thiếu bài bản; Số lượng trí thức tập hợp khá đông nhưng thiếu đồng bộ, thiếu đội ngũ chuyên gia đầu ngành, nhất là trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội học, dân tộc, tôn giáo; Thiếu đội ngũ trí thức chuyên nghiệp, chuyên sâu dẫn đến hạn chế về các kết quả nghiên cứu và khả năng ứng dụng.

Hiện nay, Nghệ An đang giải quyết bài toán phát triển nhanh và bền vững. Nhiều vấn đề cần phải được trả lời một cách khách quan và khoa học: Tiềm năng, thế mạnh thực sự của Nghệ An là gì? Tại sao giàu tiềm năng, nhất là tiềm năng con người nhưng Nghệ An vẫn đang là tỉnh nghèo? Tại sao người Nghệ An khó làm giàu và phát triển được trên chính quê hương mình?…

Để góp phần cùng lãnh đạo tỉnh lý giải những vấn đề đang đặt ra, Nghệ An tiếp tục thu hút, tập hợp đội ngũ trí thức trong KHXH&NV về số lượng nhưng quan trọng hơn là chất lượng thể hiện tầm nhìn, trí thức uyên bác và kinh nghiệm trong việc nghiên cứu, phản biện khoa học.

Do vậy, để thực hiện được yêu cầu tập hợp và thu hút đội ngũ trí thức trong xu thế phát triển hiện nay, cần phải có cách tiếp cận các giải pháp mới, thực tiễn hơn, vừa tập hợp, thu hút, vừa kết nối và lan tỏa.

4. Một số giải pháp tập hợp, thu hút đội ngũ trí thức hoạt động trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn trong tình hình hiện nay

4.1. Tiếp tục hỗ trợ để các tổ chức, đơn vị các hội có chức năng, nhiệm vụ trong tổ chức nghiên cứu KHXH&NV, trong tổ chức phản biện xã hội đổi mới các hình thức hoạt động nhằm tạo điều kiện cho các tổ chức, các hội tập hợp, thu hút trí thức thuộc lĩnh vực KHXH&NV.

4.2. Xây dựng môi trường và điều kiện thuận lợi cho trí thức hoạt động:

- Muốn tập hợp, thu hút trí thức trong lĩnh vực KHXH&NV, tỉnh phải xây dựng môi trường làm việc, môi trường cống hiến, cơ hội mở rộng và không gian cho trí thức phát huy.

- Xây dựng môi trường thực sự dân chủ trong hoạt động KHXH&NV: nghiên cứu khoa học, ý tưởng mới, đặc biệt là hoạt động phản biện xã hội của trí thức.

- Xây dựng cơ chế tạo ra cầu cho trí thức KHXH&NV: những dữ liệu, thực tiễn, luận cứ khoa học để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội: cầu trong phát triển để thu hút các tập đoàn doanh nghiệp lớn đầu tư vào tỉnh.

- Tỉnh phải có chiến lược phát triển, tầm nhìn và triển vọng đối với Nghệ An trong những năm tới tạo ra sức hấp dẫn, trở thành điểm đến lý tưởng cho trí thức.

4.3. Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách trọng dụng, đãi ngộ và tôn vinh đội ngũ trí thức trong tình hình mới

- Mạnh dạn thể chế hóa một số chính sách thu hút, đãi ngộ trí thức của Nhà nước và thực tiễn của tỉnh theo hướng “vượt khung” để thu hút trí thức trong lĩnh vực tư vấn xây dựng chính sách, chính sách đầu tư, liên kết phát triển.

- Hàng năm tổ chức gặp gỡ động viên, đối thoại với trí thức những vấn đề đang đặt ra cho sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh trong không khí dân chủ, cầu thị, lắng nghe ý kiến của trí thức, cho dù những ý kiến còn trái chiều.

- Khơi dậy tình cảm, trách nhiệm với quê hương của đội ngũ trí thức. Trên thực tế, nếu có tình cảm, trách nhiệm gắn bó với quê hương thì ở đâu trí thức cũng đóng góp cho quê hương được, và ngược lại thì sống ngay trên mảnh đất sinh ra mình cũng chẳng có ý nghĩa gì. Thực tế vừa qua ở một số địa phương đưa ra những chính sách ưu đãi “vượt khung” để thu hút trí thức người tài… Nhưng cũng chính ở những địa phương này không ít trí thức, người tài năng sẵn sàng bỏ chi phí đào tạo chứ không chịu hồi hương.

4.4. Xây dựng cơ chế kết nối đội ngũ trí thức trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn làm việc ở các đơn vị Trung ương trên địa bàn tỉnh và trí thức trong nước và nước ngoài

Chúng ta đang sống trong một thế giới rất mở và kết nối. Vấn đề kết nối trí thức ở các cơ quan nghiên cứu trong nước và ở nước ngoài chuyển giao các kết quả nghiên cứu, phục vụ cho phát triển kinh tế xã hội của tỉnh là một hình thức hết sức quan trọng. Để kết nối, thu hút được trí thức ngoài tỉnh, trước hết tỉnh phải tạo môi trường thuận lợi cho đội ngũ trí thức trong tỉnh cơ hội phát triển và đãi ngộ xứng đáng với kết quả cống hiến của họ.

Để kết nối được lực lượng trí thức phải thông qua các hoạt động như đặt hàng nghiên cứu, tổ chức phối hợp các cuộc hội thảo khoa học, khảo sát tổng kết thực tiễn và tổ chức tư vấn phản biện xã hội, cơ chế chính sách…

4.5. Khẳng định và nâng cao vai trò của Liên hiệp các hội KHKT tỉnh và các hội thành viên trong việc tập hợp, thu hút đội ngũ trí thức

 Với chức năng tập hợp, đoàn kết và phát huy đội ngũ trí thức, Liên hiệp các hội KH - KT tỉnh tổ chức các hoạt động phản biện xã hội để tập hợp đội ngũ trí thức; mặt khác để tập hợp và thu hút đội ngũ trí thức thì Liên hiệp Hội và các hội thành viên phải là những tổ chức vững mạnh nhất, phương pháp và chất lượng hoạt động để tạo niềm tin cho đội ngũ trí thức.

4.6. Nâng cao tri thức, trách nhiệm đội ngũ trí thức trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

Trước hết phải khẳng định không ai nâng cao được vai trò của trí thức, nếu trí thức không tự khẳng định được chính mình. Do vậy, để thực hiện được nhiệm vụ của một trí thức trong lĩnh vực KHXH & NV, đòi hỏi trung thực trong công việc, luôn gắn với thực tiễn sôi động để nghiên cứu, đề xuất giải pháp đáp ứng với yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn; mặt khác các tổ chức, các hội cần có cơ chế trao đổi thông tin, cung cấp thông tin cần thiết, chính thống về thực tiễn của tỉnh, của đất nước cho đội ngũ trí thức.

5. Kết luận

Thế giới hiện nay đang đặt ra cho trí thức KHXH&NV hai vấn đề lớn:

Một là, phải trả lời được yêu cầu của cuộc sống đang đặt ra. Trong đó yêu cầu cao nhất là thế giới con người phải đạt tới một xã hội bền vững trên cơ sở phát triển cân đối, hài hòa giữa vật chất với tinh thần, hiện tại với tương lai và giữa các vùng miền với nhau.

 Hai là, phải có sứ mệnh đi trước thời đại, dự báo chính xác những vấn đề của xã hội loài người, dẫn đường cho ứng dụng hiệu quả các thành tựu của khoa học tự nhiên và công nghệ.

 Thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh đang đặt ra cho trí thức KHXH&NV những yêu cầu rất cụ thể và cũng rất nặng nề để Nghệ An cất cánh trong thời gian tới.

 

Tài liệu tham khảo

  1. Tạp chí tuyên truyền, Đại hội VII - Đại hội của trí tuệ - Đổi mới - Dân chủ - Kỷ cương - Đoàn kết - Tháng 7/1991 - Tr.32.
  2. Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên) - NXB Đà Nẵng năm 2000 - Tr.1034.
  3. Nghị quyết 27/NQ/TW của BCHTW (khóa X) về xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước, tr.1.
  4. Đặng Hữu (chủ biên): 50 năm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (1945- 1975), NXB Khoa học kỹ thuật, Hà Nội, Tr.373.
  5. Đảng Cộng sản Việt Nam - Tỉnh ủy Nghệ An: Văn kiện ĐHĐB Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII - Tháng 12/2010, Tr.93.
Diễn đàn khác:
Những tranh luận xung quanh bài ca dao: “Tát nước đầu đình” (10/2/2020)
Những cuộc tranh luận xung quanh câu chuyện dân gian con cá gỗ của ông đồ xứ Nghệ (7/2/2020)
Múa trống đồng “Lệnh ông không bằng cồng bà” (21/1/2020)
2020 là một năm như thế! (21/1/2020)
Kinh tế rừng ở Nghệ An - Một cánh én không làm nổi mùa Xuân (30/12/2019)
Kinh tế biển Nghệ An - Tiềm năng, lợi thế, thách thức và giải pháp phát triển (30/12/2019)
Thực trạng và giải pháp thu hút, tập hợp đội ngũ trí thức trong lĩnh vực KHXH&NV đến năm 2030 (30/12/2019)
Suy nghĩ về việc đọc hiểu văn bản trong dạy học ngữ văn ở trường phổ thông (6/12/2019)
Vai trò của chính sách miễn giảm học phí đối với niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay (5/12/2019)
Giải mã tấm bia ký trên tượng Phật Lồi (5/12/2019)
Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa là nhiệm vụ quan trọng trong xây dựng nông thôn mới hiện nay (3/12/2019)
Thử bàn về vai trò của KHXH&NV trong thời đại công nghiệp 4.0 (3/12/2019)
Tái cơ cấu ngành lâm nghiệp, sự cần thiết thành lập khu dữ trữ tự nhiên Fuxailaileng miền Tây Nghệ An (29/11/2019)
Cuộc chiến tranh biên giới Tây - Nam trong sách giáo khoa Lịch sử phổ thông hiện hành (29/11/2019)
Không thể im lặng trong phòng chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái (11/10/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
 Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
Cùng tìm hiểu văn hóa cổ truyền dân tộc Thổ ở Nghệ An
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 965 | Tất cả: 2,085,448
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp