KHXHNV & ĐỜI SỐNG
HUYỀN THOẠI THÁP CHĂM BÌNH ĐỊNH: Ngàn năm còn một chút nầy
Tin đăng ngày: 5/6/2019 - Xem: 34
 

 

Nguyễn Tấn Tuấn

Sự giàu có đầy bí ẩn của Vương quốc Chăm xưa kia có thể đúng như các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố. Nhưng ngay cả khi sự thật không phải là như thế thì với việc thừa hưởng một quần thể tháp Chăm cổ còn lại đến nay có thể khẳng định rằng tỉnh Bình Định đang sở hữu một phần kho báu của cả nhân loại…

Upload

 

Tháp Bánh Ít (Tháp Bạc)

  • KỲ LẠ THÁP CHĂM

Theo tư liệu của Viện Khảo cổ học Việt Nam, di tích văn hóa Chăm được phân bổ đều khắp trên dải đất các tỉnh duyên hải miền Trung, từ vĩ tuyến 11 đến 18, từ Quảng Bình vào đến Bình Thuận. Ở Tây nguyên, các di tích Chăm cũng xuất hiện rải rác ở các địa phương như: Gia Lai, KonTum, Đăk-Lăk, Lâm Đồng, thậm chí ở đồng bằng Nam bộ cũng phát hiện di tích của tháp Chăm …

Tỉnh Bình Định thuộc vùng Vijava từ thế kỷ 11 đến 15, từng là kinh đô của Chămpa (1000 - 1471). Cùng với thành “Đồ Bàn”, hàng loạt các công trình tôn giáo cũng đã được xây dựng ở đây. Bình Định cũng từng là kinh đô của Vương quốc Chăm, hiện vẫn còn lưu lại 14 ngôi cổ tháp. Những cuộc khai quật tự phát của cư dân địa phương trong hằng trăm năm nay đã tìm thấy nhiều di vật chăm cổ có giá trị như buồng cau, lá trầu và những vật dụng, tượng thờ cúng bằng vàng, bằng đá hoặc bằng sành sứ ...

Upload

Tháp Bình Lâm

Khác với di tích Chăm ở Quảng Nam rất tập trung như Thánh địa Mỹ Sơn, các di tích ở Bình Định lại được xây dựng rải rác ở nhiều nơi trong tỉnh. Hiện có nhiều công trình kiến trúc tại 8 địa danh như: Tháp Đôi; Tháp Bánh Ít; Dương Long; Hưng Thạnh; Cánh Tiên; Phú Lốc; Phú Thiện; Bình Lâm, tháp Hòn Chuông, tháp Mẫm ... Ngoài ra còn có 4 tòa thành cổ gồm Thị Nại, Đồ Bàn, An Thành, Uất Trì và hàng loạt các tác phẩm điêu khắc, những phế tích của tháp Chàm như giếng cổ hình vuông; rắn Naga; trụ văn bia; tượng thần điểu Garuđa; phù điêu Lăng Ông; tượng tu sĩ; khu mộ cổ ... đều đã được phát hiện tại Bình Định. Lịch sử Vương quốc Chăm-Pa từ thời hoàng kim đến lúc suy vong đã trải dài hơn 2000 năm, lưu lại cho hậu thế hàng chục ngôi cổ tháp với những kiểu kiến trúc, chạm trổ độc đáo, bí hiểm. Theo ghi nhận của các nhà nghiên cúu, hiện ở khu vực duyên hải miền Trung có hơn 19 khu cổ tháp với 40 ngôi tháp cổ lớn nhỏ và có thể còn một số tháp cổ khác bị thời gian vùi lấp dưới lòng đất …

Upload

 

Tháp Cánh Tiên (Tháp Đồng)

  • CON TÀU MẤT TÍCH

Ch. Lemire đã mô tả các tháp cổ ChămPa phân bố ở tỉnh Bình Định trong tác phẩm Les Tours kiames de la Province de Binh Dinh (Sài Gòn 1980) như sau: Trong các tháp có các tượng, rất có thể chúng bằng vàng hoặc bằng bạc, có mắt bằng ngọc và răng bằng kim cương. Chúng đã bị lấy mất ngay từ đầu. Những tượng bằng đá có thể bị lấy đi ngay sau đó. Người ta đã đào các bức tượng để gỡ các tranh thánh đã được gắn vào đó. Các tháp Bạc (người Việt Nam quen gọi là tháp Bánh Ít) phô bày hàng loạt công trình đáng lưu ý, phần lớn các tượng đều bằng vàng hoặc đá thiếp vàng. Tượng cuối cùng che vòm đã được mang sang Pháp năm 1886. Gần 80 tấn đá chạm được dành cho Bảo tàng Lyon đã được tàu Mêkông chuyển về Pháp dưới sự coi sóc của Tiến sĩ Maurice. Tàu Mêkông bị đắm ở Hồng Hải và những người Somalis tưởng rằng đã tìm thấy kho báu nên đã đem vào bờ một số lớn những hòm nặng này, nhưng họ chỉ tìm thấy đá và đá...”

Bức màn bí mật bao quanh số phận của con tàu MêKông đã thách đố các nhà khoa học, giới săn lùng cổ vật và cả những kẻ hiếu kỳ hơn 100 năm. Trong số những người tìm cách sở hữu kho báu trên tàu Mêkông có giáo sư Robert Stenout (Pháp) và sau hơn 30 năm mày mò nghiên cứu ở hàng trăm thư viện, sở lưu trữ văn khố, các hải cảng, nhiều hãng tàu biển... Đến tháng 10-1995, R.Stenout đã khoanh vùng một cách chính xác vị trí mà tàu MêKông bị đắm tại mũi Guadaqui ở biển Hồng Hải.

Theo R.Stenout, MêKông là một con tàu lớn được thiết kế với hai chức năng chở khách và chở hàng nhưng điều này không làm ảnh hưởng đến sự thanh nhã của nó. Những năm đầu thế kỷ, do còn hạn chế về kỹ thuật, hành trình Đông Dương - Pháp là một hành trình dài, mất nhiều ngày, nên MêKông được xây dựng, bài trí hoàn hảo, sang trọng và nguy nga như một cung điện di động trên mặt biển. Chuyến tàu viễn dương định mệnh của tàu MêKông vào năm 1906 chở theo 180 sĩ quan thủy thủ, 66 hành khách cùng rất nhiều tấn cổ vật bằng vàng và một khoang bí mật chứa đầy hàng mà theo khảo sát ban đầu của đội thợ lặn thuộc tàu Scorbio do thuyền trưởng Campell chỉ huy (tàu Scorpio là con tàu mà Stenout sử dụng trong cuộc khai quật của mình) thì hàng trăm nghìn thoi vàng có trong khoang hàng bí mật này như huyền thoại về MêKông đã lan truyền là có thật.

Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau khi định vị được tàu MêKông và kho báu bí mật thì nước có chủ quyền trên vùng lãnh hải mà tàu Mêkông bị đắm đã nổ ra một cuộc nội chiến khốc liệt, việc thu hồi kho báu trên tàu MêKông đành dừng lại... Kho báu mà tàu MêKông có nhiệm vụ đưa về Pháp chủ yếu được thu gom trên khu vực Vijaya từ Quảng Nam đến Bình Thuận và chắc chắn đây chưa phải là kho báu duy nhất của vương quốc Chăm.

  • KHO BÁU VÀNG HỜI

Theo truyền thuyết trên chóp đỉnh của Tháp Đôi, cụm tháp gồm hai chiếc nằm ở phường Đống Đa, TP. Quy Nhơn có 2 quả cầu lớn làm bằng vàng ròng. Cả hai khối vàng này đã bị các thủy thủ người da trắng thuộc một chiếc tàu Châu Âu đến cướp đoạt và mang đi sau một cuộc tấn công chớp nhoáng. Người Chăm cổ không quá đề cao giá trị của vàng và sử dụng chúng với khối lượng lớn một cách khá phổ biến trong các công trình kiến trúc đền tháp của mình. Có thể lý giải rằng đó là do dân tộc này được tạo hóa ưu đãi quyền sở hữu nhiều mỏ vàng có trữ lượng phong phú. Vàng được đem đi đúc tượng thần để thờ, đúc phù điêu và dát lên các tượng thờ để trang trí... Truyền thuyết cũng cho biết rằng người Chăm sau khi dựng tượng vàng ở các đền tháp thường quét lên thân tượng một lớp sơn đặc chế.

Upload

Tháp Dương Long (Tháp Ngà)

Kho báu Chămpa được nhắc đến từ khá lâu bởi các nhà khoa học Pháp. Kho báu cuối cùng, nơi lưu giữ những gì còn lại của vương triều Chăm đã được đề cập trong tác phẩm Un royaume disparu- Les Chams et leur art-1923 (Pháp). Sự giàu có đầy bí ẩn của Vương Quốc Chăm có thể đúng như các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố. Nhưng ngay cả khi sự thật không phải là như thế thì với việc thừa hưởng 14 quần thể tháp Chăm cổ còn lại đến nay, có thể khẳng định rằng - Bình Định đang sở hữu một phần kho báu của nhân loại.

  • DẤU TÍCH ngàn năm

Ở thành phố Qui Nhơn có 2 ngọn tháp đứng kề nhau, dân gian gọi là Tháp Đôi. Các tư liệu xưa còn ghi chép Tháp Đôi còn có tên là tháp Hưng Thạnh. Vào ngày 10/7/1980, Tháp Đôi được Nhà nước xếp hạng vào danh mục những di tích lịch sử - văn hóa Quốc gia. Tháp Đôi được tiến hành trùng tu đầu tiên ở Bình Định và được các nhà nghiên cứu xếp vào loại di sản độc đáo của nghệ thuật kiến trúc Chăm-Pa. So với các ngọn tháp khác trong tỉnh, trong vùng. Tháp Đôi không hề giống bất kỳ một ngôi tháp cổ nào hiện có ở Việt nam. Thế nhưng các nhà khoa học đến nay vẫn chưa tìm ra lý do sự khác thường nầy. Tháp Đôi xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XII. Hiện nay công trình di tích Tháp đôi vừa được UBND tỉnh Bình Định cho tu sửa, trở thành một điểm tham quan độc đáo cho du khách trong và ngoài nước nhân dịp Festival Tây Sơn – Bình Định 2008.

Upload

Tháp Phú Lốc (Tháp Vàng)

Cùng với di tích Tháp Đôi, chúng ta ngược lên vùng “Tây Sơn hạ đạo”, để chiêm ngưỡng cụm tháp Dương Long. Ngày xưa người Pháp gọi đây là “Tháp Ngà”, dân địa phương thì gọi là tháp An Chánh. Tháp Dương Long có 3 tòa tháp cổ với chiều cao từ 29 đến 36 mét so với mực nước biển. Các hệ thống cửa giả phần lớn trước đây đã bị sụp đổ, hư hỏng những cũng đã được trùng tu từ năm 2007 đến nay. Nhìn vào các tác phẩm điêu khắc của cụm tháp Dương Long giúp ta liên tưởng đến những nghệ nhân Chămpa đã từng dày công sáng tạo một nền văn hóa độc đáo. Nhiều nhà nghiên cứu của Bình Định và trong nước đã xác định niên đại của tháp xây dựng vào khoảng nửa sau thế kỷ 12. Đây là cụm di tích thứ 2 được Bộ Văn hóa xếp hạng cùng lúc với Tháp Đôi Qui Nhơn.

Upload

Tháp Thủ Thiện

Sau hai cụm Tháp Đôi và tháp Dương Long, là tháp “Cánh Tiên” và tháp “Bánh Ít”. Tháp Cánh Tiên được người Chàm xây dựng ngay ở trung tâm thành Đồ Bàn, nay thuộc địa phận xã Nhơn Hậu, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Từ 2004-2011, tháp cánh tiên được chính phủ CHLB Đức tài trợ kinh phí đã trùng tu xong.

Theo tài liệu của người Pháp thì tháp Cánh Tiên còn được gọi là “Tháp Đồng”, nhưng vì sao có tên gọi nầy thì đến nay vẫn còn là điều bí ẩn. Tháp cao khoảng 20 mét, trông xa giống như đôi cánh của nàng tiên trong chuyện cổ tích đang bay lên trời xanh, Khác với các tháp Chàm khác, tháp Cánh Tiên được xây dựng một phần bằng chất liệu đá sa thạch, xung quanh có nhiều phù điêu chạm khắc tạo cho ngôi cổ tháp một dáng vẻ độc đáo.

Còn cụm tháp “Bánh Ít” nằm trên một đỉnh đồi thuộc địa phận xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, cách TP. Qui Nhơn khoảng 20 km có đến 4 tòa tháp lớn nhỏ khác nhau. Gọi là tháp Bánh Ít bởi vì khi đứng xa trông cụm tháp giống như những chiếc bánh ít lá gai - một sản vật thường thấy trong các dịp cúng lễ, giỗ chạp ở miền đất võ Bình Định. Bốn ngôi cổ tháp đều có các tượng thờ, hình vũ nữ đang múa, hình voi, hình các vị thần linh. Kiểu trang trí làm cho ta có cảm giác như đang lạc vào thế giới thần bí của người Chàm cổ xưa.

Cũng tại huyện Tuy Phước còn có tháp Bình Lâm nằm ở xã Phước Hòa. Người dân kể lại rằng, thôn Bình Lâm là nơi có những cư dân người Việt lần đầu tiên đến đây khai phá mở mang vùng đất phì nhiêu này. Trong hệ thống tháp Chàm Bình Định, thì tháp Bình Lâm là nhóm tháp cổ có niên đại sớm nhất. Hiện tháp Bình Lâm đang trong quá trình trùng tu, tôn tạo.

Một cụm di tích khác có tên là tháp Thủ thiện, cón gọi là “Tháp Đồng” ở xã Bình Nghi (Tây Sơn), nằm bên cạnh Quốc lộ 19, hiện vẫn đang được Sở Văn hóa, Thể thao và Dui lịch Bình Định đưa vào kế hoạch  trùng tu. Ngọn tháp nầy có nhiều di tích, cấu trúc đã bị thời gian và con người phá hủy. Tuy vây nhìn từ xa thì ngôi cổ tháp ở vùng Tây Sơn hạ đạo vẫn còn khá đẹp.

Di tích cuối cùng được xếp hạng cùng lúc với tháp Thủ Thiện là tháp Phú Lốc. Người Pháp đặt tên là ‘Tháp Vàng”. “Phú Lốc” nằm giáp giới giữa 2 huyện An Nhơn và Tuy Phước, cách tuyến đường ra sân bay Phù Cát khoảng 1 km. Ngọn tháp nằm trên đỉnh một quả đồi cao 76 mét so với mực nước biển. Hiện ngọn tháp này đã bị đổ nát khá nhiều, cây dại mọc bao phủ xung quanh bít cả lối vào. Tuy vậy nhìn một cách tổng quát vẫn thấy được dáng vẻ bề thế, uy nghi của một công trình kiến trúc cổ.

Ngoài 7 cụm tháp ở Bình Định đã được Nhà nước xếp hạng, hiện nay vẫn còn một số di tích tháp cổ khác chỉ còn chân đế, hoặc đã bị sụp đổ hoàn toàn do chiến tranh hoặc do con người đào xới để tìm vàng, ngọc, châu báu diễn ra hàng nhiều thế kỷ nay, trong đó có tháp “Hòn Chuông” ở huyện Phù Cát. Ngôi tháp nầy cùng nhiều tháp Chàm khác đang chờ nguồn kinh phí để trùng tu, tôn tạo, để bảo vệ những di sản văn hóa có một không hai ở Bình Định.

Có thể nói rằng, 8 cụm tháp với nhiều tòa tháp cổ còn lại rãi rác trên đất Bình Định được xem như một loại tài sản vô giá mà lịch sử đã ban tặng. Những bí ẩn về tháp Chàm mặc dù đã được tìm hiểu nghiên cứu từ cả hàng chục năm nay, tuy vậy cũng chỉ là những nghiên cứu bên ngoài. Chúng ta tin rằng còn khá nhiều điều mới mẽ, nhiều huyền thoại lý thú cần được làm sáng tỏ.

 

KHXHNV & Đời sống khác:
Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về ý thức tôn trọng nhân dân (10/6/2019)
500 năm trước Việt Nam đã thu thuế tàu buôn nước ngoài trên vùng biển Hoàng Sa - Trường Sa (6/6/2019)
Hoàng Sa - Trường Sa thời vua Quang Trung (6/6/2019)
HUYỀN THOẠI THÁP CHĂM BÌNH ĐỊNH: Ngàn năm còn một chút nầy (5/6/2019)
Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo - Bài học từ đất nước Phần Lan (3/6/2019)
Tubudd - Câu chuyện của khởi nghiệp (3/6/2019)
Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng mới (3/6/2019)
Xây dựng nhân cách người Nghệ An cho các con trong gia đình Nguyễn Sinh Sắc, Hoàng Thị Loan (3/6/2019)
Ảnh hưởng của Phật giáo đối với giới trí thức phong kiến Đại Việt (21/5/2019)
NHỮNG ĐIỀU LẠ Ở DI CHÚC CỦA BÁC HỒ (16/5/2019)
Khoa học và công nghệ đã góp phần quan trọng thay đổi cơ cấu kinh tế (15/5/2019)
Tóm tắt tiểu sử Nguyên Chủ tịch nước - Đại tướng Lê Đức Anh (3/5/2019)
Đại tướng Lê Đức Anh và tấm lòng với Nghệ An (3/5/2019)
Nối tiếp tinh thần đại thắng mùa Xuân 1975 (24/4/2019)
Đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh, mãi mãi tự hào của dân tộc ta (24/4/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 615 | Tất cả: 1,744,989
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp