NGHIÊN CỨU KHXH&NV > NGHIÊN CỨU VĂN HÓA - XÃ HỘI
Điện ảnh tài liệu Việt Nam và những câu chuyện làm phim về Bác Hồ
Tin đăng ngày: 29/11/2019 - Xem: 40
 

 Lê Lân

Làm phim về Bác Hồ luôn là nguồn cảm hứng thôi thúc những nhà sáng tác điện ảnh thể hiện hình tượng về Người. Đã có nhiều tác phẩm phản ánh chân thực, sinh động về cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của Bác, mà thành tựu nổi bật thuộc về lĩnh vực phim Tài liệu Việt Nam.

 

Upload

Hình ảnh cắt ra từ bộ phim “Những hình ảnh về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch”

Ngay từ những ngày đầu cuộc kháng chiến chống Pháp tại chiến khu Việt Bắc, những thước phim đầu tiên của ống kính phim tài liệu đã hướng tới Bác. Với sự giúp đỡ của các nhà nhiếp ảnh, nhà quay phim khuyết danh, điện ảnh tài liệu (ĐATL) Việt Nam đã sớm có những hình ảnh lịch sử về Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong giờ phút khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (DCCH) ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình. Từ năm 1946, có những đoạn phim về hình ảnh Người đón tiếp, gặp gỡ đồng bào ta ở Pháp; Người từ Pháp trở về nước (1941); Người trên đường đi chiến dịch Biên giới (1950); Người thăm và nói chuyện với bộ đội ở Điện Biên phủ; Người về thăm hệ thống thuỷ nông Bắc Hưng Hải (1955), sau ngày hoà bình lập lại trên miền Bắc XHCN.

Năm 1960, trong bộ phim “Những hình ảnh về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch”, hình ảnh Bác được tập trung mô tả khá hoàn chỉnh. Thành công của bộ phim là tiền đề cho các nghệ sỹ điện ảnh ấp ủ tài năng sáng tác về Bác sau này. Trong thời kỳ đầu những năm chống Mỹ cứu nước, hình ảnh hoạt động của Bác luôn gắn bó chặt chẽ với cuộc kháng chiến của toàn dân. Trước ngày Bác đi xa, đã có những thể nghiệm quay phim màu về Bác, như phim “Tiếng gọi mùa xuân” (đạo diễn Hồng Nghi), ghi lại thời khắc lịch sử Bác đọc thơ chúc tết Mậu Tuất (1968); Phim “Bác Hồ của chúng em” (đạo diễn Ma Cường), là bộ phim màu cuối cùng làm về Bác với thiếu nhi ngày 1/6/1969. Năm 1969, mặc dù cuộc kháng chiến vẫn đang tiếp diễn ác liệt, ĐATL vẫn chuẩn bị xây dựng một bộ phim mừng thọ Bác 80 tuổi (19/5/1970), nhưng Bác qua đời đã gây nỗi bàng hoàng, xúc động trái tim cả nước. Mọi sự chuẩn bị đều phải ngừng lại để tập trung cho việc ghi chép những hình ảnh nhân dân trong nước và thế giới vĩnh biệt Người. Một bộ phim tài liệu đặc biệt “Lễ tang Hồ Chủ tịch” đã kịp hoàn thành, in ra nhiều bản chiếu rộng rãi trên khắp cả nước từ vùng sâu, biên giới, hải đảo, đến các vùng giải phóng ở miền Nam và các nước anh em, bạn bè trên thế giới. Bộ phim đã có tác dụng kịp thời động viên nhân dân ta thực hiện lời Di chúc thiêng liêng của Bác.

Upload

Hình ảnh được cắt ra từ bộ phim "Bác Hồ sống mãi"

Năm 1970, một loạt phim Tài liệu ra đời vào dịp giỗ đầu của Bác, như “Bác Hồ sống mãi” (xưởng phim QĐND & TLKH TW), dài 9 cuốn, được chọn lọc từ hàng vạn mét phim tư liệu ghi chép được trong những ngày lễ tang Bác, đã nói lên tinh thần bất diệt của Bác trong lòng nhân dân Việt Nam và bạn bè thế giới. Cùng với các phim “Mùa sen nhớ Bác”, “Bác Hồ với nông dân”, “Chúng con nhớ Bác”… không chỉ ca ngợi công lao trời biển và nỗi tiếc thương vô hạn của nhân dân đối với Bác, mà còn tái hiện sinh động những tình cảm bình dị, thân thương, gần gũi của Bác với cháu con. Tình cảm ấy còn toát lên tinh thần khí thế “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” của nhân dân ta, trong các phim “Mở đường Trường Sơn”, “Con đường mang tên Bác”. Đặc biệt đáng lưu ý là các bộ phim và những câu chuyện làm phim thời kỳ Bác hoạt động ở nước ngoài.

1,  Làm phim về Bác Hồ ở Pháp:  

Upload

Hình ảnh được cắt ra từ phim “Nguyễn Ái Quốc- Hồ Chí Minh”

Năm 1974, đoàn làm phim “Nguyễn Ái Quốc- Hồ Chí Minh” (đạo diễn Phạm Kỳ Nam) đã lên đường đi Pháp, sanh Anh để ghi lại những dấu chân mà Bác còn để lại trên bước đường cách mạng đầu tiên (1917- 1923). Là chặng đường đưa Bác từ chủ nghĩa yêu nước đến với chủ nghĩa Mác- Lênin, từ anh Ba đầu bếp đến vị Chủ tịch nước, đã dẫn dắt dân tộc Việt Nam từ cảnh nô lệ, lầm than, đến những thành công giành tự do, độc lập huy hoàng của lịch sử. Đạo diễn Phạm Kỳ Nam có kể lại những câu chuyện cảm động:

Khoảng cách lịch sử đã lùi xa trên nửa thế kỷ so với thời gian đoàn làm phim, nên các địa điểm ghi lại dấu ấn về Người đã mai một đi rất nhiều, các nhân chứng cũng người còn, người mất. Những sự kiện nổi bật như Bác cùng làm báo “Người cùng khổ” với luật sư Blông- cua thì ông qua đời đã lâu, chỉ còn lại người con gái là bà E- li- an có nhắc lại tuổi thơ của mình được sống cùng với Nguyễn. Về đại hội Tua mà ở đó Bác trở thành người cộng sản, ngôi nhà họp đại hội chỉ còn lại là thảm cỏ xanh, chiếc cầu đá duy nhất bắc qua sông Loa. Tìm mãi đoàn mới gặp được cụ Lát- xê (81 tuổi), nguyên là công nhân đường sắt. Cụ rất mệt nhưng khi ghi hình vào phim, cụ tỉnh táo nhớ về người thanh niên mang tên Nguyễn Ái Quốc, đã phát biểu rất hay về quyền sống của người dân thuộc địa.

Còn một sự kiện mà đoàn muốn đưa vào phim là vào năm 1919, Bác Hồ đã gửi một bản yêu sách tới hội nghị Véc- xây họp ở Pa- ri. Đó là hội nghị các nước đồng minh chiến thắng ở thế chiến I (1914 - 1918), đã tới họp bàn để chia lại quyền lợi trong đó có các xứ thuộc địa. Nội dung của bản yêu sách đó là đòi quyền sống cho các dân tộc thuộc địa và tự do cho tổ quốc mình. Sau rất nhiều lần tìm hiểu về sự việc trên, đoàn gặp được bà Ta- bui đã trên 70 tuổi, khi biết đoàn từ Việt Nam sang làm phim về Nguyễn Ái Quốc, bà đã tiếp đón rất nhiệt tình. Vào một buổi sáng mùa đông năm 1974, bà Ta- bui đưa đoàn tới thăm ngôi nhà mà bà đã từng ở. Chính tại nơi đây, vào một buổi sáng năm 1919 có tiếng chuông reo, cô gái ra mở cổng chính là bà Ta- bui nay. Trước đây khoảng 60 năm, cô là thư ký riêng của đại sứ Cam- bong, uỷ viên của đoàn đại biểu Pháp tại hội nghị Véc- xây. Bà Ta- bui đưa đoàn lần dọc theo hành lang rộng của ngôi nhà và nói: Đấy, tôi đã đưa người thanh niên đó theo hành lang vào phòng khách của đại sứ. Bà Ta- bui nhìn căn phòng uy đầy nghiêm, nhớ lại kỷ niệm xưa: Khi tôi mở cánh cửa này ra thấy một thanh niên Châu Á tuấn tú, hiền hậu với nụ cười nhã nhẵn. Anh nói: - Tôi là Nguyễn Ái Quốc, muốn gặp đại sứ Cam- bông!

Ông Cam- bông đi vắng nên anh trao cho tôi bản yêu sách nhờ chuyển tới đại sứ. Ngay từ giây phút đầu tiếp xúc với giọng nói và ánh mắt, đã để lại trong tôi ấn tượng về con người đầy nghị lực, mang tâm hồn trong sáng. Anh dặn tôi rất kỹ về bản yêu sách đó và xin phép ra về. Tới cửa anh dừng lại nói: - Xin lỗi, tôi muốn cô đọc qua bản yêu sách này! Tôi mở ra, bản viết tay rất rõ và đẹp, tôi đọc kỹ cho anh nghe. Nghe xong anh nói: -Lát nữa, ông đại sứ về mong cô chuyển và đọc cho ông ấy nghe như cô vừa đọc, không bỏ sót chữ nào! Xong anh cảm ơn tôi ra về.

Máy quay phim ghi hình bà Ta- bui trong câu chuyện và như thấy người thanh niên đi trên hành lang , cửa mở, căn phòng khách hiện ra… Bà Ta- bui còn là một nhà báo, nên bà gợi nhiều cảnh quay để tạo thêm không khí của buổi sáng năm 1919 ấy. Khi chia tay bà còn nói:

 - Buổi gặp mặt hôm nay gợi tôi nhớ lại tuổi trẻ của mình, nhớ tới người thanh niên mang tên Nguyễn vào mùa đông năm ấy. Tôi còn biết chỉ hơn 20 năm sau, người thanh niên đó trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã giành quyền độc lập, tự do cho Tổ quốc mình. Bà nhìn chúng tôi, nắm chặt tay từng người rồi nói: - Tuy tuổi cao, nhưng có những người bạn tôi không thể không giúp. Các ông là những người như vậy, vì các ông đang làm phim về Nguyễn Ái Quốc, con người mà tôi rất quý trọng.

Cũng trong dip này, một cơ hội hiếm có đến với đoàn làm phim là khi được một Việt kiều (khuyết danh) tại Pháp, tặng lại cuốn phim nhỏ có đoạn quay cảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình, ngày 2/9/1945. Đoạn phim chỉ có vài phút, nhưng là những thước phim quý hiếm, vô giá, để tái tạo lại thành một bộ phim hoàn chỉnh “Ngày Độc lập 2/9/1945”. Cả hai bộ phim “Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh” và “Ngày Độc lập 2/9/1945”, được nỗ lực hoàn thành vào tháng 5/1975, trong không khí hân hoan, phấn khởi khi đất nước đã hoàn toàn thống nhất. Bộ phim “Nuyễn Á Quốc - Hồ Chí Minh” còn là vai trò mở đầu cho loạt phim tài liệu về chặng đường hoạt động tìm đường cứu nước của Bác, như phim: “Nguyễn Ái Quốc đến với Lênin”, “Đường về Tổ Quốc”, và sau này là phim “Hồ Chí Minh chân dung một con người” (đạo diễn Bùi Đình Hạc), một bộ phim tài liệu nghệ thuật tổng hợp, phản ánh đầy đủ cuộc đời hoạt động cách mạng của Người.

2, Câu chuyện làm phim: Bác Hồ đến với Lênin: Năm 1978, đoàn làm phim của Đạo diễn Bùi Đình Hạc được giao nhiệm vụ sang Liên Xô thực hiện bộ phim “Nguyễn Ái Quốc đến với Lênin”. Được sự giúp đỡ tận tình từ phía bạn, đoàn đã vào các thư viện, bảo tàng, viện lưu trữ.., gặp gỡ các nhân chứng, các hiện vật còn lưu giữ được để khai thác tư liệu về hoạt động của Bác vào những năm 20 của thế kỷ XX. Tái hiện lại chặng đường đi tìm đường cứu nước của Bác.

Upload

Hình ảnh cắt ra từ bộ phim "Bác Hồ đến với Lênin"

Tại viện lưu trữ TW Đảng Cộng sản Liên Xô, đoàn đã tìm thấy tấm hộ chiếu số 1829, mang tên Chen Vang (Trần Vương), in bằng 3 thứ tiếng Nga – Pháp - Đức mà Nguyễn Aí Quốc dùng để đến Liên bang Xô viết, vào tháng 6/1923. Đến Viện lưu trữ điện ảnh ở Mátxcơva xem hơn 10 vạn mét phim tư liệu để chọn ra những thước phim quý về Bác, về hình ảnh con tàu Cáclípnếch đã đưa Người từ Hăm Bua (Biển Bắc) cập bến cảng Pêtrôgrát để đến với Lênin, với quê hương  cách mạng Tháng Mười. Đoàn đã tiếp cận nhiều bài viết của Người, hoặc báo chí viết về Người, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến hoạt động của Nguyễn Aí Quốc tại Đại hội Quốc tế cộng sản V, Đại hội Nông dân, Công hội, Phụ nữ.

Tuy đã có những tư liệu quý giá trên, nhưng đạo diễn Bùi Đình Hạc vẫn chú trọng cho tổ chức những cảnh quay trên đất nước bạn. Từ ngôi nhà lịch sử số I, phố Mákhôvaia (Mátxcơva) trụ sở Bộ Phương đông trực thuộc Quốc tế cộng sản (QTCS) nơi mà Nguyễn Aí Quốc từng làm việc; Khách sạn Người đã ở; Trường Đại học Phương đông… tất cả đều có gắn biển dẫn tích lịch sử. Cảnh người dân Liên Xô đang hăng say lao động xây dựng đất nước sau chiến tranh vệ quốc. Những hình ảnh phong phú ấy đã góp phần làm cho bộ phim sinh động, mở đầu bằng lời kêu gọi của lãnh tụ V.I Lênin: “Giai cấp vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại”.

Dấu ấn sâu đậm trong phim là khi Bác Hồ tiếp xúc với học thuyết Lênin về vấn đề giải phóng thuộc địa. Từ những năm 1920, Nguyễn Aí Quốc đã viết nhiều tác phẩm về Lênin, về Cách mạng Tháng Mười Nga. Người ca ngợi thiên tài và tấm gương đạo đức cao cả của lãnh tụ và tin tưởng đi theo con đường cách mạng do Lênin lãnh đạo. Người ủng hộ QTCS III, đồng thời ra sức truyền bá chủ nghĩa Mác- Lênin vào Việt Nam. Người hồi tưởng: Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động. Tôi vui mừng đến phát khóc, ngồi một mình trong phòng mà nói to lên như đang nói với quần chúng đông đảo: “Hỡi đồng bào bị đọa đày, áp bức, đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, là con đường giải phóng chúng ta!”.

Nguyễn Aí Quốc, Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đường cứu nước, cứu dân, con đường giải phóng dân tộc khỏi ách đô hộ, áp bức, bóc lột của chủ nghĩa thực dân Pháp và phong kiến. Người nói, Cách mạng Nga đã dạy cho chúng ta rằng: Muốn cách mạng thành công thì phải lấy dân chúng làm gốc, phải có Đảng vững bền, hy sinh, thống nhất! Đặc biệt vào năm 1927, Người cho xuất bản cuốn “Đường cách mệnh”, làm tài liệu huấn luyện cho cán bộ chuẩn bị việc thành lập Đảng, đã chỉ rõ: “Ngày nay học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng cách mạng nhất, chân chính nhất là chủ nghĩa Lênin. Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mạng Nga là đã thành công đến nơi. Nghĩa là dân chúng được hưởng hạnh phúc, tự do, bình đẳng, bác ái thực sự, không phải thứ tự do giả dối như thực dân Pháp khoe khoang ở An Nam!”. “Nguyễn Aí Quốc đến với Lênin” là bộ phim có nhiều tư liệu quý hiếm nhất tính đến thời điểm đó. Điều đáng giá là phim đã soi rọi được ánh sáng về quãng thời gian bôn ba đi tìm đường cứu nước của Bác. Sự kiện lần đầu tiên có một người Châu Á xuất hiện trên diễn đàn Đại hội quốc tế Nông dân, với lời phát biểu có tầm nhìn xa mang tính chiến lược: “Trong thời đại ngày nay, chỉ có giai cấp công nhân là người duy nhất có sứ mệnh lịch sử, lãnh đạo cách mạng đi tới thắng lợi”.

Bộ phim được khép lại bằng hình ảnh đoàn tàu chạy giữa mùa đông tuyết trắng đi về phương Đông. Màn ảnh đặc tả nhà ga Larôlápxki, rồi hướng ống kính máy quay theo ánh mắt nhìn của Bác, với lời bình xúc động: Nguyễn Aí Quốc đến với Lênin là cuộc gặp gỡ lịch sử, nối liền Việt Nam với thế giới, nối liền thế giới mới với Việt Nam. Khẳng định con đường đến với Lênin là đường về Tổ quốc! Bây giờ, được xem lại loạt phim Tài liệu về Bác Hồ, vị lãnh tụ kính yêu, người anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá kiệt xuất, chúng ta càng thấm nhuần hơn ý nghĩa sâu sắc việc đẩy mạnh cuộc vận động“Học tập và làm theo đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”./.                                               

                                          

 

 

                                                         

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                             

 

Nghiên cứu KHXH&NV khác:
Trao đổi thêm về một số ký hiệu nghệ thuật trong các tác phẩm viết về Tây Nguyên (6/12/2019)
Điện ảnh tài liệu Việt Nam và những câu chuyện làm phim về Bác Hồ (29/11/2019)
Đưa dân ca Ví, Giặm vào trường học trong giai đoạn hiện nay (11/10/2019)
Đi tìm không gian mới cho Ví, Giặm (11/10/2019)
Ngọn nguồn thực tiễn của một lời Bác Hồ dặn trong Di chúc (7/10/2019)
Tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 tới hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (25/9/2019)
Thử bàn về vai trò của Phật giáo trong thời đại công nghiệp 4.0 (9/9/2019)
Để bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử - văn hóa của địa danh Bến Thủy (7/9/2019)
Công tác tập huấn du lịch cộng đồng cho người dân miền Tây Nghệ An (12/8/2019)
“Nghệ An cần thống nhất cách hiểu và xác định sản phẩm đặc sản của mình” (12/8/2019)
Nghệ An cần phải xây dựng và phát triển một số sản phẩm nông nghiệp chủ lực, hướng tới ba mục tiêu “khối lượng lớn, chất lượng cao và thương hiệu mạnh” (12/8/2019)
Bảo tồn và phát triển sản phẩm đặc sản của Nghệ An (7/8/2019)
Vì sao du lịch Nghệ An phát triển chưa tương xứng với tiềm năng (1/8/2019)
Bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống và sự tiếp nhận văn minh - Nhìn từ lễ tục cưới hỏi hiện nay (9/7/2019)
Hình tượng người đi đường và bài học triết lý về đường đời… (Đọc Tẩu lộ của Hồ Chí Minh, Ngữ văn 8, tập hai, Nxb Giáo dục) (10/6/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 335 | Tất cả: 1,958,583
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp