KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Gắn kết di sản dân ca Ví, Giặm với tuor du lịch ven sông Lam
Tin đăng ngày: 10/10/2019 - Xem: 42
 

Th.S Trần Lan

Upload

Hát Ví, Giặm trên sông Lam (Ảnh: Sách Nguyễn)

Sau 5 năm được Tổ chức UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại, dân ca Ví, Giặm đã và đang ngày càng được đông đảo nhân dân trong và ngoài nước biết đến. Đó cũng là 5 năm chứng kiến những nỗ lực hết mình trong công tác bảo tồn và phát huy di sản của các cấp chính quyền và nhân dân 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Một trong những hoạt động đó là đưa loại hình văn hóa này gắn kết với hoạt động du lịch, góp phần tạo sức lan tỏa di sản, phát triển kinh tế - xã hội tỉnh nhà.

Dân ca Ví, Giặm là lối hát tự nhiên, mộc mạc tình người, tình quê, rất phù hợp với mọi không gian (từ lễ hội, sân khấu đến bến thuyền, dệt vải…), dễ thích ứng với mọi hoàn cảnh (thời gian: quá khứ đến hiện tại, gián tiếp hay trực tiếp). Nội dung có thể đề cập đến nhiều lĩnh vực từ bác học đến cuộc sống đời thường, thậm chí có cả những cái tếu táo, hài hước. Đối tượng hát và nghe cũng đa dạng (mọi lứa tuổi, mọi thành phần: nhà nho, quan chức, người bình dân). Người hát có thể hát đúng làn điệu cũng có thể hát linh hoạt, không cần tuân thủ nghiêm nhặt, có thể hát đơn, hát đối, hát tập thể,... Chính vì vậy, dân ca Ví - Giặm là một loại sinh hoạt văn nghệ rất dễ thích ứng với mọi người, mọi thời, ngay cả hiện nay, khi tâm lý, thị hiếu của người hát lẫn người nghe, môi trường lao động đã có nhiều thay đổi. Với đặc điểm đó, dân ca Ví, Giặm rõ ràng có đủ điều kiện để kết nối với các loại hình du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái ven sông.

Đưa dân ca vào trong hoạt động du lịch ven sông Lam vốn được chú ý thực hiện từ lâu và thời gian gần đây mới bắt đầu có hiệu quả. Lợi thế của hát Ví - Giặm trên sông sẽ khác hẳn với biểu diễn trên sân khấu hay trong khán phòng hội họp. Giữa không gian mênh mang sông nước, khí hậu trong lành, các nghệ nhân, nghệ sĩ sẽ dễ cảm nhận được sự yên bình, giản dị của khung cảnh quê hương, các hoạt cảnh lao động đời thường cứ tự nhiên được diễn ra, tạo nên xúc cảm trong từng lời ca điệu ví thêm phần thăng hoa. Du khách từ đó cũng sẽ cảm nhận nét đặc sắc nhất, gần gũi nhất của một di sản riêng có ở vùng đất xứ Nghệ đằm thắm nghĩa tình.

Trong những năm gần đây, nhiều địa phương đã triển khai kế hoạch hỗ trợ các CLB dân ca hoạt động, từng bước đưa dân ca thành sản phẩm du lịch văn hoá, phục vụ các tour du lịch trong phạm vi khác nhau. Tiêu biểu có lễ hội ở đền Quả Sơn, CLB dân ca xã Bồi Sơn, huyện Đô Lương đã tổ chức các tiết mục dân ca được biểu diễn cùng với đoàn rước trên sông đưa bài vị Lý Nhật Quang về chùa Bà Bụt, phục vụ du khách đến với lễ hội. Các làn điệu cổ vừa được phục dựng vừa được phát huy, mang lại cho người nghe, người xem rất nhiều cảm xúc. Cùng với đó, sau rất nhiều lần thử nghiệm, mùa du lịch biển năm 2019, thị xã Cửa Lò đã khuyến khích du khách tham gia du thuyền và nghe hát dân ca Ví, Giặm trong không gian bao la của biển cả. Huyện Anh Sơn trong chiến lược khai thác tiềm năng du lịch huyện nhà đã cho triển khai lồng ghép một số chương trình hát dân ca trên sông Giăng - bản Vều, góp phần hứa hẹn về một điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn.

Về phía các doanh nghiệp, hoạt động đưa di sản Ví - Giặm gắn với du lịch sông nước được triển khai sớm hơn. Trong đó có Nhà hàng Nga Sơn (Cửa Hội), gần đây có thêm Nhà hàng Du thuyền Hải Châu (Tp. Vinh), đã đầu tư đóng tàu du lịch có công suất 150 mã lực, chở được gần 50 khách vừa cung cấp dịch vụ ăn uống vừa lồng ghép chương trình nghe hát dân ca Ví, Giặm trong tour du lịch ven sông Lam qua các điểm Hòn Ngư, Đảo Mắt,  lên Hưng Nguyên - Nam Đàn hay xuôi về đền Củi, Nghi Xuân… Có không ít đoàn khách nước ngoài, dù không hiểu rõ ngôn ngữ, không biết nhiều về các làn điệu của dân ca Ví, Giặm nhưng họ vẫn cảm nhận được cái tình và âm nhạc đặc sắc của loại hình âm nhạc này.

Có thể thấy, dân ca Ví, Giặm hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc và việc đưa di sản đến gần hơn với khách du lịch là việc làm cần thiết nhằm phát huy giá trị văn hóa đặc trưng đại diện cho nhân loại. Tuy nhiên, vẫn là câu hỏi: Nghệ An có di sản Ví - Giặm mang tầm quốc tế là thế, có đủ điều kiện để phát huy vào du lịch là thế, song so với các tỉnh bạn, chúng ta vẫn đang loay hoay ở giai đoạn thử nghiệm, thiếu tính hấp dẫn để thu hút, lưu giữ khách lâu dài và sức lan tỏa giá trị di sản đến du khách trong và ngoài nước vẫn còn hạn chế. Nếu khai thác và biến dân ca Ví, Giặm thành một sản phẩm du lịch một cách tùy tiện, thiếu cân nhắc, có thể dẫn tới nguy cơ làm sai lệch bản chất và hạ thấp giá trị của dân ca. Các công ty du lịch, các đơn vị kinh doanh lữ hành trên địa bàn hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, hầu như không có đơn vị nào thiết kế hay tổ chức một chương trình du lịch mang tính chuyên sâu, lấy dân ca Ví, Giặm làm trọng tâm, điểm nhấn thật sự trong hoạt động kinh doanh của mình mà hầu hết còn nặng tính vụ lợi, thiếu ý tưởng triển khai. Dẫn đến việc triển khai ca hát dân ca với hoạt động du lịch còn nhiều yếu kém, nếu có cũng chỉ mang tính thời vụ.

Rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự hạn chế đó, song chủ yếu vẫn là sự kết hợp giữa du lịch và di sản văn hóa chưa được tốt. Người làm du lịch thì thiếu một sự hiểu biết thấu đáo, kỹ càng về di sản văn hóa để xây dựng sản phẩm du lịch giới thiệu cho khách tham quan. Người làm văn hóa còn thờ ơ, chưa xem trọng việc đưa văn hóa vào du lịch. Các cấp chính quyền Nghệ An cũng chưa thực sự quan tâm đầu tư, phát triển loại hình nghệ thuật này vào hoạt động du lịch. Những biện pháp nhằm bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật dân ca Ví, Giặm chưa được quan tâm đúng mức, công tác triển khai thiếu đồng bộ. Nghệ nhân dân ca Ví, Giặm phần lớn đều nghèo, nghề nghiệp không thể nuôi sống bản thân và gia đình nên rất ít người thực sự muốn “dấn thân” theo đuổi khiến việc tìm nhân tố để truyền nghề và “giữ lửa” nghệ thuật dân ca Ví, Giặm cũng đang ngày càng bị mai một.

Việc thiết kế chương trình dân ca Ví, Giặm phục vụ khách du lịch trong và ngoài nước, không gian biểu diễn, trang phục biểu diễn, chế độ thù lao… vẫn còn nhiều bất cập. Các tư liệu, tài liệu về dân ca chưa được biên soạn hệ thống và quảng bá rộng rãi như là một sản phẩm du lịch; các CLB dân ca hoạt động chủ yếu là tự giác, tự nguyện mà chưa được đầu tư kinh phí và chương trình hoạt động chưa phong phú; sự phối hợp giữa các cơ quan hữu quan chưa đồng bộ, chặt chẽ. Mặt khác, để đưa dân ca vào du lịch đường sông vốn không phải là vấn đề dễ dàng, chủ yếu do thiếu sự quy hoạch đồng bộ về tour tuyến cũng như hệ thống cơ sở hạ tầng như tàu thuyền, cảnh quan đường sông, bến bãi dừng chân cho các đoàn khách du lịch tham quan, sử dụng các dịch vụ khác… vẫn đang là một bài toán khó.

Thiết nghĩ, để phần nào khắc phục những hạn chế trên, rất cần có cơ chế và sự đầu tư quyết liệt từ phía chính quyền, doanh nghiệp. Cần thiết phải đặt chương trình đưa dân ca vào các hoạt động du lịch tại tổ chức, doanh nghiệp kinh doanh các bến bãi ven sông như là một điều kiện hoạt động và tiêu chí xếp loại. Có một cơ chế được nhiều địa phương triển khai hiện nay đó là: lấy kinh phí thu được đầu tư lại cho chính nó. Ví như Đờn ca tài tử của Nam bộ, hay hò Huế sống được nhờ các công ty du lịch đầu tư, bảo tồn để phục vụ du lịch. Dân ca Ví - Giặm xứ Nghệ cũng cần chuyển hướng dần theo cách làm này, phải xác định đưa di sản dân ca Ví, Giặm sẽ là một điểm nhấn trong quá trình phục vụ du khách. Trong tương lai, khi các dự án quy hoạch đất ven sông được thực hiện hoàn chỉnh, trên đường du lịch ven sông Lam, gần cầu Bến Thủy hay Cửa Hội, Đê 42, bến Sa Nam (Nam Đàn)… chúng ta có thể xây dựng những bến dân ca (tổ chức bán vé). Tương tự như ở Huế, buổi tối có thể đi bộ trên cầu Tràng Tiền xuống bến sông Hương để nghe hò Huế thì ở thành phố Vinh, buổi tối khách du lịch cũng có thể đi bộ xuống cầu Bến Thủy, ngắm cảnh, xuống bến lên thuyền dọc sông Lam nghe hát dân ca. Đó là cách để vừa giữ lại hồn quê xứ Nghệ, vừa quảng bá dân ca xứ Nghệ đến với bạn bè, du khách trong và ngoài nước. Chính quyền cùng với các doanh nghiệp, các công ty lữ hành có thể kết hợp triển khai các tour du lịch trên sông Lam - kết nối một số điểm du lịch của TP Vinh - Cửa Lò - Hưng Nguyên - Nam Đàn... Đi theo tuyến đường ven sông Lam, khách du lịch sẽ được thả hồn trong một không gian thoáng đạt khác hẳn với không khí ồn ào của thành phố. Ở đó, hai bên đường từ Cửa Hội đến cầu Bến Thủy, du khách tha hồ ngắm nhìn những con thuyền của ngư dân cập bến với khoang nặng đầy cá, tôm; được ngắm rừng bần Hưng Hòa về chiều tĩnh lặng, hoặc dạo bước tham quan những mô hình nuôi tôm của người dân ven đô. Vượt qua con đường Nguyễn Viết Xuân, từ đây sẽ là những điểm du lịch văn hóa tâm linh hấp dẫn cả nước như đền Vua Quang Trung trên núi Dũng Quyết, đền Ông Hoàng Mười (Hưng Thịnh), đền Vua Lê (Hưng Lam)…

Và quan trọng hơn hết vẫn là chiến lược quy hoạch lâu dài trong phát triển hạ tầng du lịch. Phát triển sản phẩm du lịch di sản Ví - Giặm gắn với đường sông hiện vẫn là khó nhất, đòi hỏi các cấp chính quyền phải tính toán kỹ lưỡng chỗ nào là điểm dừng, chỗ nào là nơi nghe hát dân ca, vui chơi, mua sắm, ngắm cảnh… Muốn vậy, cần có sự kết nối tham gia của các ngành, doanh nghiệp, cá nhân và địa phương liên quan. Trước mắt, các địa phương cần có những chuyến khảo sát thực tế để đánh giá cụ thể, làm cơ sở để các doanh nghiệp lữ hành cùng thiết kế các tour du lịch phù hợp, phối hợp với các cấp quản lý như Sở Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao, Trung tâm Bảo tồn và Phát huy di sản Dân ca xứ Nghệ, các câu lạc bộ dân ca ở các địa phương… đặt ra kế hoạch thực hiện bài bản, quyết tâm đồng bộ trong chiến lược quảng bá di sản đến du khách trong và ngoài tỉnh, góp phần lan toả sức sống của di sản Ví - Giặm trong hành trình xây dựng thương hiệu du lịch tỉnh Nghệ An.

Gắn du lịch với phát huy giá trị di sản Ví - Giặm là việc làm cần thiết, nhưng công tác này phải đề cao vai trò của cộng đồng gốc, nơi sản sinh di sản phải là những người thụ hưởng chính trong mọi hoạt động du lịch liên quan đến di sản của họ và phải đóng vai trò chính trong quản lý hoạt động này. Do đó, mọi hoạt động có liên quan đến du lịch, dù là Nhà nước hay tư nhân thực hiện đều phải tôn trọng nguyên tắc bảo vệ di sản văn hóa Ví - Giặm cũng như quyền, nguyện vọng và mong muốn của người dân. Có như vậy, du lịch mới thực sự đóng góp trong việc lan tỏa các giá trị di sản văn hóa đến với nhiều người, làm đẹp thêm hình ảnh văn hóa xứ Nghệ cũng như chuyển tải được dòng chảy lịch sử, văn hóa, văn minh của vùng sông Cả (tên gọi khác của sông Lam) trong suốt hành trình khám phá đất và người Nghệ An.

KHXHNV & Đời sống khác:
Nhìn lại 5 năm thực hiện Đề án tái cơ cấu lại ngành nông nghiệp ở Nghệ An (8/11/2019)
Hỗ trợ Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại các trường đại học, viện nghiên cứu, các tổ chức chính trị xã hội, vùng Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh giai đoạn 2018-2019 (8/11/2019)
Thư chúc mừng của đồng chí Thái Thanh Quý - Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An nhân kỷ niệm 60 năm ngày thành lập ngành KH&CN (25/10/2019)
Khoa học và công nghệ Nghệ An - 60 năm xây dựng và phát triển (25/10/2019)
Khoa học và công nghệ - Động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Nghệ An (24/10/2019)
Gắn kết di sản dân ca Ví, Giặm với tuor du lịch ven sông Lam (10/10/2019)
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh 5 năm hành trình di sản (10/10/2019)
Phi công Nguyễn Văn Bảy - người anh hùng chân đất (25/9/2019)
Vũ trụ quan sơ khai của người Thái (12/9/2019)
Trường Trung học Vinh niên khóa 1929-1930 (9/9/2019)
Hồ Chí Minh về văn hóa - văn nghệ (9/9/2019)
Vùng đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung bộ cần phát huy vai trò đầu tàu cả nước (21/8/2019)
Chính sách phát triển nông nghiệp hữu cơ ở Hàn Quốc và hàm ý cho Việt Nam (21/8/2019)
Về quan điểm “khoảng trống quyền lực” trong Cách mạng tháng Tám (12/8/2019)
Huế và những đóng góp lớn lao cho Cách mạng (1945 - 1975) (12/8/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 198 | Tất cả: 1,917,929
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp