DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Bàn tròn tháng 8: 70% bài thi lịch sử dưới điểm trung bình: Nguyên nhân và Giải pháp
Tin đăng ngày: 9/9/2019 - Xem: 24
 

 

Upload

Ông Phạm Xuân Cần: Đặt vấn đề

Nhiều năm nay, nhất là 3 năm gần đây (từ năm 2017 - 2019) điểm thi tốt nghiệp phổ thông môn sử rất thấp. Cụ thể: năm 2017, điểm dưới trung bình của toàn quốc gia chiếm 61,9%, trong đó điểm trung bình chỉ có 4,7%, điểm phổ biến nhất là điểm 4; Năm 2018, tỉ lệ dưới trung bình 83,24% và điểm trung bình là 3,79, điểm phổ biến nhất là 3,25 điểm; Năm 2019, tình hình có khả quan hơn nhưng tỉ lệ điểm dưới trung bình vẫn 70.01%, trong đó điểm trung bình toàn môn là 4,3 điểm và điểm phổ biến nhất các bài thi được chấm là 3,75 điểm.

Như vậy trong 3 năm liên tiếp kết quả thi môn Sử luôn xếp cuối bảng trong 9 môn thi trung học phổ thông. Tại sao không phải là những môn khó như toán, lý, hóa, hay ngoại ngữ mà nó lại rơi vào môn sử?

Hôm nay chuyên san Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An tổ chức cuộc tọa đàm này nhằm góp thêm một tiếng nói để lý giải nguyên nhân và đề xuất những giải pháp, góp phần khắc phục tình trạng trên.

Để có cái nhìn khách quan, đa chiều, đa dạng, hôm nay chúng tôi mời đến đây đại diện các thầy giáo, cô giáo dạy sử; đại diện các em học sinh vừa thi môn sử; phụ huynh học sinh; các nhà nghiên cứu lịch sử; đại diện cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục lịch sử…

Một cuộc tọa đàm nhỏ sẽ không đề cập và giải quyết được mọi vấn đề, nhưng chúng ta hi vọng được nghe những ý kiến trao đổi thẳng thắn và trách nhiệm của các thành viên tham dự buổi tọa đàm hôm nay.

 Upload PG.TS. Trần Viết Thụ - Hội Khoa học Lịch sử Nghệ An: Kết quả dạy học môn Sử nói riêng là sản phẩm tổng hợp của nhiều lực lượng giáo dục, giống như 3 đỉnh của tam giác: Gia đình - nhà trường - xã hội

Đây không phải là năm đầu tiên mà từ kỳ thi THPT năm 2016, điểm số môn Lịch sử đã thấp hơn với các môn khác, những nguyên nhân do đâu? Tôi có cảm giác nguyên nhân đó đang giống như quả bóng đá chỗ này sang chỗ khác, khi tại cái này, khi tại cái kia, luẩn quẩn, chưa giải quyết được tận gốc, mà trong đó chủ yếu người ta dồn vào 2 nguyên nhân: do chương trình sách giáo khoa và cách dạy học của thầy và trò.

Theo tôi, để tìm hiểu nguyên nhân thì trước hết phải nhìn nhận nguyên nhân một cách toàn diện hơn, chứ không phải nhìn ở khía cạnh trách nhiệm. Một sản phẩm giáo dục nói chung, môn Sử nói riêng là sản phẩm tổng hợp của nhiều lực lượng giáo dục, giống như 3 đỉnh của tam giác: Gia đình - nhà trường - xã hội. Sản phẩm giáo dục ra đời chính là kết quả của 3 lực lượng tham gia giáo dục này, dĩ nhiên nhà trường là đóng vai trò then chốt quan trọng nhất. Vì thế, điểm Sử thấp không chỉ nhìn ở đỉnh mà theo tôi phải nhìn một cách toàn diện:

Trước hết về phía nhà trường: Trong nhà trường dù không công khai những vẫn có nhận thức môn chính môn phụ, thông qua việc tập trung thời lượng cho môn chính: Toán, Lý, Hóa, Ngoại ngữ… còn những môn như Mỹ thuật, Lịch sử thì mức độ quan tâm cũng ít hơn. Từ nhận thức đó mà những môn phụ điều kiện để dạy như hoạt động trải nghiệm, cơ sở vật chất, phòng chuyên môn, những phương tiện để phục vụ rõ ràng không bằng các môn khác.

Chương trình và sách giáo khoa môn Lịch sử cũng có những hạn chế, quá nặng, trùng lặp dễ nhàm chán, đòi hỏi phải ghi nhớ nhiều. Tiếp nữa, giáo viên dạy môn Lịch sử cũng yêu nghề, nhưng để có những sáng tạo mang tính chất đột phá, đa dạng, hấp dẫn các em còn nhiều hạn chế vì ai cũng chọn quy trình an toàn.

Về phía gia đình: gồm có phụ huynh - học sinh, đây cũng là nguyên nhân do định hướng của các bậc phụ huynh cho rằng học Sử cho biết thôi chứ “không ra cơm áo gạo tiền”. Chỉ nên tập trung học Toán, Lý, Hóa, Tin học, Ngoại ngữ… sau này định hướng nghề nghiệp tìm được việc làm, có thu nhập, địa vị xã hội, từ đó tác động đến thái độ của học sinh đối với môn Lịch sử.

Bản thân học sinh, đa số lựa chọn môn Sử làm điều kiện thi đại học, nên việc học và thi không phải là mục tiêu có kết quả tốt nhất, mà chỉ cần đừng mắc điểm liệt là được.

Về phía xã hội: Câu nói “Dân ta phải biết sử ta” của Chủ tịch Hồ Chí Minh lâu nay được đưa ra mới chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, tuyên truyền, chứ chưa thấy hành động cụ thể, rõ ràng, đặc biệt là đối với các cấp quản lý. Chẳng hạn như chủ trương tích hợp ba môn Lịch sử - Địa lý - Giáo dục công dân thành môn học Công dân với Tổ quốc cách đây mấy năm đã dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ. Tích hợp là đúng quy luật, bởi xu thế phát triển của khoa học hiện đại nhưng tích hợp làm một cách vội vàng, phong trào, thậm chí những người làm tích hợp chưa hiểu được khái niệm đó, họ chỉ mới lắp ghép Sử với Địa và Giáo dục công dân một cách kệch cỡm.

Theo tôi, đã có 3 nguyên nhân thì phải có 3 nhóm giải pháp. Nhóm giải pháp thứ nhất: đó là về phía nhà trường phải đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp, hình thức tổ chức dạy học.

Về phía gia đình, học sinh phải được tuyên truyền rộng rãi tầm quan trọng bộ môn này, môn này không phải phục vụ mục đích trước mắt là kiếm nghề, kiến tiền mà hình thành nên phẩm chất con người Việt nam.

Về phía xã hội: Các cơ quan quản lý cần đưa ra chính sách cụ thể chứng đừng hô hào, ví dụ xét vào các ngành đại học nên đưa tổ hợp môn Sử vào, ví dụ vào công an Toán, Lý, Sử.v.v. khi đó không cần tuyên truyền thì học sinh cũng học và thi đạt điểm cao...

 Upload Th.S Nguyễn Quốc Hồng - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Nghệ An: Môn Lịch sử không chỉ trang bị kiến thức mà còn xây dựng niềm tin, nhân cách, phẩm chất cho học sinh

Vai trò môn Lịch sử trong trường phổ thông một là trang bị kiến thức cho học sinh; hai là xây dựng niềm tin, nhân cách, phẩm chất của học sinh trong quá trình phát triển. Cho nên khi nói đến vấn đề dạy và học môn lịch sử có rất nhiều người quan tâm từ giáo dục, hội khoa học, nhà quản lý, người dân...

Thực trạng về học và thi môn sử không phải bây giờ mà theo tôi biết phải cách đây hàng chục năm đã xảy ra những vấn đề này rồi. Bộc lộ ở điểm thi thấp, tâm lý học sinh không thích học và vấn đề tìm việc làm sau khi học xong. Từ đó nảy sinh quan điểm, định hướng gia đình, của xã hội, đối với học Sử. Theo tôi:

Thứ 1, muốn chuyển biến được chất lượng dạy học môn lịch sử thì phải có sự vào cuộc của cả hệ thống, nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều người chứ để tự chuyển biến sẽ rất khó.

Thứ 2, chương trình sách giáo khoa nặng tính hàn lâm, vị trí môn lịch sử trong nhà trường bị xem nhẹ, phương pháp giảng dạy truyền thống, hiện nay có bổ sung những phương pháp mới tuy nhiên cũng chưa làm được bao nhiêu về cơ sở vật chất, về mặt thông tin, bản đồ, sơ đồ… Một nguyên nhân là áp lực tìm việc làm sau khi ra trường của những học sinh, sinh viên học ngành Lịch sử, từ đó dẫn đến tâm lý chán học và không học môn Lịch sử..

Thứ ba, để cải thiện vấn đề dạy và học sử, theo tồi cần: Phải đưa môn Lịch sử thành môn học bắt buộc và thi như các môn Toán, Văn; Thay đổi phương pháp biên soạn sách giáo khoa; Đổi mới phương pháp dạy học, kết hợp phương pháp dạy truyền thống và phương pháp dạy hiện đại; Thay đổi đánh giá thi cử của học sinh tránh nặng nề, áp lực, tạo tâm lý để học sinh thích học lịch sử, khơi dậy sự hưng phấn của học sinh trong quá trình học.

 Upload Th.S Trần Văn Hữu - Ban Quản lý Di tích Nghệ An: Chú trọng giáo dục lịch sử địa phương cho các em học sinh

Bản thân tôi tuy tốt nghiệp đại học chuyên ngành Hán Nôm, nhưng do tính chất công việc quản lý và nghiên cứu về các di tích thấy rằng những sự kiện lịch sử, những di tích lịch sử địa phương của tỉnh Nghệ An nói riêng, của nước ta nói chung đều rất hay và thú vị.

Kết quả môn Lịch sử tại các kỳ thi THPT các năm vừa qua là một thực trạng đáng buồn. Tôi có xem qua bộ đề thi năm 2018 - 2019, thực ra nó không khó, chứng tỏ do các em không chú trọng. Thứ nữa, tôi thấy có sự phân biệt giữa chuyên ngành xã hội và tự nhiên kể cả trong nhà trường lẫn xã hội dẫn đến cơ hội để tìm việc làm giữa khối tự nhiên và xã hội cũng cách biệt nhau. Ngày xưa học văn - sử - địa, tứ thư ngũ kinh, nam sử bắc sử, nhưng các cụ đều thuộc, theo tôi sở dĩ các cụ nhớ từng chữ, từng dòng bởi khi đó phương tiện thông tin còn hạn chế, bắt buộc các cụ phải học thuộc, ghi nhớ; hai nữa các cụ xưa học được và có ứng dụng được nên việc học Sử hiệu quả hơn.

Hiện nay trong khối di tích của chúng tôi quản lý, có nhiều sự kiện lịch sử chưa được quan tâm, ví dụ ở quê tôi, có địa điểm có vị tướng 3 lần đánh quân Nguyên nhưng bây giờ hỏi những em học sinh trong xã đó thì chẳng ai biết ông ấy là ông nào. Tôi thấy công tác giới thiệu của nhà trường đối với di tích lịch sử địa phương còn rất hạn chế, trong khi đó, từ di tích đến nhà trường chưa đầy 1 km.

Tôi đề xuất hiện nay tỉnh Nghệ An có hơn 2.000 di tích, chia trung bình hầu như các xã đều có di tích, mỗi di tích đó lại là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử. Trong quá trình chúng ta học lịch sử thì có thể tìm hiểu trên địa bàn địa phương mình nó có sự kiện gì diễn ra, gắn với những nhân vật nào, giai đoạn nào của lịch sử,...? Như thế tôi nghĩ sẽ hiệu quả hơn cách dạy học truyền thống đọc, chép .v.v.

 Upload Ông Trần Trung Hiếu - Giáo viên môn Lịch sử, Trường THPT chuyên Phan Bội Châu:Thay đổi cách thi để vừa tiếp cận được nội dung vừa tiếp cận được năng lực học sinh

 Là một giáo viên chuyên sử tôi thấy, sau mỗi kỳ thi thì môn Sử “không bình yên”, xét về góc độ truyền thông, năm có vài chỗ không ổn về đề, năm thì có vài chỗ không ổn với đáp án, năm thì cơn mưa, cơn bão điểm 0 và năm nay là môn đội sổ. Xin chia sẻ rằng tôi không bất ngờ. Bàn về nguyên nhân, thực trạng, giải pháp, theo tôi:

Về nguyên nhân: có 4 nguyên nhân:

Thứ nhất: Xu thế của xã hội chúng ta hiện nay, thích đi theo các ngành khoa học cơ bản, khối kinh tế và quay lưng với môn xã hội trong đó có môn lịch sử;

Thứ hai, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, ít quan tâm môn sử. Chìa khóa mở ra giải pháp đó chính là thượng tầng, Ban Bí thư, Bộ chính trị, phải có nghị quyết riêng về bộ môn Sử để từ đó có sự quan tâm cụ thể;

Thứ ba, về phía học sinh: điểm môn Sử thấp nhưng chúng ta không nên nhìn nhận cực đoan là học trò chán Sử, thậm chí đến giờ học Sử học sinh vẫn thích nhưng học sinh không chọn thi Sử, hai vấn đề này hoàn toàn khác nhau. Học sinh vốn dĩ học để thi. Thế hệ chúng tôi trước đây học cái gì sẽ thi cái đó, còn bây giờ thì thi kiểu gì sẽ học kiểu đó. Đây là kiểu dạy học gọi là “ứng thí”, “đối phó”. Số đông các học sinh nằm trong tỉ lệ 70% dưới điểm trung bình đều chọn môn Lịch sử để thi tốt nghiệp, mà thi tốt nghiệp thì không cần cao chỉ cần 2-3 điểm là đủ, để dành thời gian cho 3 môn thi đại học, đây là kiểu thi thực dụng, không trách học trò được.

Thứ tư, xâu chuỗi 3-4 năm qua về cách thức tổ chức kỳ thi “hai trong một” có thành công không? Thì tôi nghĩ là khó. Có đánh giá được năng lực của học trò không, câu trả lời “khó”, bởi nó không rõ ràng giữa thi tốt nghiệp và đại học. Số lượng học sinh đăng ký thi môn Sử phục vụ cho tốt nghiệp và số lượng học sinh đăng ký thi môn sử phục vụ cho thi đại học nó không rõ ràng. Có những học sinh lúc đầu không có ý định chọn sử làm môn thi đại học, nhưng kết quả thi tốt nghiệp  môn sử cao thì chuyển qua đăng ký vào đại học.

Về giải pháp: Ngoài những giải pháp về đổi mới toàn diện, theo tôi đổi mới quan trọng và cần thiết phải làm nhất đó chính là đổi mới cách thức thi. Nói đổi mới có nhiều cách, đổi mới phương pháp giảng dạy, nội dung chương trình, đánh giá kiểm tra và thi cử thì cái học trò quan tâm nhất là “thi”. Quan trọng là thi bởi thực chất học bây giờ là để thi, cho nên đề ra kiểu gì thì học sinh sẽ học theo kiểu đó. Ra tự luận sẽ học theo kiểu tự luận, ra trắc nghiệm sẽ học theo kiểu trắc nghiệm. Cái đó không trách được học trò.

Nhiều thầy cô sẽ băn khoăn làm thế nào để thay đổi cách thi, để vừa đánh giá được năng lực, vừa phân hóa được học sinh khá, giỏi vào đại học, vừa giúp học sinh tiếp cận được nội dung? Bởi suy cho cùng học sinh học 12 năm thì cuộc thi là thành quả cuối cùng để đánh giá kết quả học tập, thậm chí đánh giá luôn năng lực của cả thầy cô.

Hi vọng môn Lịch sử sẽ được đánh giá đúng vị thế của nó trong tương quan các môn học trong trường phổ thông.

 Upload Bà Kim Hoa - Giáo viên dạy môn Lịch sử trường THPT Lê Viết Thuật: Giáo viên đổi mới phương pháp dạy nhưng cơ sở vật chất không đồng bộ nên rất khó thực hiện

Dưới góc độ là giáo viên dạy Lịch sử, việc học sinh đạt điểm thấp trong môn thì tôi thấy trách nhiệm của giáo viên dạy sử là chiếm 50%.

Trong những năm gần đây, phương pháp giảng dạy môn Lịch sử của giáo viên đã có sự đổi mới, tuy nhiên không phải giáo viên nào cũng đuổi kịp phương pháp mới đó. Bên cạnh đó việc đổi mới phương pháp dạy còn phải liên quan đến cơ sở vật chất, giáo án soạn, giảng dạy, ngoại khóa theo phương pháp hiện đại đều cần cần có cơ sở vật chất đồng bộ. Trong khi đó cơ sở vật chất chưa đáp ứng được hầu hết các tiết dạy, chỉ mới chủ yếu phục vụ ở những giờ dạy thao giảng, thi giáo viên dạy giỏi, còn trong những giờ dạy lên lớp bình thường thì mới đổi mới ở cách tổ chức dạy học, chứ chưa đổi mới ở việc đưa công nghệ thông tin vào giảng dạy, mà nếu có công nghệ vào công tác giảng dạy lịch sử thì nó sẽ hấp dẫn hơn rất nhiều. Do đó việc đổi mới phương pháp dạy hiện đại của các thầy cô cũng rất nhiều khó khăn.

Do đó, muốn giáo viên đổi mới phương pháp dạy thì cần có sự hỗ trợ về cơ sở vật chất, trang thiết bị đồng bộ.

Ngoài nguyên nhân trên thì vẫn tồn tại những nguyên nhân khác như: một số giáo viên ngại đổi mới; mục đích thi của học sinh cũng gây tâm lý không cần học  sử; ma trận đề thi môn sử khá nhiều thông tin bao quát kiến thức từ lớp 11, lớp 12 với 33 bài học. Đây là khối lượng kiến thức khá lớn, nếu chỉ để cho học sinh thi tốt nghiệp thì quả thật không thể nào tạo được động cơ học của học sinh.

 Upload Học sinh Trần Thị Nhật Thanh - Trường THPT Chuyên Phan Bội Châu: Vấn đề quan trọng nhất đó là tâm lý của học sinh, khi xác định đây là môn học giúp ích cho bản thân trong tương lai lẫn cả vấn đề tư duy trong cuộc sống, trong lựa chọn nghề của bản thân thì việc học môn sử là điều đương nhiên

Thực ra ban đầu việc lựa chọn học chuyên về Lịch sử không phải là lựa chọn đầu tiên của em, tuy nhiên khi bước vào học thì với cách dạy của giáo viên dạy sử đã thu hút và gây hứng thú cho em đối với bộ môn này.

Với các bạn cùng trang lứa với em thì có nhiều bạn không thích học môn Lịch sử, nguyên nhân đầu tiên đó là vấn đề về tâm lý của việc học. Các bạn cho môn Lịch sử là môn phụ nên chỉ chú trọng vào việc học các môn chính như Toán, Văn, Ngoại ngữ; Một nguyên nhân nữa là khi nói đến môn Lịch sử, học sinh cứ nghĩ đến các sự kiện, các mốc thời gian, đòi hỏi cần phải nhớ chính xác, cụ thể dẫn đến tâm lý học sinh sợ phải học môn học này, từ đó dẫn đến thái độ bất hợp tác và ngại học.

Bên cạnh đó nó còn có sự tác động của tâm lý chung của xã hội, không coi trọng bộ môn này như các môn học khác. Khi chọn ngành thi thì thực tế có rất ít ngành đưa môn Lịch sử là môn thi chính. Những ngành có khối C như ngành Đông Phương học thì chỉ tuyển thẳng học sinh giỏi quốc gia môn Địa lý chứ không lấy môn Lịch sử; những ngành như quản trị khách sạn, lữ hành thì hiện nay không tuyển học sinh khối C nữa mà thay đó là lấy học sinh khối A, khối D... Nói như vậy, để thấy ngành học có môn Lịch sử hiện nay đang bị thu hẹp lại và như vậy sẽ không đảm bảo đầu ra cho học sinh nếu lựa chọn học bộ môn này để thi đại học.

Một nguyên nhân nữa theo em khiến cho điểm thi môn Lịch sử thấp, đó là cách học hiện nay của học sinh chúng em về môn Lịch sử thường chủ yếu là học thuộc lòng, mà không hiểu được thực chất vấn đề, khiến việc học sử trở nên khó khăn, nặng nề hơn.

Ở đây em chỉ xin chia sẻ cách học về bộ môn Lịch sử theo kinh nghiệm cá nhân trong quá trình theo học 3 năm ở trường THPT. Theo em vấn đề quan trọng nhất đó là tâm lý của học sinh, khi xác định đây là môn học giúp ích cho bản thân trong tương lai lẫn cả vấn đề tư duy trong cuộc sống, trong lựa chọn nghề của bản thân thì việc học môn Lịch sử là điều đương nhiên. Hai nữa là phương pháp học môn Lịch sử, không chỉ học thuộc kiến thức mà cần phải học theo sơ đồ tư duy, học theo công thức như học toán; cùng với đó cần xem thêm những bộ phim tư liệu lịch sử, xem tranh ảnh để kích thích được trí nhớ, giúp hiểu được bối cảnh lịch sử, những sự kiện lịch sử,…

Bên cạnh đó, phương pháp dạy của giáo viên cũng rất quan trọng, như trong các tiết học sử của chúng em, giáo viên thường xuyên cho học sinh thuyết trình, tổ chức tranh luận để giúp học sinh hiểu rõ vấn đề, từ đó giúp học sinh dễ nhớ, nhớ sâu hơn và có hứng thú với việc học Lịch sử hơn.

 Upload Phụ huynh Trần Quang Hiển - Huyện Yên Thành, Nghệ An: Phụ huynh luôn quan niệm: thi thế nào thì học như thế, học để thi đã, còn học để biết để hiểu, để giáo dục truyền thống, tự hào dân tộc là vấn đề được đặt sau

Với tư cách là phụ huynh có con học THPT, tôi thấy rất ít gia đình đầu tư cho con học môn Lịch sử. Phụ huynh luôn quan niệm: thi thế nào thì học như thế, học để thi đã, còn học để biết để hiểu, để giáo dục truyền thống, tự hào dân tộc là vấn đề được đặt sau. Cho nên chỉ có học sinh nào thi vào đại học có tổ hợp xét tuyển có môn Lịch sử thì mới thực sự đầu tư để học môn này.

Về phía gia đình, theo tôi, chắc chắn mỗi học sinh dù ít hay nhiều đều có sự tác động của gia đình. Với học sinh cấp 1, khi việc học chưa thật áp lực nếu gia đình cho các cháu đọc một số cuốn sách lịch sử thì có thể các cháu sẽ có thời gian đọc hiểu hơn, tuy sau này không phải cháu nào cũng đi theo khối C nhưng sẽ ít nhất sẽ có sự đam mê tìm hiểu về lịch sử dân tộc nói chung.

Thực tế hiện nay tôi thấy những bộ phim về lịch sử Việt Nam rất ít, thay vào đó là những bộ phim về lịch sử Trung Quốc lại khá nhiều. Rồi sách viết về sử nước ta để cho công chúng đọc cũng không nhiều. Theo tôi nhà nước cần giành một phần kinh phí để tái bản những bộ sách sử cũ, từ đó phát về các nhà trường, đến tận các lớp học. Những cuốn sách sử này ban đầu sẽ yêu cầu học sinh phải đọc, ngầm dần và sẽ từ từ tạo được niềm hứng thú học sử cho học sinh. Có như vậy sẽ phần nào giảm bớt tình trạng chán học sử của học sinh đang diễn ra hiện nay.

 Upload Thầy Phan Trọng Đông - Hiệu trưởng Trường THPT Diễn Châu 3: Cần làm cho học sinh phải học sử; có cơ hội học sử và thích học sử

Theo tôi hiện nay về chủ trương, đường lối, chính sách chung yêu cầu các trường phải thực hiện, đó là điều không thể thay đổi, cho nên chúng ta không nên bàn về những cái không thể thay đổi.

Hiện nay đang có xu hướng chung là: Thi cái gì thì học cái đó, đây là tư duy chung cho cả học sinh lẫn phụ huynh. Môn học nào giúp ích cho tương lai, cho công việc sau này của con em mình thì phụ huynh cho con mình học môn đó, vì thế việc rất ít học sinh lựa chọn học môn sử là điều đương nhiên.

Theo tôi trước hết cần phải làm cho học sinh phải học môn sử, từ chủ trương, từ chính sách đến cơ chế quản lý, thậm chí cơ chế quản lý của giáo viên làm thế nào để học sinh phải học. Tiếp đến là tạo cơ hội học cho học sinh được tiếp cận, trải nghiệm với các sự kiện lịch sử địa phương. Cơ hội ở đây là về mặt thời gian, kinh phí, cơ sở vật chất,... để các em có thể tham gia trải nghiệm thực tế. Ngoài ra, những tư liệu về các sự kiện lịch sử như phim ảnh, sách viết về lịch sử còn khá ít, trong khi ở trong nhà trường rất muốn có những kho tư liệu này để làm tư liệu dạy học cho học sinh. Vấn đề thứ ba là làm cho học sinh thích học sử. Điều này phụ thuộc hoàn toàn vào phương pháp giảng dạy của mỗi giáo viên. Theo tôi nếu khắc phục được ba vấn đề trên thì chắc chắn môn sử sẽ đạt được kết quả tốt hơn.

Một điều nữa tôi muốn nói ở đây là nếu chỉ ngành giáo dục vào cuộc, các giáo viên vào cuộc không thôi thì không có kết quả. Giáo viên có tâm huyết, có truyền lửa đam mê học sử cho học sinh thì nó cũng chỉ đến với một bộ phận rất nhỏ học sinh, còn đại trà chung cho toàn học sinh thì rất khó; quản lý có áp đặt thì cũng áp đặt được một số đối tượng không thể áp đặt toàn bộ, vì nó mang tính chất của xã hội. Nghệ An có một nền lịch sử văn hóa rất đa dạng phong phú, tuy nhiên thực tế của những kỳ thi lịch sử lại không được đưa vào, vì vậy việc các trường phổ thông tại Nghệ An không đầu tư vào việc dạy lịch sử địa phương là điều đương nhiên. Bởi đầu tư học để làm gì khi nó không nằm trong chương trình học và thi của học sinh, và đánh giá chất lượng của các trường, đánh giá năng lực của học sinh lại nằm ở kết quả thi. Đây là một vấn đề khó trong công tác quản lý, giảng dạy và học tập môn lịch sử ở trường PTTH hiện nay.

Tôi có quan điểm “việc ai người ấy làm”, thi tốt nghiệp để cho các trường THPT thực hiện, tuyển sinh đại học, cao đẳng, học nghề thì để cho các đại học, trường cao đẳng, trường dạy nghề làm, họ sẽ đánh giá đúng và trả lại đúng thực chất của việc học, việc thi cử. Lúc đó hiệu quả của các môn học mới đạt được tối ưu nhất.

 Upload Bà Nguyễn Thị Thanh Thủy - Chuyên viên môn Lịch sử, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An: Giữa cách thi, làm thi và giảng dạy hiện nay chưa tạo được sự hỗ trợ lẫn nhau

Hiện đang có 2 chương trình giáo dục môn Lịch sử có tính pháp quy: chương trình hiện hành theo quyết định 16/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo và một chương trình vừa được thông qua.

Đối với chương trình hiện hành đã được xây dựng cách đây hơn 20 năm, với quan điểm xây dựng lúc đó là nặng về nội dung cung cấp về kiến thức, phù hợp với thời điểm năm 2006. Theo quy luật thông thường thì từ 10-15 năm phải thay chương trình. Trong chương trình vừa mới xây dựng năm 2018 thì xác định cái chuẩn, mục đích chuẩn bắt đầu mới xây dựng đến sách giáo khoa, đến kiến thức, trong khi đó chương trình hiện hành thì ngược lại dẫn đến sự quá tải về nội dung.

Tuy nhiên, chương trình mới chưa được áp dụng rộng rãi, chương trình cũ tiếp tục giảng dạy đã khiến cho vấn đề giảng dạy của giáo viên khá vất vả: phải chịu áp lực trong việc cần dạy đủ, dạy kịp chương trình phân phối, khiến giáo viên không thể mạnh dạn thay đổi phương pháp dạy vì họ phải dạy theo chuẩn của sách giáo khoa viết, theo đúng đánh giá của nhà trường, của cơ quan quản lý.

Hiện nay giáo viên đang chịu tác động của nhiều yếu tố mà khiến họ vẫn chưa đổi mới được như: chương trình của sách giáo khoa là một yếu tố; thứ hai là điều kiện để tổ chức dạy học. Theo quy định của Bộ thì có một số môn học có phòng học riêng, đây là quy định cứng nhưng trong các môn học xã hội sự đầu tư tùy thuộc vào điều kiện của từng trường, cộng với tâm lý của công tác quản lý của nhà trường thì những bộ môn xã hội sẽ khó có được sự quan tâm ngang với các bộ môn khác như Toán, Ngoại ngữ,… Khi cơ sở vật chất không có để phục vụ cho việc dạy của giáo viên thì sẽ làm giảm đi sự hứng thú, mong muốn đổi mới trong phương pháp giảng dạy của giáo viên.

Kỳ thi THPT quốc gia hoàn toàn sử dụng thi trắc nghiệm 100% đối với môn Lịch sử. Ưu điểm của hình thức thi này là lượng kiến thức rộng hơn hình thức tự luận, có tính khách quan, tuy nhiên nó có hạn chế trong đánh giá năng lực của học sinh.

Để khắc phục tình trạng trên, theo tôi:

Đối với cấp quản lý (cấp phòng, nhà trường), trách nhiệm của Sở và phòng GD cần chỉ đạo cụ thể hơn trong việc đổi mới cách dạy và học của học sinh với bộ môn Lịch sử, trong đó có cả cách ra đề để đánh giá các em trong các tiết dạy Lịch sử.

Về phía nhà trường, yêu cầu học sinh phải học môn Lịch sử. Cần có công tác giáo dục và tuyên truyền việc học Sử hiện nay trong nhà trường, muốn vậy cần có hai đối tượng cùng đồng hành là nhà trường và phụ huynh.

Về công tác phối kết hợp giữa các cơ quan ban ngành liên quan, phía ngành giáo dục chúng tôi sẽ chịu trách nhiệm chỉ đạo cụ thể; đối với các sở ban ngành khác, theo tôi thấy việc dạy học Sử không chỉ dừng lại trong nhà trường, mà cần có sự phối hợp với các sở ban ngành khác như: Ban Quản lý Di tích, Bảo tàng Xô viết,… Đặc biệt là sự quan tâm của tỉnh trong việc cung cấp việc dạy học Sử dưới dạng băng hình, cụ thể là các di tích, các bảo tàng. Việc đưa học sinh đến học tại các di tích là chủ trương đúng của Sở Giáo dục và Đào tạo nhưng việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn, như kinh phí đi lại, thời gian tổ chức,… Vì vậy thay cho việc đó trước mắt chúng ta có thể cung cấp thông tin, hình ảnh các di tích cho giáo viên tổ chức trình chiếu ngay trong lớp học. Có như vậy mới góp thêm phần nào trong đổi mới phương pháp dạy và học môn Lịch sử, tạo hứng thú cho học sinh.

 Upload Kết luận của ông Phạm Xuân Cần: Cần tạo cảm hứng Lịch sử cho học sinh

Cuộc tọa đàm hôm nay có rất nhiều ý kiến sâu sắc, với cách tiếp cận khá toàn diện, đa chiều từ nhiều góc độ khác nhau: nhà nghiên cứu, nhà giáo, nhà quản lý, học sinh, phụ huynh. Qua đó có thể thấy rằng nguyên nhân dẫn đến tình trạng điểm thi môn Lịch sử quá thấp trong nhiều năm liền do nhiều phía: từ chương trình, nội dung cho đến cách tổ chức dạy học, người dạy, trang thiết bị, sự quan tâm của các cơ quan quản lý nhà nước đối với bộ môn này,... Đặc biệt nó liên quan đến động cơ học tập, tâm thế học tập của học sinh, sự tác động của phụ huynh,... vì môn Lịch sử không nằm trong chủ lưu của việc đào tạo nghề nên đa phần học sinh học để thi, “qua xà” là được, không cần điểm cao, càng chưa đặt mục tiêu học Sử để hình thành, rèn luyện nhân cách.

Về giải pháp, có thể thấy rõ phương pháp, cách tiếp cận hiện nay thiếu đồng bộ, ví dụ: giáo viên muốn sáng tạo nhưng gặp phải sự ràng buộc của công tác quản lý nhà nước, gặp khó khăn trong công tác đánh giá thi cử cho nên việc điều chỉnh nội dung, phương pháp của giáo viên lại không đồng bộ với cách thi, cách đánh giá,...

Do đó, chúng ta cần có cách tiếp cận toàn diện, đồng bộ, từ việc đổi mới quan điểm về môn Lịch sử, đến phương pháp giảng dạy. Phải chuyển từ cách tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực, chuyển một cách đồng bộ từ mục tiêu, nội dung chương trình, hình thức tổ chức dạy học, phương pháp dạy học, đặc biệt là phương pháp thi cử.

Nếu không đổi mới đồng bộ thì rõ ràng sẽ không giải quyết được vấn đề, tuy nhiên trong khuôn khổ của buổi toạn đàm ở cấp độ địa phương thì chúng ta không thể giải quyết được mọi vấn đề. Việc chúng ta cần hướng đến hôm nay là làm thế nào để việc dạy và học môn Lịch sử ở trong trường phổ thông đạt được kết quả tốt, trong đó cố gắng giải quyết 3 yếu tố, như thầy Phan Trọng Đông, Hiệu trưởng THPT Diễn Châu 3 đã nói ở trên. Nhưng, theo tôi cần phải đảo ngược trình tự ba yếu tố đó lần lượt là: Làm cho học sinh thích học lịch sử, sau đó tạo cơ hội cho các em học sử và thứ ba là buộc các em phải học sử.

Để thực hiện 3 yếu tố này cần đổi mới ngay việc xác định mục tiêu dạy học và cách tổ chức dạy học trong từng bài học cụ thể. Khi biên soạn sách giáo khoa môn Lịch sử, hầu các nhà viết sách chỉ chú trọng nhồi nhét kiến thức, mà hầu như không quan tâm đến mục tiêu tạo hứng thú cho học sinh. Trong khi chưa thay đổi được chương trình, người giáo viên vẫn phải đặt mục tiêu, thậm chí đề cao mục tiêu tạo hứng thú cho học sinh khi học sử. Cần thiết phải đặt mục tiêu tạo cảm hứng lịch sử cho học sinh ngang hoặc cao hơn mục tiêu trang bị kiến thức. Vì, khi đã có cảm hứng lịch sử, học sinh sẽ chủ động tìm đến kiến thức, không chỉ khi học, mà còn lâu dài về sau. Tuy khó khăn, chúng ta vẫn có thể cho học sinh đi thực tế, tham gia trải nghiệm, tìm hiểu những việc gần gũi với mình, nhất là các nhân vật, sự kiện trong lịch sử địa phương mình sinh sống. Từ đó sẽ tạo hứng thú học lịch sử cho học sinh. Từ hứng thú đó các em sẽ tự giác tìm hiểu những vấn đề khác của lịch sử. Tại sao từ những năm 20 của thế kỷ trước, khó khăn gấp vạn lần, thầy trò trường Quốc học Vinh vẫn có thể đi tham quan, học tập tại các di tích lịch sử ở Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An? Thậm chí khi đó thầy Le Braton đã đưa học sinh Quốc học Vinh lên tận bia Ma Nhai ở huyện Con Cuông, một địa điểm mà ngay cả bây giờ thầy sử và trò học sử ta cũng rất ít biết đến! Thầy còn giao cho các trò tìm hiểu và viết về các di tích lịch sử ở quê hương mình, dòng họ mình. Từ những tư liệu đó, ông đã viết nên cuốn khảo cứu lịch sử - văn hóa trứ danh “An Tĩnh cổ lục”. Trong cuốn sách này có hàng trăm bức ảnh cho thấy thầy trò Quốc học Vinh khi đó đã đi đến hầu hết các di tích lịch sử - văn hóa quan trọng ở xứ Nghệ. Nếu các trường, các thầy cô giáo cứ sợ chương trình bắt buộc, cứ chạy theo “thi gì, học nấy”, cứ lo không đủ cơ sở vật chất rồi chỉ biết dạy và dạy, đọc và chép, thì sẽ giết chết hứng thú học sử của học sinh, giết chết cảm hứng lịch sử của học sinh ngay từ khi chưa học. Cộng hưởng với đó là dư luận xã hội nữa thì tình trạng học sinh chán sử, sợ sử, thậm chí ghét sử là điều đương nhiên.

Tôi đồng ý với quan điểm của thầy Phan Trọng Đông “việc ai người ấy làm”. Trong lúc đề xuất những thay đổi ở tầm cao, vĩ mô như thầy Hiếu nói, thì hôm nay, ngay trên lớp học phải làm cho học sinh hứng thú với bài sử của thầy. Học sinh không hứng thú, trước hết là lỗi của thầy. Cách quản lý, cách đánh giá thầy cũng phải đổi mới theo hướng khuyến khích thầy cô sáng tạo, chứ không phải buộc các thầy không được vượt ra khỏi khung khổ giáo điều.

Tóm lại, giải pháp tối ưu, gần gũi, cụ thể nhất hiện nay đó là làm thế nào tạo cảm hứng Lịnh sử cho học sinh. Đó là chìa khóa để giải quyết vấn đề chất lượng môn sử bên cạnh các “chìa khóa” vĩ mô khác.

TÒA SOẠN

 

Diễn đàn khác:
Nhìn lại 5 năm thực hiện Đề án tái cơ cấu lại ngành nông nghiệp ở Nghệ An (12/9/2019)
Phải chăng hoạt động của vị trạng nguyên người Nghệ đã để lại dấu ấn trong câu thơ của đức vua Trần Nhân Tông? (12/9/2019)
Tái cơ cấu ngành lâm nghiệp, sự cần thiết thành lập khu dữ trữ tự nhiên Puxailaileng miền Tây Nghệ An (12/9/2019)
Bàn tròn tháng 8: 70% bài thi lịch sử dưới điểm trung bình: Nguyên nhân và Giải pháp (9/9/2019)
Vai trò của Bảo tàng trong giáo dục lịch sử đối với học sinh phổ thông (9/9/2019)
Bác Hồ đã dạy "Dân ta phải biết sử ta" (9/9/2019)
Việt Nam trong cục diện kinh tế thế giới (21/8/2019)
Báo chí và mạng xã hội - Cạnh tranh hay hợp lực? (9/7/2019)
Nho giáo và chữ Lễ có ‘trói buộc con người’ không? (27/6/2019)
Đã đến lúc phải đổi mới trong nghiên cứu KHXH&NV (27/6/2019)
“Vai trò của báo chí trong truyền thông về chuẩn mực văn hoá ứng xử”: Ở góc độ này, báo chí làm còn yếu (18/6/2019)
Lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (3/6/2019)
Chủ tịch Hồ Chí Minh với ông Ngô Đình Diệm (3/6/2019)
Góp phần đính chính về năm sinh và năm mất của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (21/5/2019)
Xây dựng chính quyền cấp xã dưới góc độ đội ngũ những người làm việc (21/5/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 100 | Tất cả: 1,832,120
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp