NGHIÊN CỨU KHXH&NV > NGHIÊN CỨU VĂN HÓA - XÃ HỘI
Biến đổi văn hóa trong gia đình cư dân vùng biển Cửa Lò qua chuyển đổi nghề nghiệp
Tin đăng ngày: 3/6/2019 - Xem: 40
 

Lê Thị Hiếu

Nghiên cứu về biến đổi văn hóa, nhân tố mà chúng tôi xác định có vai trò quan trọng nhất chính là quá trình hiện đại hóa. Trong lý thuyết hiện đại hóa và hậu hiện đại hóa do Ronald Inglehart đề xướng năm 2004[5], ông đưa ra các số liệu có được bởi hai cuộc điều tra giá trị (năm 1981 và 1990) được tiến hành tại 43 nước trên thế giới. Từ các số liệu của các quốc gia đã phát triển, đang phát triển và các quốc gia đang có mô hình kinh tế chuyển đổi, R.Inglehart đã chỉ ra xu hướng biến đổi tất yếu từ giai đoạn hiện đại tới hậu hiện đại; sự biến đổi chính trị, kinh tế, văn hóa; sự biến đổi các giá trị xã hội trong quá trình hiện đại hóa; tác động của biến đổi kinh tế tới biến đổi chính trị, xã hội văn hóa và tác động của văn hóa tới các chiều kích biến đổi.

Không nằm ngoài quy luật đó, Cửa Lò là một trường hợp điển hình của đô thị ven biển đang trong quá trình phát triển. Dưới tác động của nền kinh tế thị trường, quá trình chuyển đổi nghề nghiệp đã làm xuất hiện những biến đổi trong văn hóa gia đình.

Upload

 

Vẻ đẹp Cửa Lò (Ảnh: Sách Nguyễn)

  1. Nghề nghiệp truyền thống và văn hóa gia đình qua đặc điểm nghề nghiệp

1.1. Ngư nghiệp truyền thống của cư dân vùng biển Cửa Lò

Cư dân sinh sống trên địa bàn thị xã vốn xuất phát từ các làng chài nhỏ ven biển như: làng Vạn Lộc (Nghi Tân), làng Mai Bảng, Yên Lương (Nghi Thủy), làng Hiếu (Nghi Hải). Ở các làng chài đại bộ phận đàn ông làm nghề đánh cá biển, phụ nữ lấy việc buôn thúng, bán mẹt  làm sinh kế.

Những hoạt động mưu sinh truyền thống trước đây của cư dân Cửa Lò được phản ánh qua hoạt động buôn bán tại chợ Lò. Chợ Lò có lịch sử lâu đời, xưa kia được đặt ở sân đình Vạn Lộc, có vị trí quan trọng trong đời sống sinh hoạt, sản xuất của cư dân vùng Cửa Lò. Theo sách Đại Nam nhất thống chí thì đến đầu thế kỷ XIX, chợ Lò thuộc một trong 58 chợ phát triển của Nghệ An. Hoạt động của chợ Lò lúc bấy giờ mang tính tự cung, tự cấp, những cư dân trong vùng đi chợ để bán những thứ do mình làm ra và mua những sản phẩm thiết yếu cho cuộc sống hàng ngày. Chợ Lò đa dạng các mặt hàng thủy, hải sản, nông sản, vật dụng phục vụ nghề đi biển. Mặt hàng nhiều nhất là: Cá, tôm, cua, mực, ghẹ, ruốc, nước, mắm... từ cư dân địa phương đánh bắt ngoài biển đem về bán. Theo các cụ cao niên cho biết: Ngày trước chợ Lò rất sầm uất, cư dân trong vùng tập trung đông về đây buôn bán trao đổi sản phẩm đánh bắt được từ biển. Cá bày bán đa dạng với đủ loại nhỏ to từ những mớ bâu, rẹt rẹt, đến những loại cá to như: Nhám, chim, thu, bạc má, nục... Như vậy, bên cạnh nghề đi biển, cư dân Cửa Lò xưa còn tham gia hoạt động buôn bán, trao đổi sản phẩm từ biển.

1.2. Văn hóa gia đình truyền thống qua đặc điểm nghề nghiệp

Truyền thống cha truyền con nối là một nét đặc trưng trong văn hóa nghề nghiệp của cư dân vùng biển. Nghề đi biển đòi hỏi sức khỏe, sự kiên cường và cả lòng dũng cảm để chống chọi trước thiên nhiên khắc nghiệt, vì vậy nó phù hợp với nam giới hơn phụ nữ. Từ khi còn nhỏ, những người con trai trong gia đình đã được người bố truyền kinh nghiệm đánh cá trên biển. Nghề duy nhất mà họ chọn đó là đi biển và từ nhỏ đến lớn họ đều xác định rằng, đi biển là nghề chính để mang thu nhập và nuôi sống cho gia đình. Điều đó trở thành nguyên tắc bắt buộc trong mỗi gia đình cư dân vùng biển.

Đặc điểm nghề nghiệp truyền thống đã chi phối đến mối quan hệ trong gia đình cư dân vùng biển. Vai trò của người bố trong gia đình luôn được xem trọng, họ vừa là người trụ cột trong gia đình, vừa là người thầy truyền ngọn lửa đam mê nghề nghiệp cho con. Con cái luôn phải phục tùng và răm rắp nghe lời bố, bố định hướng như thế nào thì theo như thế và hầu như không có thêm sự lựa chọn nào khác. Vị trí người bố trong gia đình giữ vai trò số một, quyết định tương lai con cái.

Việc phân công lao động trong các gia đình cư dân hoàn toàn mang tính tự nhiên, gắn với đặc thù công việc. Công việc chính hàng ngày của người đàn ông trong gia đình là đi biển. Phụ nữ ở nhà lo cơm nước, làm thêm nghề phụ như chế biến và tiêu thụ những sản phẩm đánh bắt được tại các chợ quê.

  1. Biến đổi văn hóa trong gia đình từ tác động của chuyển đổi nghề nghiệp

2.1. Chuyển đổi nghề nghiệp của cư dân vùng biển Cửa Lò

Trước bối cảnh phát triển của nền kinh tế xuất hiện nhiều ngành nghề phù hợp với năng lực của cư dân vùng biển và đem lại thu nhập tốt hơn nghề truyền thống. Xu hướng chuyển đổi nghề nghiệp được các thành viên trong gia đình quan tâm nhiều hơn.

Qua khảo sát 70 hộ dân phường Nghi Thủy, Nghi Tân, Nghi Hải về việc định hướng của bố mẹ cho con theo nghề truyền thống, có 58/70 ý kiến trả lời là không. Đa số ý kiến cho rằng: Đi biển là nghề truyền thống nhưng nghề này vất vả, thường xuyên phải đối diện với nguy hiểm, mặt khác đây là nghề thu nhập không cao nên cũng không muốn cho con theo.

Xuất phát từ thực tiễn đó, nhiều gia đình chuyển hướng sang kinh doanh dịch vụ, dịch vụ du lịch và cho con đi xuất khẩu lao động, bởi những nghề này đem lại thu nhập tốt hơn, phù hợp với nhu cầu phát triển của địa phương.

Qua khảo sát tại ba phường Nghi Tân, Nghi Thủy, Nghi Hải cho thấy kinh tế biển truyền thống đang có xu hướng giảm dần thay vào đó là một số ngành khác. Sự chênh lệch trong cơ cấu lao động một phần nguyên nhân là do sự đa dạng về ngành nghề tại Cửa Lò hiện nay.

Bảng 1. Thống kê nghề nghiệp của thanh niên tại phường Nghi Tân, Nghi Thủy, Nghi Hải thị xã Cửa Lò

 

Phường

Đi biển

Dịch vụ
du lịch

Xuất khẩu lao động

Nghề khác

Nghi Tân

15%

45%

25%

15%

Nghi Thủy

25%

44, 4%

25,6%

5%

Nghi Hải

20%

42%

26%

12%

(Nguồn: Khảo sát 5/2016)

Những người theo nghề dịch vụ du lịch đa phần có vốn ổn định, sẵn sàng đầu tư hàng trăm triệu để có thu nhập cao. Theo những người dân trên địa bàn cho biết nghề này làm một vụ có thể trang trải cho cả năm. Bộ phận này đầu tư mua sắm xe mô tô điện, mở ốt kinh doanh. Số khác theo hướng xuất khẩu lao động, xu hướng này được người dân lựa chọn nhiều, đặc biệt là từ khi có các công ty xuất khẩu lao động sang Nhật, sang Hàn và các nước châu Âu về tư vấn tuyển lao động đi nước ngoài.

Thực tiễn đó đã tạo điều kiện để những người con trong gia đình có thêm cơ hội để lựa chọn nghề nghiệp. Từ đó kéo theo những thay đổi về nguyên tắc trong định hướng nghề nghiệp do gia đình đặt ra. Bố mẹ sẽ không phải là người quyết định nghề nghiệp và môi trường làm việc cho con, mà con cái tự tìm cho mình hướng đi riêng phù hợp với xu thế thời đại và năng lực bản thân.

Bàn về vấn đề này trong bài viết “Lý thuyết về phân hóa xã hội: Từ Emile Durkheim đến Peter Blau”, Lê Ngọc Hùng đã dẫn ý của Homans nói về hiện tượng biến đổi nghề nghiệp truyền thống như sau: Hành vi lựa chọn nghề nghiệp của con người đều có tính quy luật, tức là chịu sự chi phối có tính tất yếu bên trong của mỗi thành phần và mỗi kiểu loại nghề nghiệp khác nhau. Tuy nhiên, với sự tương tác của con người trong các quan hệ xã hội, nếu hoạt động nghề nghiệp bị suy giảm giá trị, gây thiệt thòi cho người lao động và không đem lại lợi ích tối ưu cho họ thì chủ thể có xu hướng thay đổi nghề nghiệp. Đây là một hành vi lựa chọn hiện thực trên thực tế chứ không phải trên ý niệm, vì bản chất của con người luôn có xu hướng nhân bội giá trị kết quả hành động của mình thông qua hoạt động nghề nghiệp[4].

Như vậy, việc lựa chọn nghề nghiệp của những người con trong gia đình cư dân vùng biển Cửa Lò phù hợp với quy luật phát triển và nhu cầu thực tiễn của mỗi cá nhân.

2.2. Biến đổi văn hóa trong gia đình hiện đại qua tác động nghề nghiệp

Nghề nghiệp thay đổi, dẫn đến những thay đổi về trao đổi thông tin giữa các thành viên trong gia đình. Việc truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm nghề nghiệp không chỉ dừng lại một chiều như trước mà có sự trao đổi theo hai chiều: từ bố mẹ đến con cái và từ con cái đến bố mẹ.

Con cái có cơ hội để tiếp xúc với nhiều loại thông tin, sách báo, mạng internet, được tiếp nhận được nhiều kiến thức mới, đặc biệt là về kỹ thuật sản xuất hiện đại làm thay đổi tư duy truyền thống. Giờ đây không chỉ con cái học hỏi bố mẹ mà bố mẹ phải học hỏi ở con cái mình những điều tiên tiến nhất. Chị Hào (56 tuổi, phường Nghi Hải) chia sẻ: Mô hình kinh doanh hải sản của gia đình chúng tôi chủ yếu do con trai đầu thiết kế và thực hiện. Phương pháp tiếp cận thị trường và phân bổ sản phẩm của con trai rất tốt, đem lại hiệu quả cho kinh doanh. Bố, mẹ khi tham gia cùng đều phải học hỏi rất nhiều từ con, vì cách làm kinh tế hiện nay khác với kinh tế truyền thống. Nếu bố,mẹ không học hỏi thì không thể làm được (Tư liệu khảo sát tháng 5/2016). Điều đó tạo sự bình đẳng và hài hòa trong mối quan hệ gia đình hiện đại.

Một số nguyên tắc trong gia đình truyền thống biến đổi theo nhu cầu phát triển, song những kiến thức truyền dạy con cái trong gia đình truyền thống vẫn luôn được sử dụng trong cuộc sống thường ngày. Trong môi trường mới, bố, mẹ là người trực tiếp trao truyền cho con cái những giá trị về phẩm chất nghề nghiệp. Đó là phẩm chất yêu lao động, cần cù sáng tạo, không ngại khổ, ngại khó thức khuya dậy sớm, kiên cường vượt qua mọi khó khăn, trong cuộc sống hằng ngày. Đức tính này, được kết hợp với sự năng động sáng tạo trong kinh doanh, đã đem đến cho những người con có được thành công trong cuộc sống. Từ những kiến thức đó, giá trị cuộc sống được nâng lên và tình cảm trong mỗi thành viên gia đình trở nên bền vững hơn. Anh Bình (35 tuổi, phường Nghi Tân) chia sẻ: Anh, em tôi được bố rèn luyện cho tính siêng năng cần cù. Khi còn nhỏ chúng tôi vừa phải đi học vừa phải phụ giúp bố mẹ làm kinh tế, để có thêm nguồn thu nhập cho gia đình. Hằng ngày vào mỗi buổi sáng tinh mơ đã phải ra biển chở cá về chế biến nước mắm và phân phối cho khách ở các chợ quê. Những công việc đó đòi hỏi sự cần mẫn, chịu thương, chịu khó và sự khéo léo khi tiếp xúc với khách hàng. Đức tính đó chúng tôi được bố,mẹ truyền dạy hàng ngày thông qua hoạt động kinh tế gia đình. Và nay khi đã trưởng thành có sự nghiệp riêng thì những đức tính đó vẫn là chìa khóa quan trọng giúp tôi vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống. Năm 2010, tôi mở cửa hàng kinh doanh gặp rất nhiều khó khăn: khó khăn về vốn, thị trường tiêu thụ gần như không có lối ra. Nhưng với bản tính kiên trì, lòng quyết tâm được bố, mẹ tôi luyện từ nhỏ, tôi đã tự mày mò tìm cho mình những hướng đi thích hợp từng bước khắc phục khó khăn. Đến hôm nay tôi đã mở được 2 cửa hàng kinh doanh hải sản phục vụ cho khách du lịch và các vùng lân cận, bình quân thu nhập của gia đình từ 70 - 80 triệu đồng/tháng (Tác giả phỏng vấn 4/2016).

Chia sẻ đó của anh Bình cũng chứng minh một thực tế rằng dù thời đại nào bố, mẹ vẫn luôn là người truyền tải kinh nghiệm, những giá trị văn hóa nghề nghiệp cho con cái. Chất lượng công việc ngoài cần đến kỹ năng, trình độ tay nghề, còn phải có nhận thức chuẩn về giá trị lao động và lòng yêu nghề. Như vậy, gia đình còn là môi trường đào tạo nên nhận thức và hành vi nghề nghiệp có văn hóa cho các thành viên gia đình.

Khi nghề nghiệp của các thành viên gia đình thay đổi theo hướng mở được tự do lựa chọn, song các giá trị trong văn hóa gia đình truyền thống không thay đổi. Cụ thể thái độ ứng xử giữa con cái với bố mẹ vẫn là thái độ tôn trọng biết nhường nhịn, trên dưới rõ ràng. Người bố, người mẹ trong gia đình vẫn luôn làm tròn trách nhiệm nuôi dưỡng, giáo dục con cái trưởng thành. Ngược lại con cái không thể quên công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ. Chữ hiếu luôn được đề cao trong quan hệ ứng xử của mỗi gia đình, dù ở đâu làm gì con cái phải luôn có hiếu với cha mẹ, chăm sóc nuôi dưỡng cha mẹ lúc về già, lúc ốm đau bệnh tật… Điều đó trở thành nguyên tắc bền vững trong ứng xử văn hóa của cư dân vùng biển Cửa Lò. Đó chính là những giá trị văn hóa truyền thống hoàn toàn không mất đi trong bối cảnh kinh tế, xã hội có nhiều đổi thay.

  1. Kết luận

Như vậy, từ nghiên cứu về biến đổi văn hóa trong gia đình của cư dân vùng biển Cửa Lò dưới tác động của nghề nghiệp có thể thấy: Những thay đổi trong các mối quan hệ gia đình chịu sự chi phối của quá trình phát triển kinh tế và thuận theo quy luật phát triển. Những giá trị trong gia đình truyền thống vẫn là yếu tố quan trọng để nuôi dưỡng văn hóa gia đình hiện đại. Giữa lúc kinh tế có nhiều thay đổi thì mối quan hệ gia đình vẫn bền chặt và đó là một trong những biểu hiện của biến đổi văn hóa của cư dân vùng biển Cửa Lò. Văn hóa biến đổi theo hình thức bên ngoài còn cấu trúc bên trong thì nó vẫn chưa có sự thay đổi. Đây là nhân tố quan trọng đảm bảo việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa của cư dân vùng biển Cửa Lò nói riêng và cư dân vùng biển xứ Nghệ nói chung.

 

Tài liệu tham khảo

(1). Nguyễn Nhã Bản (1999), Bản sắc văn hóa của người Nghệ Tĩnh, NXB Nghệ An.

(2). Mai Ngọc Chừ (2008), “Văn hóa biển miền Trung trong mối quan hệ với văn hóa biển Đông Nam Á”, in trong Văn hóa biển miền Trung và Văn hóa biển Tây Nam bộ, Nxb. Từ điển Bách khoa, Hà Nội.

(3). Lê Hải Đăng, “Quan hệ gia đình, dòng họ và hoạt động đi biển của cư dân thủy điện ở Quảng Ninh”, Tạp chí Khoa học Xã hội Việt Nam, Hà Nội số 8 (93) năm 2015.

(4). Đỗ Huy (2013), Văn hoá Việt Nam trên con đường giải phóng đổi mới, hội nhập và phát triển, Nxb. Thông tin Truyền thông, Hà Nội.

(5). Ronald Inglehart, Hiện đại hóa và Hậu hiện đại hóa, Nguyễn Thị Phương Mai, Nguyễn Chí Tình, Nguyễn Mạnh Trường, Vũ Thị Minh Chi dịch, NXB Chính trị Quốc gia, 2008, Hà Nội.

Nghiên cứu KHXH&NV khác:
Hình tượng người đi đường và bài học triết lý về đường đời… (Đọc Tẩu lộ của Hồ Chí Minh, Ngữ văn 8, tập hai, Nxb Giáo dục) (10/6/2019)
Dạy học tích hợp Ngữ văn lấy văn bản văn học làm ngữ liệu đồng thời gắn liền với các vấn đề về giáo dục đạo đức học sinh (6/6/2019)
Tư tưởng đoàn kết - Một trong những nội dung cốt lõi của Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (6/6/2019)
Phát triển du lịch biển bền vững tại thị xã Cửa Lò Nghệ An (3/6/2019)
Biến đổi văn hóa trong gia đình cư dân vùng biển Cửa Lò qua chuyển đổi nghề nghiệp (3/6/2019)
Trường Tiểu học Pháp - Việt tại Vinh nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh từng theo học (3/6/2019)
Sứ mệnh hòa giải, hòa hợp dân tộc của văn chương nhìn từ phương diện văn hóa - nhân văn (Qua sáng tác của nhà văn Nguyễn Minh Châu) (21/5/2019)
Chính quyền cấp xã - Nhìn từ góc độ chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy (21/5/2019)
Tổ chức chính quyền làng xã dưới triều nhà Nguyễn (21/5/2019)
Toàn cầu hóa và các xu hướng phát triển của pháp luật (7/5/2019)
Chiến thắng Điện Biên Phủ - Giá trị lịch sử và hiện thực (24/4/2019)
Tản mạn về làng phong Quy Nhơn (10/4/2019)
Địa danh A Lô và chiến thuật tấn công hạ đồn Đại Mang năm 1285 - Mở màn cho chiến dịch giải phóng Thăng Long của Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn (27/3/2019)
"Dưới bóng hoàng lan" từ góc nhìn thi pháp học (22/3/2019)
Lễ hội đầu năm nhìn từ góc độ giới (22/3/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 623 | Tất cả: 1,744,997
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp