ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > KHÁM PHÁ XỨ NGHỆ AN
Bảo vệ, khai thác và phát triển tốt cây dược liệu ở Nghệ An
Tin đăng ngày: 5/12/2019 - Xem: 55
 

Doãn Trí Tuệ

Từ xa xưa loài người đã biết sử dụng cây cỏ để làm thuốc chữa bệnh, bảo vệ sức khỏe. Ngày nay trình độ dân trí cao, khoa học ngày càng phát triển thì việc sử dụng các loại cây thuốc càng được quan tâm và phát triển. Nguồn các loại cây làm thuốc trong thiên nhiên và trong trồng trọt do con người tự làm lấy đã và đang cung cấp một khối lượng lớn các loại thuốc dùng trong y học cổ truyền, công nghiệp dược, xuất khẩu ở nước ta nói chung và Nghệ An nói riêng hiện nay.

Upload

Cây dược liệu được người dân trồng phổ biến 

Tiềm năng nguồn dược liệu ở Nghệ An:

Nghệ An là một tỉnh lớn, có diện tích đất tự nhiên lên đến 1.649.853 ha, được phân làm 3 vùng: đồi núi, đồng bằng và ven biển. Trong đó vùng đồi núi chiếm 3/4 diện tích toàn tỉnh. Đặc biệt ở vùng đối nùi cao quanh năm khí hậu mát mẻ, cây cối xanh tươi 4 mùa, có cả một tập đoàn thực vật phong phú, trong đó có nhiều cây làm thuốc quý hiếm như ở Mường Lống, huyện Kỳ Sơn có độ cao trên 1.300m, nơi đây đã trồng được các loại cây thuốc bắc mà chúng ta thường phải nhập nội mới có như: Bạch Chỉ, Bạch Truật, Đương Quy, Huyền Sâm, Ngưu Tất, Xuyên Khung… cho thu hoạch đạt được chất lượng cao.

Với đặc điểm về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, nhất là điều kiện tự nhiên về đồi núi và rừng rậm nhiều, có nhiều vùng núi cao như: Pù Xa Lai Leng cao 2.711m; Pù Mát cao 1.841m, Pù Lon cao 1.447m, Pù Huống cao 1.200m… tập trung ở các huyện Kỳ Sơn, Tương Dương, Quỳ Châu, Quỳ Hợp và Quế Phong. Riêng vườn quốc gia Pù Mát, qua kết quả điều tra thống kê được 2.494 loài thực vật bậc cao, thuộc 931 chi và 202 họ. Trong vô vàn nguồn tài nguyên về thực vật ở Nghệ An có nhiều loài đã được dùng làm thuốc. Nhiều kết quả điều tra về cây thuốc ở Nghệ An đã ghi nhận được 962 loài cây thuốc và nấm làm thuốc, thuộc 635 chi, 183 họ của 5 ngành thực vật bậc cao khác nhau và nấm, Có thể nói Nghệ An là địa phương có nguồn cây thuốc phong phú vào bậc nhất cả nước. Số loại cây thuốc qua điều tra ở 10 huyện có kết quả như sau: Kỳ Sơn 747 loài, Tương Dương 725 loài, Con Cuông 799 loài, Thanh Chương 756 loài, Quế Phong 843 loài, Quỳ Châu 870 loài, Quỳ Hợp 841 loài, Nghĩa Đàn 838 loài, Diễn Châu 791 loài và Quỳnh Lưu 841 loài.

Upload

Mô hình trồng cây dược liệu Bảy lá một hoa ở Kỳ Sơn

Hàng năm từ nguồn cây thuốc thiên nhiên, ngành y tế Nghệ An đã khai thác và thu mua được hàng trăm tấn dược liệu quý có giá trị sử dụng cao như Bách Bộ, Hương phụ biển, Dạ cẩm, Thổ phục linh, Khúc khắc, Lá khôi, Thảo quyết minh, Thạch xương bồ, Mạn Kinh, Lạc Tiên…

Chỉ tính riêng dược liệu Hương phụ biển khai thác ở các xã ven biển Quỳnh Lưu, Nghi Lộc đã gần đủ cung cấp cho nhu cầu sử dụng cả miền Bắc.

Ngoài cây thuốc mọc tự nhiên ra, ở tỉnh ta còn có phong trào trồng cây thuốc khá mạnh như các cây: Bạc hà, sắn dây, ích mẫu, hòe, sâm đại hành, xuyên tâm liên,… Riêng cây hòe trồng khá phổ biến ở các huyện Quỳnh Lưu, Diễn Châu và Nghi Lộc…

Nói về cây thuốc mọc tự nhiên và cây thuốc trồng, trong tổng số 962 loài đã biết, có 769 loài là những cây thuốc mọc tự nhiên, trong số cây thuốc mọc tự nhiên nhưng được người dân đưa vào trồng rất nhiều như cây Thanh táo, cây Dây bông xanh, cây Sấu, cây Sữa, cây Mạch môn đông… Cây thuốc mọc tự nhiên phần lớn là những cây cỏ mọc quanh nhà, hoặc mọc thành vùng tập trung trong các vùng rừng núi. Nguồn cây thuốc tự nhiên ở Nghệ An có số lượng loài nhiều và có một số loài có trữ lượng lớn, có giá trị sử dụng và kinh tế cao như cây Đẳng sâm, cây Hoàng đằng, cây Thạch hộc, cây Kê huyết đằng, cây Cẩu tích, cây Sa nhân, cây Thiên niên kiện, cây Thổ phục linh v.v…

Hiện tại theo Viện Dược liệu (Bộ Y tế) cả nước có 206 loài cây thuốc mọc tự nhiên thì tại Nghệ An đã có 41 loài. Trong đó đáng chú ý một số loài sau đây:

- Bách bộ: Phân bố nhiều ở Kỳ Sơn (Nậm Cắn, Nậm Càn, Mường Ải, Mường Túc, Cà Tạ); ở Tương Dương (Lưu Kiền, Tam Thái); ở Con Cuông (Đôn Phục, Yên Khê); ở Thanh Chương (Thanh Thủy, Thanh Hương). Khả năng khai thác từ 100 - 150 tấn rễ và củ tươi.

- Cẩu tích: Phân bố tập trung ở vùng núi cao Kỳ Sơn, Tương Dương… Khả năng khai thác từ 300 - 350 tấn.

- Chè dây: Phân bố nhiều ở bản Mét huyện Quỳ Châu, xã Châu Cường huyện Quỳ Hợp và một số vùng rừng ở các huyện vùng cao, khả năng khai thác khoảng 20 tấn.

- Củ mài: Phân bố rải rác ở hầu hết các huyện, nhưng tập trung nhiều nhất ở Con Cuông, Kỳ Sơn, Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Quế Phong… Khả năng khai thác 100 - 150 tấn củ.

- Kê huyết đằng: Phân bố rải rác ở các huyện vùng cao, trong đó nhiều nhất Kỳ Sơn, Tương Dương, Quỳ Châu… Khả năng khai thác từ 300 - 500 tấn thân cây.

- Ngũ gia bì chân chim: Phân bố rải rác ở cả các huyện. Trong đó nhiều nhất ở Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông,… Khả năng khai thác rất lớn, từ 300 - 500 tấn vỏ thân tươi.

- Thảo quyết minh: Phân bố nhiều trên các vùng đất hoang hóa, đất nương rẫy, ven đường làng ở hầu hết các làng xã từ vùng thấp đến vùng cao, khả năng khai thác từ 40- 50 tấn hạt.

- Thiên niên kiện: Phân bổ rải rác dưới các tán rừng, khe suối, ven đường đi trong rừng ở các vùng cao thuộc các huyện Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Quế Phong, Con Cuông, Kỳ Sơn, Tương Dương v.v... Khả năng khai thác từ 150- 200 tấn thân và rễ.

- Quan âm biển: Phân bố ở một số xã thuộc các huyện ven biển Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc… hàng năm có thể khai thác và thu mua được 10 tấn quả khô.

- Hương phụ biển: Phân bố ở các xã vùng ven biển thuộc các huyện Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc, Thị xã Cửa Lò. Hàng năm có thể khai thác được hàng chục tấn dược liệu Hương phụ biển.

Ngoài ra, ở Nghệ An còn có thể khai thác được một số loài cây thuốc quan trọng khác với khối lượng lớn như: Bán hạ nam (củ chóc), Bình vôi, Cẩu đằng, Chổi xuể, Dạ cẩm, Hà thủ ô trắng, Hy thiêm, Sa Nhân, Nga Truật…

Tất cả các loài cây thuốc nói trên phân bố chủ yếu ở các huyện miền núi. Các huyện đồng bằng có thể khai thác được các loại cây thuốc khác như: Nam sa nhân, Dừa cạn, Cây lức (Nam sài hồ), Ké đầu ngựa, Bồ công anh…

Có thể nói tiềm năng về tài nguyên cây làm thuốc ở Nghệ An rất lớn, không những cung cấp đủ và thỏa mãn nhu cầu về dược liệu cho trong tỉnh mà còn có khả năng xuất khẩu nếu chúng ta có kế hoạch và biện pháp quản lý tốt, bảo vệ tốt, khai thác tốt.

Đã và đang có nguy cơ suy giảm mạnh:

Đã nhiều năm nay nguồn tài nguyên về các loại cây thuốc ở Nghệ An đã và đang có nguy cơ suy giảm mạnh do nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu vẫn là nạn đốt rừng, chặt phá rừng bừa bãi để lấy đất làm nương rẫy, trồng các loại cây ăn quả, cây công nghiệp, làm trang trại, làm hồ thủy điện v.v… đã làm mất đi rất nhiều diện tích rừng, trong đó có rất nhiều cây thuốc. Phần lớn những khu rừng xanh tốt lâu năm, những khu rừng rậm có độ cao lớn là những khu rừng có chứa nhiều loại cây thuốc quý hiểm với trữ lượng lớn như: Hoàng đằng, Ngũ gia bì chân chim, Thiên niên kiện, Bách bộ, Cẩu tích… nay chỉ là những cánh rừng cây bụi, thậm chí là rừng trọc, mất khả năng khai thác. Điển hình nhất ở xã Mường Lống huyện Kỳ Sơn là nơi có nhiều loại cây thuốc với trữ lượng từ vài tấn đến vài chục tấn như: Ngũ gia bì chân chim, Kê huyết đằng, Thiên niên kiện, Đẳng sâm… thì bây giờ hầu như còn không đáng kể. Một số cây thuốc quý hiếm như: Ngũ gia bì gai, Đẳng sâm, Cỏ nhung, Sì to… đang có nguy cơ bị tiêu diệt. Theo Danh lục Đỏ cây thuốc Việt Nam (2007). Trong số 31 loài đã biết ở Nghệ An, có 13 loài có nguy cơ khó tồn tại, ví dụ như:

Cỏ nhung: mọc rải rác dưới tán rừng rậm lá xanh quanh năm ở các vùng núi cao Kỳ Sơn, Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp.

Sa mộc dầu: chỉ còn một vài quần thể nhỏ, số lượng không nhiều ở vườn Quốc gia Pù mát, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và Pù Hoạt.

Hà thủ ô đỏ: có rải rác ở một số vùng núi đá vôi thuộc các huyện vùng cao.

Sì to: chỉ có rất ít ở Mường Lống, Kỳ Sơn.

Ngũ gia bì gai rất ít và duy chỉ có ở Mường Lống - Kỳ Sơn.

Đẳng sâm: có rải rác ở một số xã vùng núi cao thuộc các huyện miền tây Nghệ An.

Cây một lá: mọc rải rác ở dưới tán rừng thứ sinh, rừng tre nứa ở các huyện vùng cao như Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông…

Củ dòm: chỉ còn lại rất ít có thể mọc rải rác quanh các núi đá vôi ở các huyện Kỳ Sơn, Quỳ Hợp.

Ngoài nguyên nhân chủ yếu nói trên, còn có tình trạng người dân ở các huyện vùng đồi núi tự đi khai thác ồ ạt các loại cây thuốc có ở trên các khu rừng đem về bán cho các thương lái ở các tỉnh mua thu gom về bán sang Trung Quốc và cả thương lái người Trung Quốc đặt hàng để mua. Chính nguyên nhân này mà nhiều loại cây thuốc quý ở tỉnh ta bị thu hái đến cạn kiệt, khó được khôi phục lại.

Về mặt quản lý nhà nước đối với việc tuyên truyền, quản lý, bảo vệ, hướng dẫn người dân thu gom, phơi sấy, sơ chế để bán cho ngành hàng trong tỉnh có nhu cầu mua về để sản xuất và chế biến các loại thuốc trong ngành đông y của tỉnh chưa được quan tâm đúng mức.

Upload

Cà gai leo là một trong những cây dược liệu được trồng thành hàng hóa ở Ngệ An

Làm gì để bảo vệ nguồn dược liệu hiện nay:

Chỉ có quản lý tốt đi đôi với khai thác hợp lý và phát triển mạnh mẽ nuôi trồng thì sẽ duy trì bền vững được nguồn dược liệu sẵn có trong tỉnh hiện nay.

Có giải pháp quản lý tốt thì sẽ hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng chặt phá rừng, đốt rừng làm nương rẫy, khai phá đất rừng để trồng các cây khác…

Nghiêm cấm việc tự do vào rừng thu hái các loại cây thuốc gom về bán cho các thương lái ngoài tỉnh và thương lái Trung Quốc. Đồng thời tỉnh và ngành y tế phải có cơ chế chính sách về việc quản lý, bảo vệ, thu mua các sản phẩm của các cây làm thuốc trên địa bàn tỉnh ta.

Có kế hoạch hướng dẫn cụ thể việc khai thác các cây thuốc thật hợp lý. Khai thác phải đi đôi với bảo vệ, đi đôi với bảo tồn. Không khai thác triệt để theo kiểu tận thu. Khai thác có chọn lọc, khai thác đi kèm với biện pháp tái sinh lại cây đó trên chính mảnh đất đó.

Ngành y tế cần có kế hoạch hướng dẫn cụ thể quy trình khai thác từng loại cây thuốc ở từng địa phương để các địa phương tổ chức thực hiện.

Nhu cầu về việc sử dụng các loại cây làm thuốc trong ngành đông y ngày càng lớn. Vì vậy nếu chỉ có khai thác mà không quan tâm đúng mức việc phát triển nuôi trồng cây làm thuốc thì đến một ngày nào đó nguồn tài nguyên này sẽ nghèo nàn và cạn kiệt, thậm chí không còn nữa.

Vì vậy tỉnh và nhất là ngành y tế cần có quy hoạch cụ thể, tham mưu cho UBND tỉnh xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích nuôi trồng, bảo vệ, khai thác và thu mua các loại cây làm thuốc trên phạm vi toàn tỉnh. Cùng với việc mở rộng các vườn cây thuốc ở các trạm y tế xã, phường thì nên khuyến khích xây dựng nhiều trang trại, gia trại với quy mô nhỏ và vừa ở các vùng trung du, miền núi chuyên canh nuôi trồng các loại cây làm thuốc.

Với thế mạnh là một tỉnh lớn, có đến 3/4 đất đai là đồi núi rất đa dạng về địa hình và khí hậu, có trử lượng lớn và phong phú về nguồn tài nguyên các loại cây dược liệu. Nếu chúng ta biết tổ chức quản lý tốt, khai thác hợp lý và phát triển nuôi trồng tốt thì Nghệ An có thể trở thành vùng dược liệu trọng điểm của cả nước và chính nguồn tài nguyên này sẽ đem lại nguồn thu đáng kể cho bà con nông dân, nhất là bà con nông dân ở các vùng cao miền núi, vùng sâu, vùng xa ở các địa phương.

 Upload

                Trà dược liệu hoa vàng thích hợp với vùng miền núi phía Tây Nghệ An                 

 

 

Đất và người xứ Nghệ khác:
Các vị cử nhân người Nghệ đỗ vào những khoa được mệnh danh là "Năm chuột" (16/1/2020)
Nhạc sỹ Nguyễn Văn Tý - Nốt ân tình xứ Nghệ (27/12/2019)
Tôn sư, trọng đạo và phong trào hiếu học xưa - nay trên vùng đất lúa (6/12/2019)
Bộ toàn thư về Quỳnh Lưu (6/12/2019)
Quá trình hình thành chợ Cầu Giát (5/12/2019)
Bảo vệ, khai thác và phát triển tốt cây dược liệu ở Nghệ An (5/12/2019)
Giáo sư Hà Văn Tấn và những trăn trở còn lại (3/12/2019)
Dòng họ quan trạng trên đất Yên Thành (3/12/2019)
Nguyễn Sỹ Sách - Một chiến sĩ cộng sản kiên trung (3/12/2019)
Đồng chí Nguyễn Duy Trinh với cách mạng Việt Nam và quê hương Nghệ An (3/12/2019)
Thử nghiệm tour du lịch nông nghiệp khởi nghiệp ở miền Tây Nghệ An (29/11/2019)
Văn thành - Những dấu ấn còn lại về một vùng đất cổ (5/11/2019)
Người một đời tâm huyết với xứ Nghệ (5/11/2019)
PGS. Ninh Viết Giao - Người nặng lòng với văn hóa dân gian xứ Nghệ (5/11/2019)
NGUYỄN CẢNH HOAN(1) (23/10/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,251 | Tất cả: 2,029,891
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp