ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > NON NƯỚC XỨ NGHỆ
Quá trình hình thành chợ Cầu Giát
Tin đăng ngày: 5/12/2019 - Xem: 122
 

 Trần Hữu Đức

 Hội Văn nghệ dân gian Nghệ An

Chợ Cầu Giát là chợ huyện, nằm ở thị trấn Cầu Giát, huyện lỵ huyện Quỳnh Lưu, là một chợ hình thành lâu đời có thế và lực bởi chợ nằm một vị trí ở ngả ba đường quốc lộ 1A. Trở về nguồn cội của chợ, năm 1800 huyện lỵ Quỳnh Lưu dời về làng Tiên Yên (nay thuộc xã Quỳnh Bá). Cầu Giát lúc này chỉ có Quán Thầu Đâu, nằm trên đường Thiên Lý Bắc Nam (đường quan). Đường Thiên Lý từ Thăng Long đi vào, qua khe nước lạnh Hoàng Mai, vào cung Đất đỏ Quán Bèo (Bào Hậu) đến quán Thầu Đâu, rẽ xuống Tiên Yên, vòng qua sông Huống lên cung Quán Bánh và đi vào Diễn Châu. Đến đầu thời Nguyễn, đường Thiên Lý được uốn lại, qua cầu sông Giát vào thẳng Đăng Cao (Quán Bánh), cầu Giát bắc qua sông Giát trên tuyến đường 1A đã được xây dựng bằng bê tông cốt thép, lúc đó phố Cầu Giát hai bên bờ sông được hình thành gọi là Quán Giát. Năm 1938, huyện lỵ Quỳnh Lưu chuyển từ Tiên Yên về Cầu Giát, hình thành các khối dân cư Cầu Giát Thượng phố, chợ Cầu Giát ra đời phát triển mạnh mẽ, dân cư khắp nơi đổ về xây dựng nhà cửa, lập phố buôn bán sầm uất. Đến năm 1945 cách mạng tháng 8 thành công, Cầu Giát trở thành một đơn vị hành chính riêng biệt, người dân quen gọi là Phố chợ Giát.

Upload

Chợ Giát những năm 1920-1935

Đình chợ Cầu Giát xây dựng cao to phía bắc Cầu Giát và bên cạnh sông Giát, xây tường lợp ngói rất đẹp, xung quanh có bãi đất trống xây dựng các lán trại, phía sau có chợ buôn bán cả trâu bò, gia súc, gia cầm. Chợ có 4 cửa: Cửa Bắc đón khách theo đường 1A từ Thanh Hóa, các tỉnh phía bắc đưa đủ loại hàng hóa vào buôn bán; Cửa phía Nam đón khách từ Vinh và các huyện Hưng Nguyên, Nghi Lộc, Diễn Châu ra mang theo hàng hóa nông sản lúa gạo, hàng mây tre dân; Cửa Tây đón khách đồng bào dân tộc miền Phủ Quỳ, Nghĩa Đàn, Quỳ Hợp theo đường quốc lộ 48 qua ngả ba chợ Tuần theo đường thiên lý chợ Tuần về chợ Giát mang theo hàng lâm thổ sản, mây tre, khoai, sắn, củ nâu, mật ong; Cửa Đông đón khách theo sông Giát từ miền tây của huyện và miền biển của huyện mang theo đặc sản biển cá, tôm, mực các loại lên buôn bán.

Trong đình chợ bày bán đủ mặt hàng: Hàng thịt, hàng cá, hàng rau, hàng gia cầm, hàng guốc, hàng dép, hàng ăn uống, hàng ruốc…vè dân giam mô tả phiên chợ Giát ngày tết thật đông vui nhiều hàng hóa:

- Phiên Chợ Giát vui thay

Đàng Đông lúa gạo, đàng tây trâu bò

Xã đã khéo lo

Xây đình bốn cửa

Hàng tơ, hàng vải

Thì kéo lên Đình

Hàng xén xung quanh

Hàng thịt, hàng lòng ở giữa...

Hàng thịt trong đình chợ chủ yếu bán thịt lơn, thịt bò. Người bán ngồi trên cái sập gỗ, xung quanh là các loại công cụ mổ xẻ thịt như dao, kéo… Thịt nạc dùng dao phay, xương xẩu dùng dao lợ, dao rạ, xương bò lớn dùng rìu, búa… Theo các cụ kể ngày xưa bán thịt không có cân đo đếm như bây giờ, bán thịt theo khổ thịt và ước lượng để tính tiền, hay còn gọi là mua quạ, tùy theo lời thách của người bán và người mua trả giá.

Hàng cá ngày xưa có bán cá tươi, cá khô, cũng như hàng thịt bán cá không có cân ký mà chỉ bán theo mớ, theo con ‘’ bán cá theo con, bán rau theo bó’’. Nếu cá lớn cũng bán theo con rồi người mua chung nhau theo phần, mỗi phần là một giá tiền. Người mua, người bán trả giá nhau cho đến khi thuận mua vừa bán, tùy theo buổi chợ, chợ càng trưa càng tối có khi bán được giá, cũng có khi phải bán rẻ mà về. Vè dân gia có câu:

                   - Mua cá dành giật buổi mai

                   Trưa tan buổi chợ, chuốc loài cá ươn’’

Hàng nước mắm: Có nước mắm Thanh Đoài, Ngọc Lâm, Phú Nghĩa, Phương Cần, Tân An, Văn Thai, Dị Nậu… thơm ngon nỗi tiếng trong chợ.

Hàng Mộc: Bàn ghế, tủ chè, sập gụ, Bích phê, chạm trổ các loại nỗi tiếng là hàng của làng Phú Nghĩa thượng, Phú Nghĩa hạ, Thanh Đoài, Bèo Hậu, Thanh Đàm, Thanh Sơn…được khách hàng xa gần ưa thích.

Upload

Tuy là chợ huyện, song chợ Cầu Giát có nhiều sập hàng vải, có sập vải là của hàng buôn tứ xứ trong Nam ngoài Bắc buôn đưa về; cũng có những sập hàng vải tơ, lụa của các làng nghề thủ công dệt vải nỗi tiếng như lụa làng Quỳnh Đôi, làng Phú Đa, Phú Lương, làng Tiên Yên, làng Nhân Sơn, Dị Nậu ( Quỳnh Lưu), lụa làng Phượng Lịch ( Diễn Châu), Vải lụa Đông Thái ( Đức Thọ), Nam Kim, Xuân Hồ, Xuân Liễu , Trung Cần ( Nam Đàn)…những người bán vải nói năng từ tốn, chào hàng lịch sự. Nếu khách mua trả giá quá thấp, họ cũng chỉ cười chứ không tỏ vẻ khó chịu như người hàng tôm, hàng cá.

Hàng gạo có gạo Tám Thơm, gạo lúa dự, gạo nếp cẩm, nếp rồng ( Yên Thành) thơm ngon nỗi tiếng đã từng đưa đi cống nhà vua. Để có hạt gạo đưa vào chợ Vinh bán, ngoài việc nhập gạo trong Nam ngoài Bắc. Gạo chợ Vinh phần lớn là người buôn đưa hàng từ các huyện Nam Đàn, Thanh Chương, Diễn Châu, Yên Thành về bán tại chợ Cầu Giát. Vè dân gian mô tả:

‘’ Dù chợ Giát xa chừng ngàn dặm

Khách tương phùng nhớ bạn tương tri

Dẫu rằng bận việc chi chi

Mười phiên bán gạo, em đi cả mười’’

Hàng thủ công truyền thống như chiếu cói Yên Lưu ( xã Hưng Hòa), Tràng Thịnh ( Nghi Thái); dè cót làng Do Nha ( Hưng Nguyên); mây, tre xuất khẩu Xuân Cảnh, Xuân Đương, nghề đan lát xã Hưng Đông, nghề đan bồ Nam Sơn ( Nghi Xuân), nghề đan Lừ ( Diễn Hồng) ...Mỗi nghề thủ công về đan lát, dệt chiếu, bện võng...đều có một gian hàng bày bán hàng ở chợ Giát. Hàng này dân dùng nhiều nên hàng hóa bán rất chạy bao nhiêu cũng hết.

Ca dao dân gian mô tả:

- Từ đan nong, rổ rá

 Đến đồ thờ, đồ cúng,

Đến vật dụng khoe tài

Hàng hóa đã bưng ra

Cái nào cũng bán hết

Rồi cái nào cúng bán hết’’

Đồ chơi trẻ em được bày bán ở chợ Giát không nhiều, chủ yếu làm thủ công, chất liệu đất sét, mây, tre, gỗ...Đồ chơi bằng đất sét nặn các con vật như trâu, bò, gà, lợn...chong chóng quay trước gió bằng năn tre, lá cọ; súng Cao su; đồ trang sức trẻ em như lược bằng sừng trâu; Trống đất, trống Cà rung; Quạt mát bằng nan tre có vẽ các loại con vật như chim bồ câu, con ngỗng, con gà trống. Sau này các đồ chơi bằng nhựa ra đời như búp bê, các con vật cũng làm bằng nhựa sạch sẽ hơn.

Upload

Chợ Giát ngày nay

Phiên Chợ Giát nay đã có nhiều đổi thay, mới mẻ. Nhưng nhìn chung nơi đây vẫn giữ được những nét đơn sơ, giản dị; túp lều, ghế chõng ngày nào vẫn bày bán những thức ăn, đồ uống thôn quê phục vụ người nông dân chân lấm, tay bùn như ăn kẹo lạc, uống nước chè chát không bao giờ thiếu được; Các loại bánh dân gian thời xưa như bánh khoai, bánh đúc, bánh tày, bánh vo, bánh rán… vẫn bày bán trên các thúng mẹt của các bà mẹ chân quê.

Chợ không chỉ là nơi phản ánh đời sống vật chất, tinh thần của người dân, mà còn lưu giữ những nét văn hóa, hồn quê có từ hàng trăm năm lưu lại. Chợ Giát vào những dịp Tết đến xuân về, những ông đồ ngồi bên khay mực múa bút viết câu đối, thư pháp cho khách, những trò chơi dân gian khiến bao trả em mê tít, những sản vật đặc trưng của vùng duyên hải Quỳnh Lưu hay từ miền núi đưa về. Người đi chợ Tết mua bán thì ít mà người đi dạo chơi, ngắm nghía thì nhiều. Bởi vậy vào những ngày giáp Tết, chợ Giát đông nghịt người từ khắp mọi nơi đổ về. Chợ đông là thế nhưng đi từ đầu đến cuối chợ, toàn gặp người quen, ai nấy tay bắt mặt mừng, cười nói rồi kéo nhau vào những cái chõng bên góc chợ uống bát nước chè xanh nóng hổi, hút điếu thuốc lào tuyệt ngon của vùng biển Quỳnh Dị. Thưởng thức những món ăn dân dã của vùng quê còn có những món đặc sản như bánh mướt Phủ Diễn nóng hổi, ăn ngay khi vừa tráng xong trên lò; tô cháo lươn, súp lươn thơm phức, món canh lá lằng có vị đăng đắng, bùi bùi mỗi khi tận hưởng như lưu mãi với những vị khách lạ xa quê thưở nào.

Bên góc chợ, có một nơi đông vui và hấp dẫn du khách thập phương, là nơi chó con được bày bán nhiều như ở chợ này. Mới từ sáng sớm, hàng ngàn chú chó con với đủ chủng loại được người dân “tập kết” về đây cho du khách, người dân khắp nơi mua bán, trao đổi. Ngoài ra còn có một bãi đất trống sau chợ để bán trâu bò. Không nhiều như chợ trâu bò Đại Sơn (chợ Ú, Đô Lương) nhưng mỗi chợ phiên, có hàng trăm con bò được mua bán ở đây. Cảnh mua bán, trao đổi tấp nập khiến ai một lần ghé qua chợ Cầu Giát cũng không thể quên được.

Qua thăng trầm biến thiên của thời gian, chợ Giát vẫn lưu giữ được những nét văn hoá đặc trưng của vùng quê dân dã, mỗi năm thu hút hàng triệu lượt người mua bán, tham quan, trong đó có nhiều khách du lịch ngoại tỉnh và quốc tế. Những người con xa xứ, mỗi dịp cuối năm về thăm lại cố hương đều tìm ghé chợ phiên Cầu Giát thăm thú, chơi Xuân, tận hưởng không khí yên bình của một vùng quê giàu nhân nghĩa./. 

 

 

Đất và người xứ Nghệ khác:
Các vị cử nhân người Nghệ đỗ vào những khoa được mệnh danh là "Năm chuột" (16/1/2020)
Nhạc sỹ Nguyễn Văn Tý - Nốt ân tình xứ Nghệ (27/12/2019)
Tôn sư, trọng đạo và phong trào hiếu học xưa - nay trên vùng đất lúa (6/12/2019)
Bộ toàn thư về Quỳnh Lưu (6/12/2019)
Quá trình hình thành chợ Cầu Giát (5/12/2019)
Bảo vệ, khai thác và phát triển tốt cây dược liệu ở Nghệ An (5/12/2019)
Giáo sư Hà Văn Tấn và những trăn trở còn lại (3/12/2019)
Dòng họ quan trạng trên đất Yên Thành (3/12/2019)
Nguyễn Sỹ Sách - Một chiến sĩ cộng sản kiên trung (3/12/2019)
Đồng chí Nguyễn Duy Trinh với cách mạng Việt Nam và quê hương Nghệ An (3/12/2019)
Thử nghiệm tour du lịch nông nghiệp khởi nghiệp ở miền Tây Nghệ An (29/11/2019)
Văn thành - Những dấu ấn còn lại về một vùng đất cổ (5/11/2019)
Người một đời tâm huyết với xứ Nghệ (5/11/2019)
PGS. Ninh Viết Giao - Người nặng lòng với văn hóa dân gian xứ Nghệ (5/11/2019)
NGUYỄN CẢNH HOAN(1) (23/10/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,232 | Tất cả: 2,029,872
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp