KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Bảo tồn làng cổ Khánh Sơn gắn với phát triển du lịch cộng đồng - Một vài suy nghĩ
Tin đăng ngày: 9/7/2019 - Xem: 67
 

 Nguyễn Trọng Cường

Ngày 4/1/2019, Thủ tướng chính phủ đã ban hành Quyết định số 17/QĐ-TTg về việc Phê duyệt Đề án thí điểm “ Xây dựng huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An trở thành huyện nông thôn mới kiểu mẫu theo hướng phát triển văn hóa gắn với du lịch, giai đoạn 2018 - 2025”. Kèm theo Quyết định là danh mục các chương trình/ dự án trọng điểm ưu tiên đầu tiên trong giai đoạn 2018 - 2020. Trong đó xây dựng các mô hình du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm,…gắn với du lịch cộng đồng thuộc danh mục trọng điểm ưu tiên đầu tiên. Để tạo nên sự khác biệt riêng có của huyện Nam Đàn cần phải dựa trên cơ sở bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống và làng cổ Khánh Sơn là một di sản còn tồn tại, bảo tồn làng cổ Khánh Sơn gắn với xây dựng đời sống văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng là việc làm cần thiết.

Từ xa xưa, làng Khánh Sơn có một tên gọi khác là làng Hoành Sơn, không chỉ với bề dày lịch sử hàng trăm năm và quá trình  phát triển liên tục, làng  Khánh Sơn còn được biết đến là vùng đất khoa bảng, sỹ tử làng Hoành Sơn đã đóng góp vào sự nghiệp khoa bảng xứ Nghệ với hàng chục vị Tú tài, Cử nhân, Phó bảng, Song nguyên Hoàng giáp, Thám hoa... cùng với 12 dòng họ, trong đó họ Nguyễn và họ Đặng là những dòng họ đã góp công lớn trong công cuộc mở mang làng Khánh Sơn.

Làng Khánh Sơn được bao quanh bởi dòng sông Lam uốn khúc quanh co từ phía Tây sang Đông. Sông Lam uốn khúc lượn lờ bồi đắp nên vùng đất rộng lớn hai bên bờ sông. Dọc theo hai bờ Nam Bắc của dòng sông Lam chảy gần Khánh Sơn có những bờ đê, những con đường và có rất nhiều ngôi làng được hình thành hai bên những con đường đó. Làng Khánh Sơn thuộc địa phận huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, có tổng diện tích tự nhiện 3.066 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm khoảng 596 ha, diện tích ao hồ khoảng 10,3 ha và đất thổ nhưỡng 95,9 ha. Hiện nay làng Khánh Sơn chia ra Khánh Sơn 1 gồm 12 xóm và Khánh Sơn 2 gồm 17 xóm. Khánh Sơn cách trung tâm  thành phố Vinh 18 km về phía Tây Nam, cách Di tích quốc gia đặc biệt Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Kim Liên (nơi hàng năm đón 1,8 đến 2 triệu lượt khách tham quan) 15km về phía Nam, có làng nghề truyền thống như nghề mộc, trồng dâu nuôi tằm, các câu lạc bộ dân ca ví giặm… Ngoài trục đường chính nằm bên ven sông Lam và nhiều nhánh nhỏ rẽ vào các hướng gọi là thôn, xóm cùng với hệ thống di tích đình, đền, chùa, văn chỉ có niên đại xây dựng hàng trăm năm rất đỗi thân thương, làng Khánh Sơn còn hội đủ các loại hình di tích được xếp hạng như Lịch sử kiến trúc nghệ thuât (Di tích cấp Quốc gia đặc biệt đình Hoành Sơn); lịch sử - văn hóa (Nhà thờ họ Nguyễn Thiện và Mộ Tiến sỹ Nguyễn Thiện Chương; Nhà thờ Tiến sỹ Nguyễn Đức Đạt; Văn chỉ Hoành Sơn…).

Từ những đặc điểm nêu trên đã hội tụ nhiều yếu tố để Khánh Sơn phát triển du lịch cộng đồng với thế mạnh riêng có. Năm 2016 làng Khánh Sơn được chọn là 1 trong 6 địa điểm để bảo tồn ở Việt Nam do  Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) và Viện nghiên cứu Văn hóa Quốc tế Nhật Bản thuộc Trường Đại học Nữ Chiêu Hòa (SHOWA) thực hiện. Thời gian qua, Viện nghiên cứu Văn hóa Quốc tế Nhật Bản (Tổ chức này đã thành công trong việc nghiên cứu bảo tồn di sản đô thị cổ, làng cổ gắn với phát triển du lịch cộng đồng, nông thôn tại làng cổ Đường Lâm, phố cổ Hội An, làng cổ Phước Tích, làng cổ Cái Bè) đã phối hợp với các cơ quan ban, ngành tỉnh Nghệ An và chính quyền huyện Nam Đàn, đồng thời cử nhiều chuyên gia, tình nguyện viên đến làng Khánh Sơn để điều tra tổng thể, khảo sát riêng từng ngôi nhà, tìm hiểu về tình trạng sử dụng, ý thức sinh hoạt; khảo sát cảnh quan môi trường, đo vẽ, chụp hình, xuất bản ấn phẩm, điều tra tiềm năng phát triển du lịch. Trực tiếp đưa người dân và lãnh đạo chính quyền địa phương đi khảo sát thực tế tại làng cổ Phước Tích (Thừa Thiên Huế), làng cổ Cái Bè (Tiền Giang). Trong năm 2018, nhân dịp kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản, những ngày văn hóa Nhật Bản tại Quảng Nam và Giao lưu văn hóa Hội An - Nhật Bản lần thứ 16, lãnh đạo chính quyền xã Khánh Sơn đã tham dự buổi tọa đàm “Những vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn di sản: Đô thị cổ - Làng cổ Việt Nam” do Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) và Viện nghiên cứu Văn hóa Quốc tế Nhật Bản tổ chức.

Kết quả bước đầu nghiên cứu cho thấy, trong phạm vi thực hiện điều tra xóm 2,3,4 của Khánh Sơn 2, trên địa bàn có tất cả 190 ngôi nhà, số ngôi nhà cổ có tuổi đời trên 100 năm tương đối nhiều, lưu giữ được những đặc trưng  riêng của hình thái làng xã nông thôn. Dù trải qua thời gian tồn tại với những biến cố của lịch sử và thiên tai khắc nghiệt nhưng các ngôi nhà tại đây vẫn giữ được nhiều giá trị kiến trúc cổ xưa truyền thống của người Việt, mang sắc thái làng quê Bắc bộ. Phần lớn các ngôi nhà ở đây được xây trên mảnh đất hình vuông, về cơ bản bên trong khuôn viên được thiết kế như sau; Nhà chính nằm ở phần trung tâm hoặc ở góc vườn, ngoài nhà chính còn có các công trình phụ trợ  như nhà bếp, nhà kho, nhà vệ sinh…Trước ngôi nhà chính là khoảng sân rộng và nhà phụ có kết cấu hình chữ (L), những công trình phụ trợ khác thường được thiết kế sao cho ôm trọn khoảng sân.

Upload

GĐ Viện Nghiên cứu Văn hóa Quốc tế Nhật Bản tại một ngôi nhà cổ ở Khánh Sơn

Tuy nhiên, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản làng cổ Khánh Sơn đối mặt với không ít khó khăn do tác động của yếu tố tự nhiên và xã hội, các ngôi nhà được sử dụng bằng vật liệu gỗ, khí hậu nhiệt đới, mối mọt ẩm mốc, lũ lụt, vấn đề biến đổi khí hậu, các ngôi nhà biến đổi chức năng, thay đổi chủ sở hữu, nhu cầu cải tạo không gian, áp lực gia tăng mật độ dân số, ý thức của cộng đồng trong việc tham gia bảo tồn “di sản sống” làng cổ Khánh Sơn… đặc biệt là Dự án Đa dạng hóa sinh kế dựa vào du lịch di sản ở các bản làng nông, ngư nghiệp kết thúc. Vì vậy công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trên địa bàn làng cổ Khánh Sơn đặt ra nhiều thách thức, cần phải giải quyết bài toán mâu thuẫn làm thế nào để cân bằng giữa bảo tồn và phát triển khi hệ thống văn bản pháp quy, cơ chế chính sách còn nhiều tồn tại và chưa phù hợp với thực tiễn.

Upload

Bên trong một ngôi nhà cổ ở làng Khánh Sơn (nguồn: Báo Nghệ An)

Để bảo tồn làng cổ Khánh Sơn, gắn với phát triển du lịch cộng đồng cần sự quan tâm và ủng hộ của chính quyền địa phương, người dân sở tại, sự giúp đỡ của các chuyên gia trong và ngoài nước mới có thể phục vụ cho công tác quản lý, bảo tồn và phát huy di sản trên địa bàn. Trước mắt, trong phạm vi thực hiện điều tra có tất cả 190 ngôi nhà, chúng ta cần đánh giá, phân loại có thể nhà loại 1, loại 2 từ đó  xác định hướng ưu tiên bảo tồn, đồng thời khoanh vùng khu vực bảo tồn để có các chính sách, biện pháp đầu tư theo từng giai đoạn và hướng đến việc lập hồ sơ xếp hạng làng cổ Khánh Sơn là di tích. Muốn thực hiện điều đó các cấp chính quyền địa phương cần chủ động với các ngành chức năng và sự ủng hộ, đồng thuận của người dân nên ban hành quy chế dựa trên những quy ước, hương ước cộng đồng công khai  để người dân cùng tham gia về sáng tạo, thiết lập sản phẩm, tham gia về đầu tư, tài trợ, quảng bá làm phong phú thêm chất lượng hoạt động, phòng chống rủi ro theo nhiều hướng, gia tăng tính minh bạch và làm cơ sở để thực hiện. Đồng thời cần phân cấp quản lý cụ thể, đảm bảo quan điểm nguyên tắc và  hài hòa phù hợp với điều kiện thực tế, bởi tính chất của “di sản sống” khác với công trình tín ngưỡng, tôn giáo. Tuy nhiên, trong công tác phân cấp không thể tách rời với vai trò của chính quyền địa phương, chính quyền địa phương như một người “nhạc trưởng” cùng tham gia, khởi xướng, kiến tạo để thúc đẩy việc bảo tồn và phát triển như một cứu cách cho chính mình, thời gian qua tại Khánh Sơn đã làm tương đối tốt điều này. Tất cả các hoạt động của việc bảo tồn làng cổ thường thành công khi có các chuyên gia lành nghề tác động, dù bất cứ nơi nào trên thế giới, vai trò của các chuyên gia đều mang tính chất quyết định, sự tham gia của các chuyên gia là một yếu tố tiên quyết, bắt buộc để đảm bảo cho dự án thành công. Tại làng cổ Khánh Sơn, với sự hỗ trợ của các chuyên gia Nhật Bản, trực tiếp là Giáo sư Hiromichi Tomoda - Giám đốc Viện nghiên cứu Văn hóa quốc tế (Trường Đại học SHOWA) đã “thổi hồn” để bước đầu thay đổi về thói quen, nhận thức của người dân nơi đây trong việc bảo tồn ngôi nhà của chính mình, cần chuyên hóa niềm tin của các chuyên gia với phương thức bảo tồn tích cực, và trên hết để niềm tin này trở thành một khối thống nhất, trở thành một động lực để thúc đẩy phát triển. Đồng thời chia sẻ lợi ích của người dân về mặt tinh thần và vật chất, hay nói chính xác hơn là cơ chế hỗ trợ để tạo ra không gian làng cổ Khánh Sơn với các hình thức sở hữu nhà nước, tập thể và tư nhân đan xen để tồn tại hướng đến mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển du lịch cộng đồng.

Tháng 8/2018, đoàn sinh viên Trường Đại học Việt - Nhật lần đầu tiên đến Khánh Sơn: các vị khách du lịch cho biết ý kiến và cảm nhận về hoạt động du lịch tại làng Khánh Sơn như nơi đây vẫn lưu giữ nét truyền thống của làng nông nghiệp Việt Nam, nhiều giá trị truyền thống đặc sắc nhà cổ, khối kiến trúc đình, đền, chùa, văn miếu, hệ thống từ đường với giá trị tinh thần lễ hội, nghề thủ công truyền thống, người dân tích cực tiếp xúc và hướng dẫn khách du lịch. Bên cạnh đó còn một số hạn chế như vệ sinh môi trường, hạ tầng cơ sở và nguồn nhân lực phát triển du lịch cộng đồng. Từ các ý kiến của đoàn sinh viên điều tra việc bảo tồn các giá trị truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Khánh Sơn là cần thiết. Như một lời chia sẻ đầy tâm huyết của Giáo sư Hiromichi Tomoda - Giám đốc Viện nghiên cứu Văn hóa Quốc tế Nhật Bản - người đã thời gian hơn 4 năm và các cộng sự đến nghiên cứu, khảo sát tại làng cổ Khánh Sơn: “Hiện nay có 4 đô thị cổ, làng cổ được công nhận đó là Cái Bè, Hội An, Phước Tích, Đường Lâm và đang bảo tồn phát huy có hiệu quả vì vậy Khánh Sơn cần phải nỗ lực hơn nữa giống như trên một bàn tay có 5 ngón”.

 

 

KHXHNV & Đời sống khác:
Vũ trụ quan sơ khai của người Thái (12/9/2019)
Trường Trung học Vinh niên khóa 1929-1930 (9/9/2019)
Hồ Chí Minh về văn hóa - văn nghệ (9/9/2019)
Vùng đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung bộ cần phát huy vai trò đầu tàu cả nước (21/8/2019)
Chính sách phát triển nông nghiệp hữu cơ ở Hàn Quốc và hàm ý cho Việt Nam (21/8/2019)
Về quan điểm “khoảng trống quyền lực” trong Cách mạng tháng Tám (12/8/2019)
Huế và những đóng góp lớn lao cho Cách mạng (1945 - 1975) (12/8/2019)
Bác Hồ với thương binh, liệt sĩ và gia đình liệt sĩ (7/8/2019)
Hỗ trợ hoạt động và liên kết của các tổ chức Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại các trường đại học, viện nghiên cứu, các tổ chức chính trị xã hội 3 ở 3 tỉnh Bác miền Trung giai đoạn 2018-2019 (1/8/2019)
Một vài suy nghĩ về trào lưu chụp ảnh kỷ yếu của giới trẻ hiện nay (31/7/2019)
Dệt thổ cẩm nét đẹp trong văn hóa dân tộc Thái huyện Quỳ Châu, Nghệ An (10/7/2019)
Không gian nhà ở truyền thống của người Thái (10/7/2019)
Bảo tồn làng cổ Khánh Sơn gắn với phát triển du lịch cộng đồng - Một vài suy nghĩ (9/7/2019)
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của các tộc người thiểu số miền Tây Nghệ An trong phát triển bền vững (9/7/2019)
Kinh tế di sản - Một động lực tăng trưởng mới (9/7/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 80 | Tất cả: 1,832,100
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp