KHXHNV & ĐỜI SỐNG
39 người Việt chết ở Anh: Nỗi đau đa chiều và cách phòng tránh thảm kịch lặp lại
Tin đăng ngày: 3/12/2019 - Xem: 59
 

TS. Hồ Bất Khuất

Những thông tin, những đồn đoán, những bình luận về thảm họa 39 người chết trong container ở Anh tạm lắng xuống vì mọi chuyện đã khá rõ ràng: Cả 39 đều là người Việt Nam, có hộ khẩu ở 6 tỉnh thành khác nhau. Thông tin lắng xuống nhưng nỗi đau cồn lên vì đây là nỗi đau đa chiều, sắc nhọn khiến người Việt Nam chúng ta buồn thương,…

Đã bao năm rồi, người Việt vẫn ra đi…

Phần lớn người Việt là những người ưa khám phá, thích chuyển dời, có tư tưởng hướng ngoại nên việc ra nước ngoài là điều nhiều người lựa chọn. Tuy nhiên, trong những điều kiện lịch sử cụ thể khác nhau, việc ra nước ngoài của người Việt Nam có mục đích, ý nghĩa khác nhau. Trong hơn 60 năm cuộc đời, tôi có trên 15 năm sống ở nước ngoài nên cảm nhận và hiểu rất rõ điều này. Trước những năm tám mươi thế kỷ XX, người Việt Nam ra nước ngoài rất tự hào vì họ còn ít và có sứ mệnh khá cao cả. Còn sau đó, số người Việt Nam ra nước ngoài bằng nhiều con đường khác nhau tăng lên nhanh chóng, chủ yếu là vì kế sinh nhai. Lúc này, ở nước ngoài ít người Việt Nam vỗ ngực tự hào, kể cả những người đoạt Huy chương Vàng thi Toán quốc tế.

Trong vòng 30 năm trở lại đây, người Việt Nam ra nước ngoài chủ yếu vì mục đích kinh tế. Họ ra nước ngoài bằng nhiều cách thức khác nhau nhưng có thể chia thành 3 loại: 1. Hợp pháp - Được tổ chức của nhà nước đưa đi; sống, học tập, làm việc đúng với thỏa thuận ban đầu; 2. Bán hợp pháp - Được đưa ra nước ngoài hợp lệ nhưng sau đó không tuân thủ thỏa thuận nữa mà tìm cách sống, làm việc theo ý mình; 3. Bất hợp pháp - Ra nước ngoài một cách bí mật bằng đường dây của người thân quen hay đi theo “những gói dịch vụ” không rõ ràng và khá mạo hiểm.

39 người xấu số chết trong container được phát hiện ở Anh là những người ra nước ngoài thuộc nhóm thứ 3. Bản thân họ và gia đình không nghĩ rằng, họ ra đi mờ ám và bất hợp pháp bởi vì họ chi trả một số tiền khá lớn. Hơn nữa, họ rời khỏi gia đình, làng xóm trong sự chia tay bịn rịn và có mọi giấy tờ tùy thân, thường đi bằng máy bay, xuất cảnh đàng hoàng qua các cửa khẩu quốc gia. Hiện tượng này âm thầm diễn ra hàng chục năm nay ở nhiều làng quê Việt Nam, phổ biến nhất có lẽ ở Nghệ An và Hà Tĩnh.

Ở nước ngoài, cộng đồng người Việt khá gắn kết. Họ cũng ít để ý tới chuyện họ ra đi hợp pháp hay bất hợp pháp. Việc họ quan tâm là dựa vào nhau để sống và kiếm tiền. Tiền kiếm được chủ yếu họ gửi về Việt Nam để giúp gia đình và tích lũy cho tương lai. Hoạt động này diễn ra trong nhiều năm và tạo dựng được một số hình ảnh hấp dẫn là những ngôi làng với nhà cao tầng san sát, những con người với sự am hiểu cuộc sống phương Tây hào hoa. Việc người Việt ra nước ngoài được cổ vũ nồng nhiệt, được thực hiện rộng khắp, được nhận thức… có phần lệch lạc.

Thảm họa 39 người chết trong container làm người Việt chúng ta đau đớn, bàng hoàng, thức tỉnh…

Ban đầu, thông tin 39 người chết là người Trung Quốc, người Việt Nam có thương cảm nhưng nhìn chung là thờ ơ. Đến khi Trung Quốc nói những người chết chưa xác định được quốc tịch thì người Việt Nam có dự cảm không tốt, phập phồng, lo âu. Sau đó xuất hiện những thông tin, những bằng chứng khiến nhiều người tin rằng, nạn nhân chủ yếu là người Việt, cụ thể là ở Nghệ An và Hà Tĩnh. Lúc này, tuy thông tin chưa rõ ràng, cụ thể nhưng nỗi đau đã cào cấu tâm can nhiều người, đặc biệt là những gia đình có người thân bị mất liên lạc.

Khi có những thông tin là nạn nhân chủ yếu là người xứ Nghệ, tôi buồn đau thẫn thờ. Bằng sự hiểu biết tính cách người Nghệ của mình, tôi thấy chuyện này không quá lạ; không lạ nhưng đau lắm! Người Nghệ cũng có những phẩm chất, tính cách như người những vùng miền khác nhưng ở người Nghệ cái gì cũng nổi trội hơn một chút. Chính cái “một chút” này đã khiến nhiều người Nghệ gặt hái được vinh quang, đồng thời cũng khiến không ít người Nghệ chịu nhiều cay đắng, thậm chí phải trả giá bằng chính sinh mạng của mình.

Người Nghệ nói riêng, cộng đồng người Việt nói chung tỏ ra nhân văn, văn hóa, có bản lĩnh trong thảm họa 39 người chết. Trước hết, người ta xót thương các nạn nhân; sau đấy, nhớ đến những kỷ niệm đẹp về họ. Tôi thật sự xúc động khi thấy anh Trương Hồng Quang (người Đô Lương, Nghệ An; sống lâu năm ở Đức) tìm được bức tranh hoa hướng dương do Phạm Thị Trà My vẽ để ủng hộ một dự án giúp đỡ bệnh nhi ung thư mang tên “Ước mơ của Thuý”. Tôi xem bức tranh và không cầm được nước mắt. Lẽ nào tác giả bức tranh đã bị chết ngạt, chết lạnh trong container ở trời Âu? Tôi đưa bức tranh lên trang cá nhân của mình, sau đấy một số đồng nghiệp xin phép được sử dụng trong các bài báo của họ.

Việc 39 người chết trong container là một thảm họa lớn bởi số người chết quá nhiều và quá thương tâm. Người ta thấy những vết máu, những vết cào cấu trên thùng xe, chứng tỏ trước khi chết những người trên xe vô cùng hoảng loạn và tuyệt vọng. Có lẽ họ chết do bị ngạt thở chứ không phải chết vì lạnh. Thảm kịch này là nỗi đau đa chiều với nhiều người Việt Nam. Trước hết, nỗi đau nhiều đồng bào ta bị chết thảm ở trời Âu. Sau đó là nỗi đau về việc Việt Nam là quốc gia có nhiều người di cư bất hợp pháp, vi phạm pháp luật của nhiều nước trên thế giới, đặt cược cả tính mạng vào những chuyến đi mạo hiểm. Các gia đình của các nạn nhân thì nỗi đau còn cụ thể và thảm thương hơn vì họ vừa mất người thân, mất tiền, mất niềm hi vọng thoát nghèo… Thảm họa này còn khiến chúng ta đau đớn vì nó gợi lại giai đoạn đen tối hàng chục năm về trước khi nhiều người Việt Nam cũng bỏ mạng khi ra nước ngoài bằng những con thuyền thô sơ, bé nhỏ.

Trong thảm kịch 39 người chết, chỉ có một điều chúng ta được an ủi là người Việt cũng như người nước ngoài không xem những nạn nhân là người vi phạm pháp luật; họ được xem là nạn nhân của các tổ chức buôn bán người có đường dây chằng chịt trên thế giới. Hơn thế nữa, không biết bằng cách nào báo chí thế giới có và công bố những bức ảnh chân dung của các nạn nhân xinh đẹp, dễ thương với các đức tính cần cù, chịu thương, chịu khó; phần lớn nạn nhân là những người yêu thương gia đình. Có thể nói báo chí, truyền thông phản ánh về thảm kịch này đã đạt được tiêu chuẩn thẩm mỹ và đạo đức nghề nghiệp của mình.

Thảm kịch còn chứa đựng nhiều điều mập mờ, khó hiểu, gây hoang mang

Cho đến nay, danh tính của 39 nạn nhân đã được xác định. Tuy nhiên, không phải vì thế mà thảm kịch đã được giải mã và trở nên rõ ràng, dễ hiểu. Ngược lại, thảm kịch này còn chứa đựng nhiều điều mập mờ, khó hiểu, gây hoang mang… Đó là ngày 23/10/2019, phát hiện 39 thi thể trong container tại hạt Essex - một khu công nghiệp của nước Anh, nằm về phía Đông Bắc London. Ngày 24/10, cảnh sát Anh thông báo 39 người bị chết là công dân Trung Quốc. Ngày 25/10, sứ quán Trung Quốc tại nước Anh xác nhận điều này. “Hoàn Cầu thời báo” (Trung Quốc) đã đăng bài xã luận cho rằng Anh và các nước châu Âu khác phải chịu trách nhiệm cho cái chết của 39 người nói trên với lập luận “Một thảm họa nghiêm trọng xảy ra dưới sự giám sát của người Anh và châu Âu. Rõ ràng Anh và các nước châu Âu liên quan không thực hiện trách nhiệm bảo vệ những người này khỏi cái chết”. Bài viết còn cho rằng cái chết của các nạn nhân không phải lỗi của họ, dù họ đang tìm cách vào Anh một cách trái phép. Sau đó, Trung Quốc đính chính lại là quốc tịch của các nạn nhân chưa được xác định rõ ràng. Tiếp sau đó là những thông tin chứng tỏ tất cả nạn nhân của thảm kịch này có thể là người Việt Nam.

Chúng ta chấp nhận mất mát, đau thương nhưng không thể không nêu những câu hỏi: Căn cứ vào đâu mà những thông tin ban đầu nói rằng họ là công dân Trung Quốc? Người Trung Quốc có liên quan gì tới thảm kịch mang tầm quốc tế này? Tại sao các nạn nhân ở những vùng quê khác nhau lại bị nhốt trong cùng một container? Họ bị đẩy lên đấy tại địa điểm nào? Vào thời điểm nào? Họ bị chết ngạt hay chết lạnh? Ai là người chịu trách nhiệm chính về cái chết của họ?...

Có vẻ như ít ai quan tâm đến việc trả lời những câu hỏi này. Báo chí quốc tế dẫn lại thảm kịch năm 2000 có 58 người Trung Quốc chết trong container ở Anh có ý nói là thảm kịch đã từng diễn ra và có thể lặp lại. Có người đoán là những nạn nhân mang theo giấy tờ tùy thân (hộ chiếu) của Trung Quốc nên cảnh sát Anh kết luận họ là người Trung Quốc.

Trong thảm kịch năm 2000, có 2 người Trung Quốc sống sót và họ kể lại những ký ức kinh hoàng. Theo đó, tất cả 60 người trên xe đều đi từ tỉnh Phúc Kiến của Trung Quốc, qua nhiều nước châu Âu và vào Anh. Họ chết vì lái xe vô tình đóng ống dưỡng khí lại. Còn vụ án 39 người Việt chết năm 2019 đang trong quá trình điều tra nhưng chúng ta có thể thấy có sự liên quan của các băng nhóm tội phạm người Trung Quốc, đặc biệt là băng nhóm buôn người “Đầu Rắn”. Phải nói rõ điều này để chúng ta cảnh giác với việc có quá nhiều người Trung Quốc bất hảo đến Việt Nam trong thời gian gần đây. Hiện tại, những người bị bắt liên quan đến thảm kịch này đều là người châu Âu, chưa có người châu Á nào; song, tôi khẳng định chắc chắn trong đường dây tội phạm này phải có người châu Á. Thông tin về một gia đình ở thành phố Vinh được người môi giới trả lại hơn 1 tỷ đồng sau thảm họa xẩy ra và có thể con gái của gia đình nằm trong số 39 nạn nhân chứng tỏ điều này.

Vai trò, trách nhiệm của chúng ta: Không để thảm kịch lặp lại!

Có một câu ngạn ngữ của Nga: “Về người chết, chỉ nói tốt hoặc không nói gì cả”. Tôi không biết ai trong số 39 nạn nhân nhưng tôi nghĩ, về đạo đức - nhân cách, họ đều là những người tốt, những người yêu thương và có trách nhiệm với gia đình. Họ đi kiếm tiền không chỉ vì họ, mà vì người thân. Họ biết đi bằng con đường bất hợp pháp nhưng họ vẫn dấn thân. Ở đây có biểu hiện của sự dũng cảm, hi sinh vì người khác. Họ đã chết thương tâm khi còn quá trẻ, hãy tạo điều kiện tốt nhất để họ yên nghỉ.

Về vai trò, trách nhiệm: Tuy có sự phức tạp và không đồng nhất về quy định của pháp luật giữa Việt Nam và thế giới nhưng Bộ Công an, Bộ Ngoại giao của Việt Nam vào cuộc khá khẩn trương, phối hợp khá chặt chẽ với chính quyền Anh để xác định danh tính nạn nhân. Việc còn lại bây giờ là chúng ta phải lo chu đáo cho những nạn nhân: họ phải được nhận dạng, được đưa về quê hương bản quán, được yên nghỉ để siêu thoát; họ chỉ là nạn nhân, họ không có tội lỗi gì. Gia đình họ phải được hỗ trợ, vỗ về, an ủi; không nên để gia đình các nạn nhân lâm vào hoàn can bi đát cả về phương diện tài chính, kinh tế lẫn tinh thần.

Những việc cần làm tiếp theo: Rà soát lại những hoạt động phát triển kinh tế - xã hội trong những năm gần đây; đánh giá khách quan là việc đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài đạt được những thành tựu gì, còn những khiếm khuyết gì? Phải trả lời được câu hỏi: Tại sao vẫn còn nhiều lao động bỏ trốn, lao động ra nước ngoài bất hợp pháp? Phải chăng khi đàm phán với các ông chủ nước ngoài việc trả lương, chúng ta đã hạ thấp lương của người lao động? Có phải chính điều này khiến nhiều lao động ra đi hợp pháp những sau đấy bỏ trốn? Trách nhiệm của địa phương ở đâu? Của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ở đâu?

Trong tình hình hiện nay, chắc chắn trong những năm trước mắt chúng ta vẫn tiếp tục đưa lao động Việt Nam ra nước ngoài làm việc. Vậy phải làm thế nào để hoạt động này đạt hiệu quả cả về kinh tế, cả về xã hội? Hiện nay, người lao động di cư để tìm chỗ làm tốt hơn, kiếm được nhiều tiền hơn vẫn là một xu hướng phổ biến. Tuy nhiên, ở quy mô cấp tỉnh, cấp quốc gia thì phải xem đây chỉ là giải pháp tình thế. Phải thấy là không thể phát triển thịnh vượng và bền vững nếu luôn luôn đưa lao động của mình đi làm thuê ở nơi khác.

Chiều 8/11/2019, phát biểu trong phiên chất vấn của Quốc hội, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc bày tỏ lòng tiếc thương tới những công dân Việt Nam thiệt mạng; ông xin chia buồn với gia quyến các nạn nhân và kêu gọi: “Chúng ta không được để thảm kịch đó tái diễn!”. Để thực hiện được điều này, có nhiều việc phải làm. Trước hết, đó là hoạt động phòng tránh, nghĩa là tuyên truyền để người dân hiểu ra nước ngoài bằng con đường bất hợp pháp là nguy hiểm. Tiếp theo, tạo điều kiện để người dân có thể sống và làm giàu ngay tại quê hương, bản quán của mình. Muốn vậy, lãnh đạo phải hết sức thức thời.

KHXHNV & Đời sống khác:
Năm Canh Tý (1960) ấy và sức sống của những câu thơ, bài thơ Tết của Bác Hồ (16/1/2020)
Lòng kính yêu Đảng qua một bài thơ (16/1/2020)
Người lính trong văn học những năm đầu cách mạng và kháng chiến chống Pháp (30/12/2019)
Chơi trăng (6/12/2019)
Đề xuất một vài hướng đi dạy học tích hợp Ngữ văn trên cơ sở lấy văn bản văn học làm ngữ liệu khai thác (6/12/2019)
Mưa, bão, lụt ở Nghệ An thời trung đại (5/12/2019)
Tư tưởng đoàn kết - Một trong những nội dung cốt lõi của Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh (3/12/2019)
39 người Việt chết ở Anh: Nỗi đau đa chiều và cách phòng tránh thảm kịch lặp lại (3/12/2019)
Xây dựng nông thôn mới ở thôn, bản - Cái nhìn đa chiều từ thực tiễn (3/12/2019)
Vũ trụ sơ khai quan của người Thái (29/11/2019)
Hỗ trợ Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại các trường đại học, viện nghiên cứu, các tổ chức chính trị xã hội, vùng Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh giai đoạn 2018-2019 (8/11/2019)
Thư chúc mừng của đồng chí Thái Thanh Quý - Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An nhân kỷ niệm 60 năm ngày thành lập ngành KH&CN (25/10/2019)
Khoa học và công nghệ Nghệ An - 60 năm xây dựng và phát triển (25/10/2019)
Khoa học và công nghệ - Động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Nghệ An (24/10/2019)
Gắn kết di sản dân ca Ví, Giặm với tuor du lịch ven sông Lam (10/10/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,283 | Tất cả: 2,029,923
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp