DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Báo chí và mạng xã hội - Cạnh tranh hay hợp lực?
Tin đăng ngày: 9/7/2019 - Xem: 200
 

Hồ Bất Khuất

Trong những năm gần đây, việc trao đổi về mối quan hệ giữa báo chí và mạng xã hội đã trở nên thường xuyên và khá nóng bỏng. Vấn đề nằm ở chỗ có khá nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí là đối lập nhau trong việc đánh giá vai trò của mạng xã hội đối với hệ thống truyền thông nói chung, báo chí nói riêng.

Sức mạnh của mạng xã hội là không phải bàn cãi!

Mạng xã hội (MXH) là một cụm từ đã trở nên quá quen thuộc đối với chúng ta. Hiện nay, hầu hết những người biết đọc, biết viết đều sử dụng MXH. MXH xuất phát từ một cụm từ tiếng Anh: Social Networking Service (dịch đầy đủ ra tiếng Việt là Dịch vụ mạng xã hội) - Là dịch vụ nối kết các thành viên cùng sở thích trên Internet với nhiều mục đích khác nhau, không bị hạn chế về không gian và thời gian. Những người tham gia MXH còn được gọi là cư dân mạng.

MXH có những tính năng như chat, e-mail, voice chat, chia sẻ file, blog... MXH liên kết cư dân mạng với nhau và trở thành một phần tất yếu của cuộc sống hàng ngày của hàng tỷ người trên khắp thế giới. Hiện nay thế giới có hàng trăm dịch vụ mạng xã hội khác nhau, phổ biến như MySpace, Facebook, Google+, Zalo, Twitter, Instagram… Đặc điểm cơ bản của MXH bao gồm 2 đặc điểm cơ bản: 1. Có sự tham gia trực tuyến của các cá nhân; 2. Có các trang web mở, người tham gia tự xây dựng nội dung, các thành viên biết được các thông tin mà họ đưa lên. Như vậy, trên nền    Internet, MXH cho phép người dùng giao lưu và chia sẻ thông tin gần như không có giới hạn. Những thông tin này nhằm phục vụ những yêu cầu của cộng đồng; nâng cao vai trò của mỗi người trong việc tạo lập quan hệ và tự tổ chức xoay quanh những mối quan tâm chung trong những cộng đồng, thúc đẩy sự liên kết các tổ chức xã hội. Trong thời đại 4.0, MXH tạo ra siêu liên kết, siêu tương tác, siêu chia sẻ… Đây chính là sức mạnh vô cùng to lớn của MXH.

Đến thời điểm này, tất cả những người làm việc trong lĩnh vực truyền thông, dù muốn hay không đều phải công nhận vai trò quan trọng của MXH. Riêng các tòa soạn báo đều lặng lẽ thừa nhận sức mạnh to lớn của MXH và lên kế hoạch đối phó. Nhiều tòa soạn khôn ngoan đưa ra kế hoạch khai thác MXH trong chiến lược phát triển của mình. Rõ ràng, MXH đã trở thành một yếu tố không thể thiếu trong quy trình sản xuất các tác phẩm của các cơ quan báo chí, cũng như của từng cá nhân các nhà báo. Hầu hết các cơ quan báo chí đều quan tâm đến những gì mà MXH tạo ra, bởi chúng không chỉ giúp các tòa soạn tiếp cận nhiều bạn đọc hơn, mà còn được hỗ trợ bởi sự tham gia của cộng đồng.

Với sự hoạt động mạnh mẽ của MXH, một số khái niệm cơ bản trong lĩnh vực thông tin như “Truyền thông”, “Báo chí”, “Tuyên truyền” được hiểu dưới ánh sáng mới, nghĩa là chúng có thể thêm bớt nội hàm. “Truyền thông” được hiểu là sự hoạt động của hệ thống cung cấp, chia sẻ thông tin một cách khách quan. “Báo chí” là phần cốt lõi, là bộ phận tinh nhuệ nhất, chuyên nghiệp nhất của truyền thông; đang chịu áp lực lớn từ MXH. “Tuyên truyền” là hoạt động cung cấp, chia sẻ thông tin có định hướng, có mục đích rõ ràng, mang đậm tính chủ quan. Trong hoạt động của MXH, khái niệm “Tuyên truyền” hình như không được hoan nghênh, chào đón lắm. Điều này khiến các nhà báo - những người hoạt động truyền thông chuyên nghiệp - phải xem lại cách lấy tin, thẩm định tin, cung cấp tin của mình.

MXH đã khẳng định sức mạnh to lớn của nó trong hoạt động truyền thông khiến một số nhà nghiên cứu nhận định: MXH không chỉ chèn ép và “nuốt chửng” báo chí, mà nó còn “nuốt chửng” mọi thứ; nó “nuốt chửng” các chiến dịch vận động chính trị, tranh cử, bầu cử; nó “nuốt chửng” các hệ thống ngân hàng, ngành giải trí, bán lẻ; thậm chí, nó “nuốt chửng” cả nhưng hoạt động nhân đạo, nhân văn… Ở đây, chúng ta đặc biệt chú ý tới nhận định MXH đang chèn ép và có thể “nuốt chửng” báo chí.

Báo chí và MXH song hành và hợp lực

Ở Việt Nam, một số nhà lãnh đạo, chuyên gia trong lĩnh vực tuyên giáo, thông tin, tuyên truyền có ý cho rằng, MXH đang cạnh tranh với báo chí và đang có cơ hội vượt trội. Nếu các tòa soạn, các nhà báo không cảnh giác, MXH sẽ thắng trong cuộc cạnh tranh này. Đây là ý kiến đang lưu truyền trong một bộ phận không nhỏ thuộc những người làm công tác trong lĩnh vực chính trị - tư tưởng.

Ý kiến này dựa trên một thực tế là ở Việt Nam có trên 60 triệu người tham gia MXH, họ có mặt ở khắp mọi nơi nên thông tin và ý kiến của họ áp đảo khoảng 40.000 nhà báo chuyên nghiệp (mới khoảng 20.000 nhà báo được cấp Thẻ Nhà báo) làm việc trong gần 900 cơ quan báo chí. Hơn nữa, ý kiến của dân cư mạng thường tỏ ra hấp dẫn hơn vì họ nói và viết rất mạnh dạn.

Theo tôi, hiện tượng là như vậy nhưng bản chất vấn đề khác. Trên thực tế, MXH không cạnh tranh với báo chí vì đại bộ phận dân cư mạng không có ý định mưu sinh bằng việc cung cấp thông tin mang tính thời sự, chính trị (việc bán hàng online hay tạo ra các kênh giải trí là những câu chuyện khác). Hơn nữa, thông tin của MXH tuy nhanh, nhiều nhưng kém chất lượng, kém về độ tin cậy. Ý kiến trên MXH mang đậm tâm lý đám đông, lời lẽ lại gay gắt, thậm chí thô tục nên ít có sức thuyết phục. Do vậy, thông tin và ý kiến trên MXH chủ yếu chỉ có ý nghĩa tham khảo, chúng không thể trở thành cơ sở nhận thức của độc giả, thính giả, khán giả. Các cơ quan báo chí có thể hưởng lợi từ MXH nếu như các tòa soạn biết khai thác những điểm mạnh, điểm yếu của MXH.

Hoạt động của báo chí cần phải chuyên nghiệp hơn

Trên thực tế, MXH đang mang lại nhiều lợi ích cho các tòa soạn. MXH tạo ra các cuộc trao đổi, đối thoại đa chiều giữa tòa soạn, các nhà báo và độc giả. Hầu hết tòa soạn đều có Fangage để kết nối bạn đọc. Nhiều người chơi facebook thường giới thiệu những bài viết hay trên báo chí cho bạn bè bằng cách dẫn các đường link những bài báo đó. Đã xẩy ra nhiều trường hợp, khi các bình luận của dân cư mạng đã giúp các nhà báo tìm ra những góc nhìn mới, cách tiếp cận mới cho các bài viết của họ.

Một số chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông trên thế giới cho rằng, do sự phát triển như vũ bão của MXH, các nhà báo giờ đây không cần phải là người săn tin, phát hiện ra thông tin nữa, mà họ nên đảm trách sứ mạng thẩm định thông tin và giải thích thông tin đó. Tác giả Margaret Simons đã đưa ra nhận định trên tờ The Guardian (Anh quốc): “Các nhà báo đã trở thành những người tiếp nhận thông tin chứ không phải những người tạo ra thông tin”. Đúng là đã xuất hiện một xu thế làm báo kiểu mới, theo đó các nhà báo sử dụng MXH để thu thập thông tin, thẩm định thông tin và sau đó cung cấp thông tin trong các bài viết của mình. Đã có hiện tượng một số “tin nóng” xuất hiện trên MXH trước khi được đăng tải trên các phiên bản điện tử của các cơ quan báo chí. Từ đây dẫn tới việc một số tòa soạn thành lập riêng nhóm “Biên tập viên MXH” có kỹ năng chuyên biệt để xử lý, khai thác thông tin trên MXH cho các trang báo của mình.

Ở Việt Nam cũng đã manh nha có những hoạt động này. Đã xuất hiện những nhà báo trong một tháng có tới 160 tin, bài được tòa soạn sử dụng. Những nhà báo này là “siêu nhân” đi nhiều, biết nhiều, viết khỏe thế sao? Không hề, họ hầu như không đi đâu, chỉ lên mạng, “lướt nét” và tìm những thông tin đáng giá. Họ không ngờ nghệch bê ngay và bê nguyên những thông tin này vào bài viết của mình, mà họ gọi điện cho các chuyên gia nhằm thẩm định độ tin cậy của thông tin rồi mới sử dụng.

Như vậy, rõ ràng MXH đã giúp cho việc chuyển tải tin tức kịp thời và rộng rãi hơn. Nhiều thông tin trên MXH được các cơ quan báo chí sử dụng. Báo chí có giấy phép đang nỗ lực làm tất cả những gì có thể trong khả năng của mình để cung cấp thông tin cho đọc giả nhanh hơn, nhiều hơn. Kết quả là thông tin trên MXH được “chính thức hóa” nên có “đời sống đàng hoàng” và phát huy tác dụng. Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra nguy cơ là thông tin giả, thông tin kém chất lượng được đưa đến bạn đọc. Điều này là điều mà các nhà báo không mong muốn, nó tạo nên mối hoài nghi đối với sự thật.

Nhưng đã có không ít trường hợp thông tin trên báo chí có giấy phép không hề được kiểm chứng, không đảm bảo tính công bằng, tính cân bằng - những giá trị cốt lõi của báo chí. Một số chuyên gia đã bày tỏ mối quan ngại sâu sắc là MXH, một mặt giúp nâng hiệu suất làm việc của các nhà báo, giúp các tòa soạn có nhiều thông tin hơn, nhưng mặt khác, MXH cũng đang làm xói mòn những giá trị báo chí truyền thống, khiến báo chỉ trở nên ít tin cậy và dung tục hơn. Hiện nay, bạn đọc đang tiếp nhận tin tức pha trộn với tin đồn; những câu chuyện chân thật, cảm động kèm theo những câu chuyện giật gân, những nội dung được tài trợ (trả tiền)… Những điều này diễn ra vì tác động của MXH.

Trên thực tế, hoạt động của MXH tại Việt Nam có vẻ “nóng” hơn nhiều nước trên thế giới. Nguyên nhân nằm ở chỗ nhiều loại thông tin ở Việt Nam được cho là “nhạy cảm” nên báo chí có giấy phép (báo chí chính thống) không, hoặc là chậm công bố. Đây chính là cơ hội cho dân cư mạng thỏa sức lôi kéo sự chú ý của xã hội bằng những thông tin “nửa kín, nửa hở” (chủ yếu dựa vào nguồn tin giấu mặt, tin đồn). Ác một nỗi, nhiều thông tin trong số này sau đó được báo chí có giấy phép công bố, coi như khẳng định tin trên MXH là đúng sự thật. Điều này khiến cho MXH càng ngày càng trở nên có uy tín, thu hút nhiều người hơn.

Do đó, việc cần phải làm ngay là những người có trách nhiệm phát ngôn ở các cơ quan quan trọng của Đảng, Nhà nước cần cung cấp thông tin cho báo chí có giấy phép; cho phép họ công bố những thông tin sự thật (dù đây là những thông tin được xem là nhạy cảm). Điều này khiến MXH không còn cơ hội để tung tin “nửa kín, nửa hở” với những lời bình luận vô ý thức, thậm chí là cố tình nói xấu, bôi nhọ cá nhân hay tập thể nào đó. Để làm được điều này, cần có sự tư vấn của các chuyên gia và bản lĩnh của cán bộ phụ trách.

Các nhà báo chuyên nghiệp, ngoài kỹ năng nghề nghiệp là viết bài, chụp ảnh, ghi hình, cần phải có kỹ năng điều tra để thẩm định thông tin. Đây là yêu cầu cấp thiết đối với các nhà báo trong thời đại MXH đang phát triển mạnh mẽ, chiếm lĩnh nhiều vị trí quan trọng trong hệ thống truyền thông. Ngoài ra, những kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực công nghệ thông tin như lập trình, đồ họa cũng cần thiết đối với các nhà báo vì các cơ quan báo chí đang tổ chức hoạt động của tòa soạn theo phương châm “4 trong 1”, nghĩa là một tòa soạn có thể sản xuất tác phẩm báo chí có cả 4 loại hình là báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử.

Hiện nay, hơn bao giờ hết, nhà báo phải nâng cao đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động nghiệp vụ của mình. Tôn trọng sự thật là yêu cầu cơ bản đối với tin, bài của nhà báo. Nhà báo cũng phải luôn luôn tuân thủ nguyên tắc không hư cấu. Tiếp theo, nhà báo phải tự đề cao trách nhiệm cá nhân của mình. Những cái “TÔI” quan trọng trong tác phẩm báo chí như “cái tôi nhân chứng”, “cái tôi thẩm định”, “cái tôi chính kiến”… và đặc biệt, “cái tôi chính diện” phải được vận dụng triệt để, nghĩa là người xưng “Tôi” trong các tác phẩm báo chí phải luôn luôn bảo vệ cái thiện, chống lại cái ác.

Khi các nhà báo chuyên nghiệp có được những kỹ năng và những phẩm chất như vậy, họ sẽ tự tin tác nghiệp, hoạt động hiệu quả giữa thời nở rộ của MXH.

Diễn đàn khác:
Không thể im lặng trong phòng chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái (11/10/2019)
Tác động của sự bùng nổ thông tin truyền thông đến nhận thức xã hội của người dân tộc thiểu số ở miền núi Nghệ An (11/10/2019)
Phát triển đồng bộ khoa học xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên và các hướng công nghệ ưu tiên ở nước ta trong bối cảnh mới hiện nay (25/9/2019)
Nhìn lại 5 năm thực hiện Đề án tái cơ cấu lại ngành nông nghiệp ở Nghệ An (12/9/2019)
Phải chăng hoạt động của vị trạng nguyên người Nghệ đã để lại dấu ấn trong câu thơ của đức vua Trần Nhân Tông? (12/9/2019)
Tái cơ cấu ngành lâm nghiệp, sự cần thiết thành lập khu dữ trữ tự nhiên Puxailaileng miền Tây Nghệ An (12/9/2019)
Bàn tròn tháng 8: 70% bài thi lịch sử dưới điểm trung bình: Nguyên nhân và Giải pháp (9/9/2019)
Vai trò của Bảo tàng trong giáo dục lịch sử đối với học sinh phổ thông (9/9/2019)
Bác Hồ đã dạy "Dân ta phải biết sử ta" (9/9/2019)
Việt Nam trong cục diện kinh tế thế giới (21/8/2019)
Báo chí và mạng xã hội - Cạnh tranh hay hợp lực? (9/7/2019)
Nho giáo và chữ Lễ có ‘trói buộc con người’ không? (27/6/2019)
Đã đến lúc phải đổi mới trong nghiên cứu KHXH&NV (27/6/2019)
“Vai trò của báo chí trong truyền thông về chuẩn mực văn hoá ứng xử”: Ở góc độ này, báo chí làm còn yếu (18/6/2019)
Lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (3/6/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 236 | Tất cả: 1,917,967
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp